អង្គការសហប្រជាជាតិជំរុញឱ្យលុបបំបាត់ឧបសគ្គ និងកសាងសហគមន៍បរិយាបន្នសម្រាប់ ជាមួយ និងដោយជនមានពិការភាពនៅកម្ពុជា

វាជាការពិតដ៏ក្រៀមក្រំ ដែល​ជនក្រីក្រ និងងាយរងគ្រោះបំផុត​នៅក្នុងសង្គម ទទួលរងឥទ្ធិពលអាក្រក់​ពីវិបត្តិសកលនានា។ ​ជាប្រវត្តិសាស្រ្ត ជនមានពិការភាពតែងស្ថិតនៅក្នុងចំណោមប្រជាជន ដែលមិនសូវទទួលបាន​ការយកចិត្តទុកដាក់ មិនទទួលបានការគាំទ្រ និងងាយរងគ្រោះបំផុត ហើយពួកគេរមែងតែងត្រូវបានគេទុកចោលក្រោយគេបំផុត។ ជាពិសេស កុមារ និងស្រ្តីមានពិការភាពស្ថិតនៅក្នុងចំណោម​ប្រជាជនដែល​រងឥទ្ធិពលជ្រាលជ្រៅបំផុតពី​វិបត្តិ​មនុស្សធម៌បង្កដោយជម្លោះ និងគ្រោះមហន្តរាយអាកាសធាតុ ដែលកំពុងកើនឡើងនៅទូទាំងពិភពលោក។

ដោយសារយើងកំពុងឈានទៅរក​ចំណុចកណ្ដាលនៃរបៀបវារៈឆ្នាំ២០៣០ សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍ​ប្រកប​ដោយចីរភាព និន្នាការដ៏គួរឱ្យព្រួយបារម្ភបាន​បង្ហាញ​ថា ពិភពលោក​កំពុងឈានទៅរកការមិនសម្រេចបាន​គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDG) មួយចំនួន។ គោលដៅ SDGsដែលជាគោលដៅសកលត្រូវអនុម័តដោយអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ដាក់ចេញនូវសកម្មភាពសកលដើម្បីបញ្ចប់ភាពក្រីក្រ ការពារភពផែនដី និងធានាថានៅត្រឹមឆ្នាំ២០៣០ ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបទទួលបាននូវ ​សន្តិភាព និងវិបុលភាព​ មិនថាពួកគេជានរណា និងនៅកន្លែងណាទ្បើយ។

ប្រទេសជាច្រើនបាននឹងកំពុងប្តេជ្ញាចិត្ត ផ្តល់អាទិភាពគាំទ្រដល់ប្រជាជនដែលកំពុងមិនសូវទទួលបានការគាំទ្រ ជាពិសេសគឺជនមានពិការភាព។ វឌ្ឍនភាពត្រូវបានសម្រេចនូវលទ្ធផលល្អ ប៉ុន្តែក្នុងករណីខ្លះ បានធ្លាក់ចុះនៅក្រោយចំណុចចាប់ផ្តើមក្នុងឆ្នាំ២០១៥ទៅវិញ។ បញ្ហានេះបង្កឱ្យមានការគំរាមកំហែងធ្ងន់ធ្ងរដល់ភពផែនដី និងប្រជាជន។ ស្ថានភាពនេះកាន់តែអាក្រក់ជាងមុន ដោយសារឥទ្ធិពលពីជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩។

ដើម្បីអបអរសាទរទិវាជនមានពិការភាពអន្តរជាតិ​នៅឆ្នាំ២០២៣នេះ យើងត្រូវរួមគ្នាធ្វើសកម្មភាពដើម្បីសម្រេចឱ្យបាននូវគោលដៅ SDGs សម្រាប់ ជាមួយ និងដោយជនមានពិការភាព។  ដូចការបង្ហាញនៅក្នុងរបាយការណ៍​ស្ដីពី​ពិការភាព និងអភិវឌ្ឍន៍ឆ្នាំ២០២៣របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ យើងដឹងថា ពិភពលោក​កំពុងងាកកាន់តែឆ្ងាយពីការសម្រេចបាន​ SDGs មួយចំនួន​សម្រាប់ជនមានពិភារភាព។

ជនមានពិការភាព​​ជួបប្រទះនឹង​ឧបសគ្គដោយឡែក​ ជាពិសេស​នៅក្នុងការទទួលបាន​សេវាសុខភាព អប់រំ ព័ត៌មាន និងសេវាសង្គម ហើយការរើសអើង​បង្កភាពរាំងស្ទះដល់លទ្ធភាពរបស់ពួកគេ​ក្នុងការចូលរួមពេញ​លេញ​នៅក្នុងសង្គម។ ឧបសគ្គទាំងនេះ​រួមមាន​ឧបសគ្គផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត គុណភាព​នៃការថែទាំ បញ្ហាខ្វះចំណេះដឹង​អំពីសេវាសង្គមកិច្ច និងសិទ្ធិ។

ភាពក្រីក្រធ្វើឱ្យស្ថានភាពនេះ​កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ អត្រាភាពក្រីក្រ​ចំពោះគ្រួសារ ដែលមានសមាជិក​មានពិការភាព គឺ ១៨% ធៀបនឹង ១៣,៦% នៃគ្រួសារដែលគ្មានសមាជិកមានពិការភាព (ការអង្កេតសង្គមសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា (២០០៩-២០១៤))។​ ចំនួននេះកើនឡើងកាន់តែខ្ពស់រហូតដល់ ៣៤% នៅពេលពិចារណាទៅលើបន្ទុកចំណាយ​លើពិការភាព ដែលធ្លាក់ទៅលើ​គ្រួសារ។ គ្រួសារមានចំណូលទាបជាច្រើន​អាចពិបាកក្នុងការចំណាយលើ​កិច្ចគាំទ្រ ឬសេវាពាក់ព័ន្ធនឹងពិការភាព​សម្រាប់កុមារ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេ​ជ្រើសរើសយកជម្រើសដែលមិនស្មានដល់ ដោយបោះបង់កុមារចោល ឬដាក់ពួកគេនៅក្នុងមណ្ឌលថែទាំកុមារ។

វឌ្ឍនភាព​ត្រូវបានសម្រេចបានកន្លងមក

រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបង្ហាញសេចក្ដីប្តេជ្ញាចិត្ត​របស់ខ្លួន​ចំពោះ​សិទ្ធិរបស់ជនមានពិការភាព រួមមាន ​ការផ្ដល់សច្ចាប័ន​អនុសញ្ញាស្ដីពីសិទ្ធិជនមានពិការភាព​ នៅឆ្នាំ២០១២ ព្រមទាំងតាមរយៈច្បាប់ជាតិពាក់ព័ន្ធ​នឹងពិការភាព និង​ផែនការយុទ្ធសាស្រ្តជាតិស្ដីពីពិការភាព ២០១៩-២០២៣ (NDSP II)  ដែលផ្ដល់មូលដ្ឋានមួយ សម្រាប់​ការមានចំណាត់ការ។ ថ្វីបើមានសេចក្ដីប្ដេជ្ញាចិត្តនេះក្ដី បញ្ហាប្រឈម​នៅតែមានក្នុងការអនុវត្តពេញលេញនូវគោលនយោបាយ និងផែនការ រួមមាន ធនធានហិរញ្ញវត្ថុនៅមានកម្រិត សម្រាប់អនុវត្ត​ក្របខណ្ឌច្បាប់ និងគោលនយោបាយ ដែលតម្រូវសម្រាប់សង្គមប្រកបដោយបរិយាបន្ន។

អង្គការសហប្រជាជាតិកំពុងធ្វើការជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាលដើម្បីរៀបចំពង្រាងច្បាប់ថ្មីមួយស្តីពីកិច្ចការពារសិទ្ធិ​ជនមានពិការភាព ដោយផ្ដល់យោបល់ស្ដីពីការសម្របច្បាប់នេះ​ទៅតាម​អនុសញ្ញាស្ដីពី​សិទ្ធិជនមានពិការភាព (CRPD)។ ជាមួយការគាំទ្រពី UNDP រាជរដ្ឋាភិបាលបានអនុវត្តផែនការ NDSP II និងបានបង្កើតនូវផែនការ NDSP ថ្មីសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៤-២០២៨ ដើម្បីលើកកម្ពស់សិទ្ធិ និងសុខមាលភាពរបស់ជនមានពិការភាពនៅកម្ពុជា។ ការគាំទ្រនេះបានចូលរួមចំណែកពង្រឹងនូវក្របខណ្ឌច្បាប់ លើកកម្ពស់ចំណេះដឹងនៃ CRPD និងកសាងសមត្ថភាពស្ថាប័នទាក់ទងនឹងជនមានពិការភាព។  

UNICEF និង UNDP បានគាំទ្រក្នុងបង្កើតនូវយន្តការកំណត់ពិការភាព និងប្រព័ន្ធព័ត៌មានគ្រប់គ្រងពិការភាព ដែលត្រូវបានដាក់ឱ្យអនុវត្ត​នៅឆ្នាំ២០២៣។ នេះគឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់ សម្រាប់​ការបង្កើត​មូលដ្ឋានទិន្នន័យ​ជាតិសម្រាប់ជនមានពិការភាព។ មានប្រជាជនចំនួន ២៥០.០០០នាក់​ដែលបានចុះបញ្ជី រួមទាំង​កុមារផងដែរ នៅពេលនេះ ប្រជាជនងាយរងគ្រោះ​បំផុតកាន់តែច្រើន​នៅក្នុងប្រទេស​នេះ​នឹង​អាច​ទទួលបានកម្មវិធី​កិច្ចគាំពារសង្គមដ៏ចាំបាច់ ដើម្បីគាំទ្រដល់សុខភាព និងជីវភាពរបស់ពួកគេ ដោយផ្ដល់ដល់ពួកគេនូវឱកាស​ក្នុងការដឹកនាំជីវិតដ៏ពេញលេញ។ ក្នុងឆ្នាំ២០២២ មានជនមានពិការភាពចំនួន ៥ម៉ឺននាក់ (៥១% ជាស្រ្តី) បានទទួលសេវាគាំទ្រសាធារណៈ និងកិច្ចគាំពារសង្គម។

ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស (OHCHR) នៅកម្ពុជាកំពុងគាំទ្ររាជរដ្ឋាភិបាលក្នុងការអភិវឌ្ឍយុទ្ធសាស្រ្តប្រកបដោយបរិយាបន្នដែលស្របតាមស្តង់ដារសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ។ វាជាការគាំទ្រដល់ស្ថាប័នរាជរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល ដើម្បីបង្កើនចំណេះដឹង និងជំនាញបច្ចេកទេសនៅក្នុងវិស័យ “សិទ្ធិទទួលបានយុត្តិធម៌”។ លើសពីនេះ OHCHR កំពុងសហការជាមួយរាជរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីបង្កើនចំណេះដឹងសាធារណៈអំពីភាពថ្លៃថ្នូរ និងសិទ្ធិនៃជនមានពិការភាព ដោយផ្សព្វផ្សាយអំពីរឿងរ៉ាវដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ និងមានការបំផុសទឹកចិត្ត អំពីជនមានពិការភាពមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានផងដែរ។

ជាមួយការគាំទ្ររបស់ UNESCO ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនឹងជនមានពិការភាព ត្រូវបានផ្តល់នូវចំណេះដឹងអំពី បច្ចេកវិទ្យាជីឌីថល ដើម្បីបង្កើនសមត្ថភាពទទួលព័ត៌មានតាមរយៈបច្ចេកវិទ្យា និងជំនួយបច្ចេកទេស ដែលផ្តល់ជូនសម្រាប់ពង្រឹងច្បាប់ ដើម្បីជនមានពិការភាពទទួលបានព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់។ នេះជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់ការចូលរួមសកម្មរបស់ជនមានពិការភាពក្នុងកិច្ចពិភាក្សាសាធារណៈ និងក្នុងដំណើរការបង្កើតគោលនយោបាយនានា។  

អង្គការសហប្រជាជាតិ​នៅតែរក្សា​ការពារ​សិទ្ធិរបស់ជនមានពិការភាពគ្រប់រូប រួមទាំងស្រ្តី​ និងកុមារ តាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយដៃគូពាក់ព័ន្ធ រួមមានរាជរដ្ឋាភិបាល អង្គការសង្គមស៊ីវិល ក៏ដូចជាស្ថាប័ននៃជនមានពិការភាព និងសហគមន៍ផងដែរ។

ការងារយើងត្រូវធ្វើបន្ថែមទៀត

ជនមានពិការភាព​ត្រូវមានឱកាសស្មើគ្នា និង​ទទួលបាន​គ្រប់សេវាទាំងអស់ ទោះជាពួកគេរស់នៅទីកន្លែងណាក៏ដោយ។

គ្រួសារ​ត្រូវ​ទទួលបាន​ការគាំទ្រក្នុងការថែទាំ​កុមារមានពិការភាព។

ជនមានពិការភាពគ្រប់រូប​ត្រូវទទួលបានឱកាសរៀនសូត្រពេញមួយជីវិត។

កុមារមានពិការភាពគ្រប់រូប​ត្រូវទទួលបានឱកាស ដើម្បីទទួលបាន​ការអប់រំបែបបរិយាបន្ន​ប្រកប​ដោយគុណភាព។

សំឡេងរបស់ជនមានពិការភាពទាំងអស់​ត្រូវតែទទួលបាន​ការស្ដាប់ឮ និងការគោរព។

តម្រូវការរបស់ពួកគេត្រូវតែទទួលបាន​កិច្ចគាំទ្រ​នៅចំពោះមុខ​កំណើនជម្លោះ និងវិបត្តិអាកាសធាតុ​

យើងអំពាវនាវឱ្យរាជរដ្ឋាភិបាល សង្គមស៊ីវិល សាធារណជន និងដៃគូវិស័យឯកជន​​បង្កើន​កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការសង្គ្រោះ និងសម្រេចបាន SDGs នៅកម្ពុជា សម្រាប់​ជនមានពិការភាព ជាមួយពួកគេ និងដោយពួកគេផ្ទាល់​ ជាពិសេស កុមារ។ យើងត្រូវចាត់អាទិភាពលើវិធានការដូចតទៅ៖

• លុបបំបាត់​ការមាក់ងាយ និងការរើសអើង ដែលរារាំង​ជនមានពិការភាព​ពី​ការចូលរួមពេញលេញ​នៅក្នុងសង្គម។​ បង្កើន និងផ្ដល់ភាពអង់អាចចំពោះសំឡេងរបស់ពួកគេ និងរួមបញ្ចូលពួកគេ​នៅក្នុង​ដំណើរការធ្វើសេចក្ដីសម្រេចចិត្ត។
• ធានានូវលទ្ធភាពស្មើគ្មានពេញមួយជីវិត​ក្នុងការទទួលបាន​ការអប់រំគ្រប់កម្រិត និងការបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ តាមរយៈ​ការបញ្ចូល​សម្ភាររៀនសូត្រ​​ និងកម្មវិធីសិក្សាប្រកបដោយបរិយាបន្ន ដោយរក្សាបាននូវ​បច្ចេកវិទ្យាជំនួយ ការបណ្ដុះបណ្ដាលគ្រូបង្រៀន និងបុគ្គលិក​រដ្ឋបាល ព្រមទាំង​ការផ្ដល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ លំហលេងកម្សាន្ត បរិក្ខារអនាម័យ និងការដឹកជញ្ជូន។
• ពង្រឹងលទ្ធភាព​ក្នុងការទទួលបានសេវាថែទាំ និងសេវាគាំទ្រគ្រប់ជ្រុងជ្រោយនៅតាមសហគមន៍ រួមទាំងតាមរយៈ​វិធានការ​កិច្ចគាំពារសង្គមប្រកបដោយបរិយាបន្នពិការភាព និងវិធានការប្រកដោយដោយបរិយាបន្ន​ពិការភាពនៅក្នុងស្ថានភាពហានិភ័យផ្នែកអាកាសធាតុ​នៅទូទាំងវិស័យមនុស្សធម៌ និងអភិវឌ្ឍន៍។
• ពង្រឹង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ ការមាន និងការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យ សេវា កម្មវិធី និងវេទិកាសម្របសម្រួល​ប្រកបដោយបរិយាបន្នពិការភាព រួមទាំង​សម្រាប់សុខភាពផ្លូវចិត្ត និងកិច្ចគាំទ្រចិត្តសង្គម។
• ធានាការចូលរួមពេញលេញ និងប្រកបដោយ​អត្ថន័យ​របស់កុមារ និងយុវវ័យ​មានពិការភាព។ យុវ​ជន​មានពិការភាព​ត្រូវតែទទួលបាន​លំហរសុវត្ថិភាពមួយ ដើម្បីបង្ហាញ​គំនិត បញ្ហាប្រឈម និងដំណោះស្រាយរបស់ពួកគេ ស្របពេលដែលក៏ទទួលបាន​ឧបករណ៍​អប់រំ ដែលចាំបាច់​ដើម្បីរួមចំណែក​ចំពោះ​កិច្ចពិភាក្សាបែបនេះ។

តាមរយៈការរួបរួមគ្នានៅក្នុងការចាត់វិធានការ ការធ្វើការងារដោយផ្ទាល់​ជាមួយសហគមន៍​ជនមានពិការភាព និងកុមារមានពិការភាព ព្រមទាំងតាមរយៈការស្ដាប់សំឡេងតម្រូវការ​ និងអាទិភាពរបស់ពួកគេ​នៅក្នុងគ្រប់​ពិពិធភាពរបស់ពួកគេ យើងអាចតំណាងឱ្យស្មារតី​នៃ​ការមិនទុកនរណាម្នាក់ចោលយ៉ាងពិតប្រាកដ។ ហើយតាមរយៈ​កិច្ចគាំទ្រ​ដល់តម្រូវការរបស់ជនងាយរងគ្រោះបំផុត​នៅក្នុងសង្គម យើងធ្វើការងារឆ្ពោះទៅរក​អនាគតកាន់តែស្រស់បំព្រងសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូប។

យើងមិនត្រូវទុកនរណាម្នាក់ចោលឡើយ។