सामाजिक व्यवहार परिवर्तन

विकासका लागि सञ्चार कार्यक्रम सोसियो इकोलोजिकल मोडल (सामाजिक पारिस्थितिक नमूना) मा आधारित छ जसले “व्यक्तिगत व्यवहारले प्रभावको विभिन्न तहमा प्रभाव पार्छ र प्रभावित हुन्छ” भन्ने मान्यता राख्छ । यसको अर्थ व्यक्तिको व्यवहार शून्यमा विकास वा परिवर्तन हुँदैन । विभिन्न तहमा व्यक्तिगत व्यवहारलाई प्रभाव पार्ने धेरै कारणहरू हुन्छन् । त्यसैले, विभिन्न तहमा परिवर्तन गर्नका लागि अवरोध/सिमितता र कारणहरू बुझ्नु र सम्बोधन गर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ ।

प्रणाली सबलीकरण तथा क्षमता अभिबृद्धि: सामाजिक तथा व्यवहार परिवर्तन पहलहरूलाई महत्व दिएको सुनिश्चित गर्नका लागि, सरकार, गैरसरकारी संस्था र सञ्चारमाध्यममा यो क्षेत्रमा चाहिने क्षमता राख्नु जरूरी हुन्छ । परिवार र समुदायको तहमा प्रमुख व्यवहारका लागि दिगो र गुणस्तरीय संलग्नता गरिएमा सरकारी प्रणालीको अंगको रूपमा रहने समुदाय तहका सञ्चारकर्मीको क्षमता अभिबृद्धि महत्वपूर्ण हुन्छ ।

साझेदारी र नवीनता:  व्यापक रूपमा परिवार र समुदायसम्म पुग्नका लागि फराकिलो, बहुक्षेत्रीय साझेदारी स्थापना गर्नु जरूरी हुन्छ। पूर्व सैनिक संगठन, धार्मिक सञ्जाल, महिला सहकारी, इत्यादिजस्ता ठूलो पहुँच भएका संस्थाहरूसँग समुदायमा रहेका उनीहरूका सञ्जालका सदस्यसँग समाज र व्यवहार परिवर्तनका संवाहकका रूपमा पुग्नका लागि साझेदारी गर्नु आवश्यक हुन्छ ।

सामुदायिक सशक्तिकरण र सामाजिक मान्यता परिवर्तन:  सूचना, सहायता र सशक्तिकरण सबैभन्दा धेरै चाहिने व्यक्तिहरूसँग केन्द्रीत र व्यापक रूपमा निश्चित र अनुकुलन गरिएका विकासका लागि सञ्चार पहलहरू विकास र कार्यान्वयन गर्नका लागि पहिचान गरिएका बञ्चितिकरण र सिमान्तिकरणको आधारमा भुगोल छान्नु जरूरी हुन्छ । यो शैलीको उद्देश्य समुदायलाई उनीहरूको विकास र परिवर्तनको प्रक्रियामा साझेदार बन्नका लागि सशक्त बनाउनु रहन्छ ।

ज्ञान व्यवस्थापन, अनुसन्धान, अनुगमन र मुल्यांकन : उपयुक्त विकासका लागि सञ्चार पहलका लागि, प्राथमिकतामा राखिएका व्यवहारको पछाडि रहेका अवरोध र कारणलाई अझ राम्रोसँग बुझ्नका लागि अनुसन्धान गर्नु जरूरी हुन्छ । व्यवसायिक/शैक्षिक संस्थासँगको साझेदारी विकास हुनुपर्छ र विकासका लागि सञ्चारमा तालिमहरू सञ्चालन गर्नुपर्छ ।