Ինչպես հաղթահարել կորստի վիշտը և ինչպես է դա ազդում մեր մտքի և մարմնի վրա

Վիշտը կարող է առաջանալ ոչ միայն սիրելի մարդկանց կորստից: Այդպիսի կորուստներ կարող են դառնալ հայրենի քաղաքից հեռանալը, աշխատանքը կորցնելը, կամ այլ աշխատանքի անցնելը, հարաբերությունների խզումը, ամուսնալուծությունը, բարեկամի կորուստը, ծնողների ամուսնալուծությունը, ընտանի կենդանու մահը, վիժումը կամ աբորտը, առողջական վիճակի լուրջ փոփոխությունը:

Թե ինչպես եք դուք վերապրում վիշտը, կախված է մի շարք հանգամանքներից. Օրինակ՝ որքանով եք կապված եղել այդ անձի հետ, որքան առողջ են եղել հարաբերությունները հանգուցյալի հետ, ունե՞ք արդյոք հարաբերությունների մեջ չլուծված խնդիրներ, մահը հանկարծակի էր, թե՞ սպասված, մահվան իսկական պատճառը (հիվանդություն, դժբախտ պատահար, ինքնասպանություն, մարդասպանություն), մահացած անձի տարիքը, գոյություն ունեցող աջակցության համակարգը, ձեր անհատականությունը, սգալու հետ կապված մշակութային պրակտիկաները, ձեր կողմից վերապրած մահվան նախորդ դեպքերի քանակը և տեսակը, ձեր հուզական կայունությունը այդ մարդու մահից առաջ։

Քանի որ սգալու գործընթացի վրա ազդող գործոնները շատ են, հասկանալի է թե ինչու է մահվան հանդեպ ձեր արձագանքը լիովին յուրահատուկ, և ուրիշ ոչ ոք դա չի կարողանա լիարժեք հասկանալ:

Վիշտը հաճախ ընկալվում է որպես փուլերով ի հայտ եկող երևույթ: 1969 թ.-ին դա առաջին անգամ նկարագրել էր Էլիզաբեթ Կուբլեր-Ռոսը: Նրա նախանշած փուլերը ներառում էին` ժխտումը, զայրույթը, ընկճվածությունը և ընդունումը: Այդ ժամանակից ի վեր մշակվել են բազմաթիվ այլ փուլային մոդելներ՝ ընդհուպ մինչև տասը փուլ բաժանմամբ:

Այնուամենայնիվ, վերջերս գրականությունը կասկածի տակ է դնում վշտի փուլային մոդելի օգտակարությունը, քանի որ ոչ բոլոր մարդիկ են անցնում այդ փուլերը, ոչ բոլորն են դրանք անցնում նույն հերթականությամբ, իսկ շատերը անընդհատ պտտվում են այդ փուլերով:

Ավելի օգտակար կլիներ սգալը բնութագրել՝ որպես ընդհանուր զգացողություններ, արձագանքներ և դրսևորումներ ունենալ: Դրանք ներառում են.

Զգացմունքային արձագանքներ. ցնցում, վախ, անհավատություն, ժխտում, տխրություն, զայրույթ, մեղքի զգացում, անհանգստություն, թմրածություն, ապատիա, դատարկության զգացում, դժգոհություն, անօգնականության զգացում, թեթևացում:

Հոգեբանական արձագանքներ. շփոթվածություն, հիշողության խնդիրներ, կենտրոնանալու դժվարություն, ոչ ռացիոնալ մտածողություն, գերակտիվություն, կատարվածի ոչ իրական լինելու զգացում, տարվածություն հանգուցյալով, կյանքի իմաստի կորստի զգացում, մահվան հետ կապված երազներ կամ մղձավանջներ, սիրելի անձի ներկայության պատրանքներ:

Ֆիզիկական ռեակցիաներ. Անքնություն, կոկորդի սեղմվածություն, դող, ախորժակի կորուստ կամ հակառակը, ցավեր մարմնի տարբեր մասերում, սրտխառնոց, հոգնածություն, խուճապի նոպաներ:

Սոցիալական արձագանքներ. մենակության զգացում, ուրիշներից կտրված լինելու, լքված լինելու զգացում, միայնակ մնալու ցանկություն, ուրիշների ներկայությունից կտրուկ ջղայինությունը, առօրյա սոցիալական գործունեության նկատմամբ հետաքրքրության կորուստ, աշխատանքի կամ դպրոց վերադառնալու ցանկության իսպառ բացակայություն:

Հոգևոր արձագանքներ. զայրույթ Աստծո հանդեպ, հավատքի կորուստ, Աստծո կամ կրոնի հետ ավելի մեծ կապ, Աստծո հետ բանակցություններ:

Հիշեք, որ այս բոլոր զգացմունքները, ախտանիշներն ու արձագանքները նորմալ են և սովորական, երբ կորուստ եք վերապրում: Նույնիսկ եթե այս փոփոխությունները ինտենսիվ են, հիշեք, որ դուք չեք «խենթանում». Այդ բոլոր փոփոխությունները համապատասխանում են հանգամանքներին:

Ձեր զգացմունքները հաղթահարելիս զգուշացեք այն բազմաթիվ առասպելներից, որոնց կարող եք հանդիպել.

Եվ վերջում, դիմեք մասնագետի, եթե վշտի ախտանիշներն այնքան խիստ են, որ.

• Դուք դժվարանում եք աշխատել տանը, աշխատավայրում կամ դպրոցում
• Դա ազդում է ձեր հարաբերությունների վրա
• Մի քանի շաբաթվա կամ ամիսների ընթացքում ախտանիշների արտահայտումը չի թուլանում:

ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը քարտեզագրել է սոցիալ-հոգեբանական աջակցություն տրամադրող հայաստանյան ծառայությունները: Ծանոթացեք ձեր բնակության վայրին մոտիկ գտնվող ծառայություններին հետևյալ ցուցակում:

Կարդացեք վիշտը հաղթահարելու ռազմավարության վերաբերյալ հաջորդ հոդվածը:

Այս հոդվածը Քիմ Մաերցի (Dr. Kim Maertz) կողմից՝ Ալբերտայի համալսարանի Խորհրդատվության և կլինիկական ծառայությունների համար գրված հոդվածի թարգմանությունն է:

www.mentalhealth.ualberta.ca