अनिश्चितता र अशान्तिको समयमा आफ्ना बालबालिकालाई सहयोग गर्ने तरिका

आपतकालीन अवस्थामा पहिले आफ्नो ख्याल राखौं

तपाईं स्वस्थ र बलियो रहनुभयो भने मात्र आफ्ना बालबालिकालाई सहयोग गर्न सजिलो हुन्छ।

तपाईंलाई कस्तो अनुभव हुन सक्छ?

- सामान्यभन्दा बढी रिस उठ्ने वा मनस्थिति छिट्टै बदलिने

- चिन्ता, तनाव वा असहाय महसुस हुने

- उदासी, निराशा वा दैनिकीमा चासो हराउने

- विगतका घटनाहरू बारम्बार सम्झिँदा मुटु छिटो धड्किने वा पसिना आउने

- ध्यान केन्द्रित गर्न गाह्रो हुने, निर्णय लिन नसक्ने

- निन्द्रा र खानपान बिग्रिने

यी सबै कुरा सामान्य हुन्। 

तपाईं एक्लो हुनुहुन्न भनेर सम्झिनुहोस्।

आफूलाई मद्दत गर्ने उपाय:

- आफूसँग धैर्य गर्नुहोस् —तपाईं सबैकुरामा पूर्ण बन्नु पर्दैन। बालबालिकाको आधारभूत आवश्यकतालाई पुरा गर्नुहोस् र आफूलाई पनि माया गर्नुहोस् ।

- चुनौती स्वीकार्नुहोस्, तर आफ्नो बलियो पक्ष सम्झनुहोस्।

- भएको क्षति वा घाटामा दुःख मान्नु सामान्य हो भनेर सम्झिनुहोस्। तपाईंले शोक मनाउन सक्नुहुन्छ भनेर सम्झनुहोस् ।

- साथी, आफन्त वा सहयोगीबाट सहयोग लिनुहोस्।

- आफन्तहरूसँग सम्पर्कमा रहनुहोस्।

- आशावादी रहनुहोस्।

- सकेसम्म आराम गर्नुहोस्।

- अन्य भरपर्दा वयस्कसँग जिम्मेवारी बाँड्नुहोस्। विशेषगरी बालबालिकाको स्याहारको जिम्मेवारी तपाईं एक्लैको मात्र हैन । कहिलेकाँही आफ्नोलागि समय लिएर आराम पनि गर्नुहोस् ।

- नियमित समयतालिका (भोजन, सुत्ने समय) कायम गर्नुहोस्।

- धार्मिक, सांस्कृतिक, आध्यात्मिक आफूलाई सहज हुने, शान्ति मिल्ने कामहरू गर्न नछोड्नुहोस्।

- अत्यधिक मदिरा वा हानिकारक बानीहरूबाट टाढा रहनुहोस्।

भावनात्मक र मानसिक सुरक्षा:

- बालबालिकालाई बारम्बार उनीहरू सुरक्षित भएको र तपाईंले त्यसको लागि निरन्तर प्रयास गरिरहने सन्देश दिनुहोस्।

- नियमित दिनचर्या कायम गर्नुहोस्। यसले बालबालिकालाई सुरक्षित महसुस गराउँछ ।

- सकारात्मक अन्तरक्रिया गर्नुहोस्, मायालु व्यवहार देखाउनुहोस् — हाँस्नुहोस्, अंगालो मार्नुहोस्, माया देखाउनुहोस्।

- बालबालिकाले गरेको सानो प्रयास वा राम्रो व्यवहारको प्रशंसा गर्नुहोस्।

२. विकासात्मक चरणअनुसार उपयुक्त प्रतिक्रिया दिनुहोस्

•            इमानदार र सरल जवाफ दिनुहोस्: प्रश्नहरूको जवाफ इमानदार र सरल तरिकाले दिनुहोस्।

•            साना बालबालिकाका लागि (१० वर्ष मुनिका): व्याख्यालाई छोटो र सरल राख्नुहोस्। स्पष्ट र शान्त भाषा प्रयोग गर्नुहोस्। उदाहरणका लागि, "बाहिर केही मानिसहरू दुःखी छन् र उनीहरूले हल्ला गरिरहेका छन्। हामी यहाँ घरमा सुरक्षित छौँ।"

•            ठूला बालबालिका र किशोरकिशोरीका लागि: थप विस्तृत जानकारी दिनुहोस् र उनीहरूका प्रश्नहरूको जवाफ अझ राम्ररी दिनुहोस्। उदाहरणका लागि, "केही मानिसहरू केही कुराहरूलाई लिएर दुःखी भएकाले विरोध प्रदर्शन भइरहेको छ। सुरक्षित रहनु र हाम्रो वरिपरि के भइरहेको छ भन्ने कुरा थाहा पाउनु महत्त्वपूर्ण छ।"

•            अत्यधिक भावनात्मक भाषा प्रयोग नगर्नुहोस्: तथ्यमा अडिग रहनुहोस् र अत्यधिक भावनात्मक भाषा प्रयोग नगर्नुहोस्।

•            आफ्नो बालबालिकाको प्रतिक्रियाप्रति सचेत रहनुहोस्: तपाईंको बालबालिकाले कसरी प्रतिक्रिया दिइरहेको छ भन्ने कुरामा ध्यान दिनुहोस् र त्यसैअनुसार आफ्नो जवाफलाई मिलाउनुहोस्।

बालबालिकाको मानसिक र भावनात्मक स्वास्थ्यको ख्याल गर्ने तरिका

१. हेरचाह, प्रशंसा, र कदर

•            स्नेह देखाउनुहोस्: आफ्ना बालबालिकालाई स्नेह, मुस्कान, र अँगालोमार्फत तपाईंले उनीहरूको कत्तिको ख्याल गर्नुहुन्छ भनेर देखाउनुहोस्।

•            प्रशंसा गर्नुहोस्: घरछिमेकको कामहरूमा जतिसुकै सानो भए पनि उनीहरूको सहयोगको लागि प्रशंसा गर्नुहोस् ।

२. आफ्ना बालबालिकाको कुरा सुन्नुहोस्

•            प्रश्न सोध्नका लागि सुरक्षित ठाउँ दिनुहोस्: उनीहरूलाई प्रश्न सोध्न ठीक छ र तपाईं कुरा गर्नका लागि एक सुरक्षित व्यक्ति हुनुहुन्छ भन्ने कुरा थाहा दिनुहोस्।

•            भावना व्यक्त गर्न प्रोत्साहन दिनुहोस्: आफ्ना विचार, प्रश्न, र भावनाहरू व्यक्त गर्न उनीहरूलाई प्रोत्साहित गर्नुहोस्। रुनु र असहज महसुस गर्नु सामान्य हो भनेर बताउनुहोस्।

•            भावनाहरूलाई नाम दिन मद्दत गर्नुहोस्: उनीहरूलाई आफ्ना भावनाहरूलाई नाम दिन मद्दत गर्नुहोस्। उदाहरणका लागि, "मैले सुनेँ कि तिमीलाई रिस उठेको/डर लागेको/हताश महसुस भइरहेको छ। यस्तो महसुस हुनु एकदमै सामान्य हो। मलाई पनि कहिलेकाहीँ रिस उठ्छ/डर लाग्छ/हताश महसुस हुन्छ।"

•            आफ्नै व्यवहारको उदाहरण दिनुहोस्: तपाईंले देख्न चाहेको व्यवहारहरू, जस्तै दयालु भई बोल्ने र शान्त भई व्यवहार गर्ने, आफैँले देखाउनुहोस्।

३. आफ्ना बालबालिकालाई उनीहरू सुरक्षित छन् भनेर आश्वस्त पार्नुहोस्

•            सुरक्षाको सुनिश्चितता: आफ्ना बालबालिकालाई उनीहरू सुरक्षित छन् र उनीहरूको परिवार/साथीहरू पनि सुरक्षित छन् भनेर आश्वस्त पार्नुहोस्।

४. नियमितता र संरचना कायम राख्नुहोस्

•            नियमित तालिका बनाउनुहोस्: सुत्ने समय, खाना खाने समय, र अन्य दैनिक गतिविधिहरू जस्ता दैनिक तालिकालाई कायम राख्ने प्रयास गर्नुहोस्।

•            अनुमान गर्न सकिने गतिविधिहरू: सँगै बस्नुहोस्, कथा भन्नुहोस्, चित्र बनाउनुहोस्, वा हरेक दिन एउटै समयमा गीत गाउनुहोस् ताकि एक अनुमानित तालिका स्थापित होस्। के अपेक्षा गर्ने भन्ने कुरा थाहा पाउँदा बालबालिकालाई अझ सुरक्षित र ढुक्क महसुस गर्न मद्दत गर्न सक्छ।

५. खेल्न र व्यायाम गर्न प्रोत्साहन दिनुहोस्

•            खेल्नलाई प्रोत्साहन गर्नुहोस्: आफ्ना बालबालिकालाई तपाईंसँग, आफ्ना दाजुभाइ दिदीबहिनीसँग, वा अन्य बालबालिकासँग खेल्न प्रोत्साहन दिनुहोस्। खेल्नु बालबालिकालाई सिक्न, एकाग्र हुन, र तनाव व्यवस्थापन गर्न मद्दत गर्ने महत्त्वपूर्ण माध्यम हो।

•            व्यायामलाई समावेश गर्नुहोस्: मानसिक र शारीरिक स्वस्थता कायम गर्न सँगै शारीरिक गतिविधिहरूमा संलग्न हुनुहोस्। साना ठाउँहरूमा उफ्रने, डोरी खेल्ने जस्ता क्रियकलाप पनि गर्न सकिन्छ।

६. भावनात्मक पुष्टि र अभिव्यक्ति

•            उनीहरूका भावनाहरूलाई स्वीकार गर्नुहोस्: उनीहरूलाई कस्तो महसुस भइरहेको छ भनेर सोध्नुहोस् र उनीहरूका अनुभवहरूलाई स्वीकार गर्नुहोस्। उदाहरणका लागि, "म देख्न सक्छु कि यो तिम्रो लागि साँच्चै गाह्रो छ," वा " तिमी चिन्तित महसुस गरिरहेका छौ कि जस्तो लाग्छ।"

•            भावनाहरूलाई सामान्यीकरण गर्नुहोस्: उनीहरूलाई दुःखी, रिसाहा, वा रुनु सामान्य हो भन्ने कुरा बुझ्न मद्दत गर्नुहोस्। कहिलेकाहीँ तपाईंलाई पनि यस्तै भावनाहरू आउँछन् भनी उनीहरूलाई थाहा दिनुहोस् र तपाईंले ती भावनाहरूलाई कसरी व्यवस्थापन गर्नुहुन्छ भन्ने देखाउनुहोस्।

७. गुणस्तरीय समय र सम्बन्ध

•            ध्यान दिनुहोस्: प्रत्येक बालबालिकालाई केही क्षणका लागि आफ्नो पूरा ध्यान दिनुहोस्, आँखामा आँखा जुधाउनुहोस्, र उनीहरूले भनेको कुरालाई सक्रिय रूपमा सुन्नुहोस्।

•            विभिन्न विषयहरूमा कुरा गर्नुहोस्: पीडादायी घटनाहरूमा मात्र नभई विभिन्न विषयहरूमा पनि कुराकानीमा संलग्न हुनुहोस्। सान्त्वना र आशा प्रदान गर्न सकारात्मक अनुभव र कथाहरू साझा गर्नुहोस्।

८. अरूलाई मद्दत गर्न प्रोत्साहन दिनुहोस्

•            मद्दत गर्ने गतिविधिहरूलाई प्रोत्साहन गर्नुहोस्: आफ्ना बालबालिकालाई अरूलाई मद्दत गर्न सहयोग गर्नुहोस्, जसले उनीहरूलाई शक्ति र आत्म-मूल्यको भावना दिन सक्छ। यो घरको काममा मद्दत गर्ने वा सामुदायिक गतिविधिहरूमा भाग लिने जस्ता साना कार्यहरू मार्फत हुन सक्छ।

९. मिडियामा पहुँचको निगरानी र नियन्त्रण

•            मिडियामा पहुँच नियन्त्रण गर्नुहोस्: तपाईंका बालबालिकाले के हेरिरहेका छन् र के पढिरहेका छन् भन्ने कुरामा ध्यान दिनुहोस्, र पीडादायी समाचार र सामाजिक सञ्जाल सामग्रीमा उनीहरूको पहुँचलाई सीमित गर्नुहोस्।

•            मिडियासँग सँगै संलग्न हुनुहोस्: यदि तपाईंका बालबालिका जिज्ञासु छन् भने, सँगै समाचार हेर्नुहोस् वा पढ्नुहोस् र जानकारी बुझ्न र प्रक्रिया गर्न उनीहरूलाई मद्दत गर्न यसको बारेमा छलफल गर्नुहोस्।