Балалар мен жастар Өңірлік экологиялық саммиттегі қалалық климаттық іс-қимыл орталығында

Астана, Қазақстан, 2026 жылғы 23 сәуір — Аймақтық экологиялық саммит аясында БҰҰ Төтенше жағдайлар қаупін азайту жөніндегі басқармасы (БҰҰ ТЖҚАБ) және ЮНИСЕФ-тің Еуропа мен Орталық Азия елдеріне арналған аймақтық бөлімшесі бүгін ресми түрде «Өзгеріс жалыны II: Балалар мен жастар қалалық аптаппен күрестің алғы шебінде»(Flames of Change II Special Report: Children and Youth at the Forefront of Tackling Urban Heat) атты арнайы баяндамасын таныстырды. Баяндамада қалалардың жылу қауіптеріне төзімділігін нығайтудағы балалар мен жастардың маңызды, бірақ жиі ескерілмейтін рөлі қарастырылады.

ЮНИСЕФ павильонында өткен іс-шараға БҰҰ-ның жоғары лауазымды басшылары, ұлттық және жергілікті билік органдарының өкілдері, жастар делегаттары мен БАҚ өкілдері жиналды. Онда ортақ сенім баса айтылды: балаларды қалалық аптаптың өсіп келе жатқан әсерінен қорғау — бұл тек қоғамдық денсаулық сақтау мәселесі емес, сонымен бірге климаттық әділдік мәселесі.

Қалалық аптап — бүкіл аймақтағы балалар үшін өсіп келе жатқан қауіп
Еуропа мен Орталық Азияда қалалар балалардың денсаулығына, біліміне және әл-ауқатына өткір қауіп төндіретін күшейіп келе жатқан аптап толқындарына тап болуда. Балалар физиологиялық тұрғыдан ересектерге қарағанда ыстыққа көбірек осал келеді, алайда олар көбінесе қаланы дамыту жоспарлары мен аптаппен күресу стратегияларында ескерілмейді. «Өзгеріс жалыны» арнайы баяндамасының екінші басылымы аймақ елдерінің тәжірибесі мен саясатынан мысалдар келтіре отырып, жергілікті билік органдары, мектептер, денсаулық сақтау жүйелері мен қауымдастықтар қалай бірлесіп әрекет ете алатынын көрсетеді.

Баяндама 2025 жылғы қазанда жарияланған «Өзгеріс жалыны II» негізгі есебінің нәтижелеріне сүйенеді. Ол Еуропа мен Орталық Азия қалаларының экстремалды ыстық жағдайында мәселені түсінуден нақты іс-қимылдарға қалай көшіп жатқанын көрсетті. Бұл арнайы шығарылым дәл осы балалар мен жастарға — ең көп тәуекелге ұшырайтындарға да, сондай-ақ өзгерістердің қуатты қозғаушы күші болып табылатындарға бағытталған.

Жоғары деңгейдегі пікірлер
ЮНИСЕФ павильонында сөйлеген сөзінде Камал Кишор, БҰҰ Бас хатшысының Төтенше жағдайлар қаупін азайту жөніндегі арнайы өкілі, барлық деңгейлердегі климаттық іс-қимылдарды жоспарлауға балаларға бағытталған тәсілдерді біріктірудің маңыздылығын атап өтті.

«Бұл баяндама — ерте инвестициялауға, салааралық ынтымақтастыққа және жастардың құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейтуге шақыру. Егер біз қалалардың экстремалды аптапқа төзімді болғанын қаласақ, біз оларды жастар үшін және жастармен бірге жобалауымыз керек».

ЮНИСЕФ-тің Еуропа және Орталық Азия елдері бойынша аймақтық директорының міндетін атқарушы Октавиан Бивол бүкіл аймақта балалардың мүддесіне бағытталған төзімділікті ілгерілетудегі БҰҰ ТЖҚАБ және ЮНИСЕФ арасындағы серіктестіктің маңыздылығына тоқталды.

«Климаттық дағдарыс біздің аймақтағы балалардың өмірін қазірдің өзінде өзгертіп жатыр. Қалалық аптап — балалар тап болатын ең кең таралған және жете бағаланбайтын қауіптердің бірі; ол олардың денсаулығына, оқуына және болашағына нұқсан келтіреді. Бірақ бұл баяндама шешімдердің бар екенін және үкіметтер алдын ала әрі бірлесіп әрекет еткенде, олардың тиімді болатынын көрсетеді. ЮНИСЕФ ешбір бала аптап толқындарымен күресу күн тәртібінен тыс қалмауын қамтамасыз ету үшін үкіметтермен және серіктестермен жұмысты жалғастыруға дайын».

Саясаттан тәжірибеге: елдердің үлесі
Өзбекстандағы және Түрікменстандағы ЮНИСЕФ өкілдері ұлттық және жергілікті субъектілердің балаларға бағытталған шараларды аптапқа дайындық жоспарлары мен қала құрылысына қалай біріктіріп жатқанын көрсететін нақты мысалдармен бөлісті.

Өзбекстандағы ЮНИСЕФ өкілі Рехина Кастильо Өзбекстанда балалардың 90%-дан астамы жүйелі түрде экстремалды ыстыққа тап болатынын, бұл ерте ескерту жүйелерін енгізуді және әлеуметтік қорғауды бейімдеуді талап ететінін атап өтті.

Түрікменстандағы ЮНИСЕФ өкілі Джалпа Ратна жастарды климаттық шешімдерді әзірлеу мен іске асыруда жай ғана қорғау объектісі емес, толыққанды серіктес ретінде қарастыру керектігін айтты.

Жастар сөйлейді, әлем тыңдауы тиіс
Іс-шарада жасөспірімдердің өздеріне сөз берілді. Жастар өкілдері Халлыныяз Бабаев (Түрікменстан) пен Дания Рахимова (Қазақстан) қалалық аптап жағдайындағы өмір туралы ойларымен бөлісіп, үкіметтерді жастарды климаттық төзімділікті жоспарлаудың орталығына қоюға шақырды.

«Біз енді тек қорғауды қажет ететіндер емеспіз. Біз — толыққанды серіктестерміз және өзгерістердің нақты күшіміз», — деді олар.

Баяндаманың негізгі қорытындылары
Арнайы баяндама үкіметтер мен серіктестер үшін бес негізгі идеяны ұсынады:

1. Балалар төзімділікті жоспарлаудың орталығында болуы тиіс. Аптап балаларға ересектерге қарағанда күштірек әсер етеді.
2. Алдын алу әрекет етуден тиімдірек. Жылудан қорғау жоспарларына, көгалдандыруға және сенімді сумен жабдықтауға ерте инвестиция салу тәуекелдерді азайтады.
3. Жастардың құқықтары мен мүмкіндіктерін кеңейту — табыс кепілі. Жастар инновациялық шешімдерді ұсынады.
4. Ынтымақтастық нәтиже береді. Муниципалитеттер, мектептер мен денсаулық сақтау мекемелері арасындағы серіктестік жүйелі төзімділік үшін маңызды.
5. Деректер мен фактілер маңызды. Климаттық тәуекелдерді талдау үкіметтерге атаулы көмек шараларын әзірлеуге көмектеседі.