Үйде пайдалы цифрлық әдеттерді қалыптастырудың 10 жолы

Цифрлық заманда бала тәрбиелеу оңай емес. Технологиялар өте жылдам дамып жатыр, ал олардың пайдасы мен қаупінің арасындағы тепе-теңдікті табу кейде қиын. Біз цифрлық ата-ана тәрбиесі бойынша маман, доктор Жаклин Несимен сөйлесіп, отбасыда технологиямен дұрыс қарым-қатынас орнатуға көмектесетін негізгі кеңестерді жинадық.

Балалармен ерте жастан бастап және үнемі технологияның отбасы өміріндегі рөлі туралы сөйлесу маңызды.

1. Баланың құрылғыларына оның басқа істері сияқты қызығушылық танытыңыз. Мектеп, хобби немесе достары туралы сұрағандай, құрылғылары туралы да сұраңыз. Оған не ұнайтынын, не ұнамайтынын, қаншалықты жиі қолданатынын және өзі үшін не пайдалы екенін біліңіз.

2.  Технологияны қолданудың қауіптері туралы сөйлесіңіз. Балалармен өз уайымдарыңызды ашық айтыңыз. Мысалы, гаджеттердің басқа істерге кедергі келтіруі, көретін контент немесе интернетте жасайтын әрекеттері туралы.

Балаларға онлайн ортада қиындық туындаса, міндетті түрде сізге келуін қалайтыныңызды жиі айтып отырыңыз. Мысалы, былай деуге болады: «Интернетте әр жағдайды қалай шешу керегін білу оңай емес. Кейде түсініксіз немесе жағымсыз нәрселер кездесуі мүмкін. Сондай кезде маған келіп, бәрін бірге талқылағанымызды қалаймын».

Сондай-ақ, бала сізге мәселе айтып келгенде қалай жауап беретініңіз де маңызды. Кейде ата-анаға естігені қорқынышты немесе күтпеген болуы мүмкін. Сол сәтте баланы кінәлау немесе құрылғыны алып қою оңай көрінеді. Бірақ ең дұрыс алғашқы жауап — «Маған айтқаның үшін рахмет». Бұл баланың келесі жолы да сізге сеніп келуіне көмектеседі.

3. Себептерді тереңірек қарастырыңыз. Барлық мәселені технологиядан көруге болмайды. Кейде баланың құрылғыны қалай қолдануы басқа уайымдармен байланысты болуы мүмкін. Мысалы, жасөспірім әлеуметтік желіде көп отырса, оны не мазалайтынын сұраған жөн. Бұл өзіне сенімсіздік, басқалардың пікірінен қорқу немесе мектептегі қиындықтар болуы мүмкін.

Отбасыңызға түсінікті ережелер қойыңыз.

4. «Болады» және «болмайды» ережелерін белгілеңіз. «Болады» ережелері — баланың интернетте қалай өзін ұстауын қалайтыныңыз. Отбасыңыз үшін технологияны дұрыс пайдалану нені білдіреді? Жауапты қолданушы болу деген не?

Ал «болмайды» ережелері — қауіпсіздік үшін жасалмауы керек әрекеттер. Мысалы, басқа адамдарды ренжіту немесе жеке ақпаратты тарату.

Балаларға қателік жіберуі мүмкін екенін және олардың цифрлық ортада өзін дұрыс ұстауды әлі үйреніп жүргенін айту маңызды. Кейбір отбасыларда бала қиын жағдайға тап болса, оны жасырмай айтқаны үшін кінә артылмайтынын алдын ала айту пайдалы.

5. Технологиясыз уақыт пен орын белгілеңіз. Күні бойы белгілі бір уақыттарда немесе үйдің кей жерлерінде гаджет қолданбауға келісуге болады. Сондай-ақ құрылғыларды қоятын арнайы орын белгілеуге болады. Кешкі уақытта құрылғыларды жатын бөлмеден алып шығу пайдалы, себебі ұйқы өте маңызды, ал гаджеттер оған кедергі келтіруі мүмкін.

6. Контентке қатысты ережелерді келісіңіз. Балалар қарайтын контент олардың жасына сай болуы керек. Жаңа қосымша жүктемес бұрын немесе жаңа платформаға тіркелмес бұрын сізден сұрауын өтініңіз. Қажет болса, экран уақытына шектеу қою немесе контентті сүзу сияқты ата-ана бақылау құралдарын пайдаланыңыз.

Балалардың құрылғыларды қалай қолданатынын біліп жүріңіз

7. Технологияны бірге зерттеңіз. Балалармен бірге фильм көріңіз, ойын ойнаңыз немесе олардан интернетте немен айналысатынын, қандай қосымшаларды қолданатынын көрсетуді сұраңыз.

8. Қай кезде артқа шегіну керегін біліңіз. Кейде баланың құрылғыдағы әрекетін бақылау қажет болады. Бірақ бұл туралы алдын ала айту маңызды. Бұл әсіресе кішкентай балаларға немесе жаңа құрылғыны енді қолдана бастағандарға қатысты. Бала өскен сайын оған көбірек еркіндік беруге болады, бірақ онлайнда не істеп жүргенін жалпы білу маңызды.

Өздеріңіз де дұрыс үлгі көрсетіңіз

9. Команда болып әрекет етіңіз. Ата-аналарға өз гаджет қолдануын бақылау да оңай емес. Бірақ балалармен бірге ережелер құру «ата-ана мен бала» емес, «бәріміз бірге» деген қарым-қатынасты қалыптастырады.

10. Ойын элементін қосыңыз! Технологияны бірге ойнау және қызықты уақыт өткізу үшін де қолдануға болады. Бұл қосымшалар, ойындар немесе бейнелер болуы мүмкін. Ас дайындау, спорт, музыка сияқты әртүрлі қызығушылықтарды бірге зерттеуге болады.

Жаклин Неси, PhD — Браун университетінің психиатрия және мінез-құлық ғылымдары кафедрасының доценті. Ол әлеуметтік желілердің жасөспірімдердің психикалық денсаулығы мен дамуына әсерін зерттейді. Жаклин — ана, Techno Sapiens атты апталық ақпараттық хаттың авторы және ата-аналарға арналған Tech Without Stress курсының тең авторы.