पूर्ण जीवनको लागि खोप

बेलैमा खोप लगाई बालघातक सरुवा रोगको रोकथाम गरौँ

नेपाल सरकार, युनिसेफ नेपाल
Health
UNICEF Nepal/2015/CSKarki
30 मे 2019

बालघातक सरुवा रोग कुनै सरुवा विषाणु, जीवाणुको सङ्क्रमणबाट बालबालिकाको स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर भएको अवस्था हो । सरुवा रोग हावा, पानी, माटो, दिसा, रगत आदिबाट एक अर्कामा सर्दछ । बालघातक रोग जस्तैः लहरे खोकी, भ्यागुते रोग, धनुष्टङ्कार, क्षयरोग, निमोनिया पोलियो, दादुरा, टाइफाइड, हेपाटाइटिस आदि हुन् ।

यी रोगहरू बिरामी बालबालिकाको सास, खकार, दिसा आदिबाट सङ्क्रमण भएमा शिशु बिरामी हुन्छ । यस्ता सरुवा रोगको रोकथाम गर्न बेलैमा रोग विरुद्ध खोप लगाई शरीरमा प्रतिरक्षा शक्ति निर्माण गराएर रोकथाम गर्नुपर्दछ ।

सबै बालबािलकाले पूर्ण जीवन जिउनको लागि नेपाल सरकारले निःशुल्क खोप पाउने व्यवस्था गरेको हुनाले सबै आमाबुबाले आफ्नो बालबालिकालाई खोप लगाउन लानुपर्दछ । 


बालघातक रोग लाग्नुको कारण  

  • गर्भमा रहँदा र जन्मेपछि खोप नलगाउनु वा मात्रा नपु¥याउनु
  • असुरक्षित वातावरणमा सुत्केरी गराउनु 
  • गर्भावस्थामा विषाणु सङ्क्रमण 
  • रोगी बालबालिकासँग निकट हुनु वा महामारीले रोग फैलिनु
  • बालबालिकालाई जीवाणु, विषाणु, परजीवी आदिको सङ्क्रमण
  • पोषण स्थिति

बालघातक रोगकोे लक्षण, रोकथाम र स्याहार 

बालघातक रोगहरू  केही लक्षणहरू  खोपको नाम  अभिभावकको भूमिका वा स्याहार
धनुष्टङ्कार        
             
शिशु एकनासले रुन्छ । दुध वा खाना निल्न सक्दैन । नाइटो वरिपरि फोहर हुन्छ । अनुहार, मुखको मांशपेशी धेरै खुम्चेर दुख्छ । ढाडको मांशपेशी बाउडिएर पूरा जिउ धनुष जस्तै बाङ्गिन्छ । टेटानस खोप बिरामी बालबालिकालाई तुरुन्त अस्पताल लगेर उपचार गराउनुपर्छ ।
बिरामी बालबालिकालाई अलग राख्नुपर्छ ।
क्षयरोग
          
राती मन्द ज्वरो आउँछ । खोकी लाग्छ । तौल घट्छ । खान रुचि हँुदैन । खकारमा रगत देखा पर्छ ।   वि. सी. जी. खोप बिरामी बालबालिकालाई तुरुन्त अस्पताल लगेर उपचार गराउनुपर्छ । स्तनपान गराउनुपर्छ । पर्याप्त आराम गराउनुपर्छ । पौष्टिक आहार खुवाउनुपर्छ । बिरामीको थुक, खकार जथाभावी विसर्जन नगर्ने, बिरामी बालबालिकालाई धुँवा नभएको, हावा आवतजावत हुने कोठामा सकेसम्म अलग राख्नुपर्छ ।
भ्यागुतेरोग
           
रुघाखोकीको लक्षणबाट सुरु हुन्छ । टाउको दुख्ने, घाँटी दुख्ने हुन्छ । घाँटीको पछाडि टन्सिलको वरिपरि, नाकमा पहेलो खैरो रङको जालोपर्दछ । सास फेर्न गाह्रो हुन्छ ।  डिपिटि खोप अस्पतालमा भर्ना गरी उपचार गराउनुुपर्दछ । मनतातो नुनपानीले कुल्ला गराउनुपर्छ । तातो पानीको वाफ दिनुपर्छ । बिरामी बालबालिकालाई अलग राख्नुपर्छ ।
लहरेखोकी              रुघाखोकीको लक्षणबाट सुरु हुन्छ । एकै सासमा धेरैपटक छिटो छिटो खोकी लाग्छ र हुक्क आवाज निस्किन्छ । च्यापच्याप हुने खकार आउँछ । खोकिरहँदा बालबालिकाको ओठ निलो देखिन्छ । डिपिटि खोप रुघाखोकीको उपचार गराउनुपर्छ । चिसोबाट बचाउनुपर्छ । आराम गराउनुपर्छ । पौष्टिक आहार जस्तै, मनतातो दाल, माड खुवाउनुपर्छ ।
धेरै ज्वरो आएमा पानीपट्टी लाउने, र ज्वरो कम गराउने औषधी खुवाउनुपर्छ । अस्पतालमा तुरुन्त उपचार गराउनुपर्छ ।
निमोनिया            रुघाखोकीको लक्षणबाट सुरु हुन्छ । छिटो छिटो सास फेर्ने, कोखा हान्ने, वान्ता हुने, खोकी लाग्ने हुन्छ । खकारमा रगत देखिने र छाती दुख्ने हुन्छ । पिसिभी खोप सुई  तुरुन्त अस्पतालमा भर्ना गरी उपचार गराउनुुपर्दछ ।
पोलियो (बाल पक्षघात)            पोलियो भाइरस जातिका विषाणुको सङ्क्रमणबाट हुने सरुवा रोग हो ।
दुई वर्षभन्दा कम उमेरका बालबालिकालाई हुन्छ । सुरुमा रुघा लागेको जस्तो हुने, ज्वरो आउने, वान्ता हुने, शरीरका मांशपेशी दुख्ने हुन्छ । शरीरका केही भाग कमजोर हुने र एकातर्फ वा दुवै पट्टी कम्मरको मुनी लुलो वा पक्षघात हुन्छ ।
पोलियो थोपा खुवाउने  रोग लागेपछि कुनै पनि औषधीले उपचार हुन सक्तैन ।
दुखाइको लागि सिटामोल, तातो पट्टी लगाई दिन सकिन्छ । शरीरका मांशपेशी बलियो बनाउने व्यायाम गराउनुपर्छ । हिड्डुल गर्न विशेष जुत्ता र बैशाखी प्रयोग गराउन सकिन्छ ।
दादुरा             भाइरस जातिका विषाणुको 
सङ्क्रमणबाट हुने सरुवा रोग हो । रुघा, ज्वरो, आँखा रातो हुने, खोकी ज्वरोबाट सुरु हुन्छ । छालामा विशेषगरी अनुहार, कान पछाडि गर्दै पेट, ढाड, खुट्टमा रातो मसिनो बिमिरा आउँछ । दाना करिब ५ दिनसम्म रहन्छ ।

 

 

 

 

 

दादुरा रुबेला विरुद्ध खोप

 

 

 

आराम गराउने, पौष्टिक आहार खुवाउने, मन तातो झोलिलो दाल, माड खुवाउने, धेरै ज्वरो आएमा पानीपट्टी लाउने, स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहमा औषधी खुवाउने, अस्पतालमा तुरुन्त उपचार गराउने, बिरामी बालबालिकालाई अलग राख्ने ।

रुबेला, जर्मन मिजल       यो अर्को थरीको दादुरा हो । यसमा सामान्य दाना हुन्छ । कान पछाडिको ग्रन्थी दुख्छ । तीन चार दिनसम्म रहन्छ । गर्भावस्थामा सङ्क्रमण भए शिशुमा अपाङ्गता रहन सक्छ ।      
जापानिज इन्सेफलाइटिस             यो लामखुट्टेले टोकेर एक अर्कामा सार्छ । सुरुमा ज्वरो आउने पेट दुख्ने, यसबाट बढ्दै गएमा मस्तिष्कमा आघात पर्छ र नशामा समस्या देखा पर्ने र मृत्यु हुने हुन सक्छ । जापानिज 
इन्सेफलाइटिस खोप
आराम गराउने, पौष्टिक आहार खुवाउने, मन तातो झोलिलो दाल, माड खुवाउने, धेरै ज्वरो आएमा पानीपट्टी लाउने, स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहमा औषधी खुवाउने, अस्पतालमा तुरुन्त उपचार गराउने, बिरामी बालबालिकालाई अलग राख्ने ।
टाइफाइड          उच्च ज्वरो, जाडो हुने, पसिना आउने, पेट दुख्ने, टाउको दुख्ने, जिउ दुख्ने, जिब्रोमा सेतो लेत लाग्नु टाइफाइडको मुख्य चिह्न तथा लक्षण हुन् ।  टाइफाइडकको खोप    ३ दिनसम्म सिटामोलले पनि ज्वरो निको नभएमा नजिकैको स्वास्थ्य केन्द्रमा लैजाने 

 

Routine immunization schedule