Հրապարակումներ

«Եկե՛ք խաղանք» խաղային քարտերը խաղային առաջադրանքներ/վարժություններ են, որոնք հատուկ մշակվել են՝ աջակցելու և նպաստելու այն երեխաների զարգացմանը, ում խաղային առօրյան տուժել է պատերազմների հետևանքով։ Քարտերի բովանդակությունը շեշտադրում է խաղի բուժիչ ուժը՝ որպես միջոց, որի շնորհիվ երեխաները կարող են ինքնարտահայտվել, խոսել իրենց զգացմունքների մասին՝ միաժամանակ շարունակելով սովորել և բացահայտել իրենց շրջապատող աշխարհը։Այս քարտերը կօգնեն ծնողներին, խնամողներին, վաղ մանկական կրթության և խնամքի ծրագրերում ներգրավված մասնագետներին ու կամավորներին՝ երեխաների լարվածությունը թեթևացնելու, նրանց հետ միասին խաղալու, փոխվստահության և մտերմիկ կապեր ձևավորելու, և նրանց համար ապահով ու հոգատար միջավայր ստեղծելու նպատակով։Քարտերը թարգմանվել հայերեն, տեղայնացվել և տպագրվել ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի աջակցությամբ։

Հայաստանում բազմաթիվ երեխաներ հարկադրված են լռել ոչ միայն իրենց նկատմամբ բռնություն գործադրած անձանցից ունեցած վախի պատճառով, այլև սեռական ոտնձգության և բռնության շուրջ ձևավորված խորապես արմատավորված հասարակական խարանի և ամոթի հետևանքով: Այդ ամոթն այնքան համատարած է, որ երեխաներն իրենց փակուղու մեջ են զգում՝ չկարողանալով դիմել օգնության՝ վախենալով դատապարտվել ընտանիքի անդամների, հասակակիցների և համայնքի կողմից։ Հանցագործները շահագործում են այս վախը՝ բացահայտման սպառնալիքը օգտագործելով երեխաներին վերահսկելու և նորից ու նորից զոհ դարձնելու նպատակով՝ նրանց պահելով շահագործման և բռնության շարունակական շրջանի մեջ։ Արդյունքում բազմաթիվ երեխաներ լուռ տանջվում են՝ չկարողանալով բարձրաձայնել իրենց հետ տեղի ունեցածի մասին, աջակցություն ստանալ կամ արդարություն փնտրել։«Disrupting Harm in Armenia» (վերջ տալ վնասին)  զեկույցը երկրի առաջին համապարփակ քայլն է՝ հասկանալու և հասցեագրելու տեխնոլոգիաների միջոցով իրականացվող երեխաների սեռական ոտնձգության և սեռական բռնության խնդիրը։ Safe Online-ի կողմից ֆինանսավորվող և ԷՍՊԱԹ Ինթերնեշնլ-ի (ECPAT International), ԻՆՏԵՐՊՈԼ-ի և ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի Ինոչենտի հետազոտությունների կենտրոնի կողմից իրականացվող հետազոտական նախագիծն արդեն իսկ կարևոր տվյալներ և վերլուծություններ է փաստագրել 13 երկրում։ Հայաստանում հետազոտությունն իրականացվել է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի, ՀՀ ներքին գործերի  նախարարության և ԻՆՏԵՐՊՈԼ-ի տեղական բյուրոյի հետ սերտ համագործակցությամբ։Հայաստանում համացանցից օգտվող 12–17 տարեկան երեխաների 5 տոկոսը վերջին մեկ տարվա ընթացքում ենթարկվել է տեխնոլոգիաների միջոցով իրականացվող սեռական ոտնձգության և բռնության։Դեպքերի 71 տոկոսը տեղի է ունեցել ամբողջությամբ առցանց միջավայրում՝ հաճախ սոցիալական մեդիա հարթակների միջոցով, ինչպիսիք են Instagram-ը, Snapchat-ը, TikTok-ը և Telegram-ը։Հանցագործների 57 տոկոսը երեխաներին ծանոթ անձինք են եղել, այդ թվում՝ հասակակիցներ ու ծանոթներ, ինչը հերքում է այն առասպելը, թե ամենամեծ վտանգն անծանոթներն են ներկայացնում։Տուժածների կեսից ավելին (53 տոկոսը) երբևէ որևէ մեկին չի հայտնել բռնության մասին, և որևէ դեպք չի զեկուցվել ոստիկանությանը։ Ամոթը, խարանը և զոհին մեղադրելու վախը եղել են բացահայտմանը խոչընդոտող հիմնական գործոնները։Բռնության այսպիսի ձևերի ենթարկված երեխաները 12 անգամ ավելի հավանական է, որ ինքնասպանության մտքեր ունենան և 21 անգամ ավելի հավանական է, որ ինքնավնասման դիմեն՝ համեմատած իրենց հասակակիցների հետ՝ կրելով հոգեկան առողջությունը վնասող լուրջ հետևանքներ, սոցիալական մեկուսացում և երկարաժամկետ հոգեբանական տրավմա: Զեկույցի անգլերեն տարբերակը հասանելի է այս հղումով: 

Ընդհանուր մեկնաբանության մասին այս ուղեցույցի մեջ ՄԱԿ-ի Երեխայի իրավունքների կոմիտեն շեշտադրում է, թե որքան հրատապ է կանխել շրջակա միջավայրի քայքայման, հատկապես կլիմայի փոփոխության բացասական ազդեցությունները երեխայի իրավունքների իրացման վրա, և պարզաբանում է պետությունների պարտավորությունները՝ հաղթահարելու շրջակա միջավայրին հասցվող վնասը և կլիմայի փոփոխությունը։ Կոմիտեն նաև բացատրում է, թե ինչպես են երեխայի իրավունքները կիրառվում շրջակա միջավայրի պաշտպանության ոլորտում և վերահաստատում է, որ երեխաներն ունեն մաքուր, առողջ և կայուն միջավայրում ապրելու իրավունք։Նյութը տեղայնացվել է Ավստրիական զարգացման գործակալության ֆինանսական աջակցությամբ: Ներկայացված տեսակետները պատկանում են հեղինակներին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն Ավստրիական զարգացման գործակալության կամ ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի տեսակետներն ու քաղաքականությունը:

2018-2021 թվականներին ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ն իրականացրել է Հայաստանում կրթության ոլորտում տնային տնտեսությունների ծախսերի վերլուծություն՝ սահմանելու տնային տնտեսությունների կրթական ծախսերը: Ստացված արդյունքները ծառայել են հանրակրթական համակարգի վիճակի վերլուծությանը և ներդրում ունեցել երկրում մարդկային կապիտալի զարգացման հնարավորությունների շուրջ քննարկումներում:Վերլուծությունն իրականացվել է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ՄԱԶԾ համատեղ ԿԶՆ գլոբալ ֆինանսական նախաձեռնության շրջանակում՝ օգտագործելով միջազգային չափանիշներին համապատասխանեցված բազմաթիվ մեթոդաբանություններ (ՏՀԶԿ, ՅՈՒՆԵՍԿՕ, Համաշխարհային բանկ):  Արդյունքները ցույց են տալիս, որ Հայաստանում տնային տնտեսությունները հանդես են գալիս որպես կրթության ֆինանսավորման առանցքային,սակայն քիչ ճանաչված աղբյուր, որի ծախսերը կենտրոնացած են բարձրագույն կրթության և հանրակրթության վրա: Այսպես՝ 2021 թ. տնային տնտեսությունների կրթության ծախսերի 47 տոկոսը բաժին է  ընկնում բարձրագույն կրթությանը, 35,7 տոկոսը՝ հանրակրթությանը, իսկ ավելի փոքր մասնաբաժինը՝ նախակրթական և միջին մասնագիտական կրթությանը՝ 7.8 և 7.4 տոկոս մասնաբաժիններով:Տնային տնտեսությունների կրթության ծախսերի ընդհանուր 79,4 տոկոսը ուսման վարձն ու այլ պարտադիր վճարներ են, որից միայն ուսման վարձը կազմել է 39,5 տոկոս, համազգեստի ու այլ հագուստի ծախսերը՝ 27,7 տոկոս, իսկ սննդի, տրանսպորտի և կացարանային ծախսերը կազմել են  18,2 տոկոս։ Զեկույցն ընդգծում է, որ չկա ազգային գնահատման հստակ շրջանակ, որը կվերլուծի ինչպես պետական, այնպես էլ տնային տնտեսությունների ընդհանուր ծախսերը կրթության վրա։ Հաջորդ քայլերով զեկույցն առաջարկում է դիտարկել ազգային կրթական հաշիվների (national education accounts) ներդրումը, համահունչ դարձնել ազգային հետազոտական գործիքները ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի չափանիշներին և իրականացնել կանոնավոր ֆինանսական գնահատումներ՝ օգտագործելով միջազգային մեթոդաբանություններ։

Թեև երեխաներն ու երիտասարդները ամենաքիչ ազդեցությունն ունեն կլիմայի փոփոխության վրա, այնուամենայնիվ, նրանք անհամաչափորեն տուժում են դրանից։ Այսօր երկրագնդի գրեթե յուրաքանչյուր երեխա ենթարկվում է կլիմայական կամ բնապահպանական առնվազն մեկ վտանգի, և շուրջ մեկ միլիարդ երեխա ապրում է կլիմայական ծայրահեղ բարձր ռիսկ ունեցող երկրներում։Ուղեցույցում ներկայացվում են կլիմայի կառավարման գործընթացները համաշխարհային և ազգային մակարդակներում՝ վերլուծելով, թե ովքեր են դրա դերակատարները, և թե ո՛ր գործընթացներում կարող են լինել մասնակցության հնարավորություններ:Նյութում անդրադարձ է կատարվում նաև ՄԱԿ-ի  «Կլիմայի փոփոխության մասին» շրջանակային կոնվենցիային:Նյութը տեղայնացվել է Ավստրիական զարգացման գործակալության ֆինանսական աջակցությամբ: Ներկայացված տեսակետները պատկանում են հեղինակներին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն Ավստրիական զարգացման գործակալության կամ ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի տեսակետներն ու քաղաքականությունը:

Այս փաստաթուղթը կարևոր տեղեկություններ է տրամադրում Փարիզի համաձայնագրի, դրա նշանակության և բոլոր հոդվածների մասին երիտասարդներին հասանելի լեզվով:Փարիզի համաձայնագիրը, որը ընդունվել է 2015 թվականին Փարիզում, փոխեց համաշխարհային կլիմայական գործողությունների ընթացքը։ Այն միավորեց պետություններին ընդհանուր նպատակի շուրջ․ ձեռնարկել հավակնոտ քայլեր կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարում, հարմարվել դրա տարբեր ազդեցություններին և բավարար աջակցություն ապահովել զարգացող երկրների համար։ Այս փաստաթղթում կարող եք ծանոթանալ համաձայնագրի հոդվածներին և նշանակությանը։Նյութը տեղայնացվել է Ավստրիական զարգացման գործակալության ֆինանսական աջակցությամբ: Ներկայացված տեսակետները պատկանում են հեղինակներին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն Ավստրիական զարգացման գործակալության կամ ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի տեսակետներն ու քաղաքականությունը:

2019–2023թթ. ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը, Ավստրիական Զարգացման Գործակալության աջակցությամբ, Հայաստանում իրականացրել է «Երիտասարդները հանուն բարենպաստ կլիմայի իրենց համայնքներում» ծրագիրը՝ ուղղված դեռահասների և համայնքների կարողունակության բարձրացմանը կլիմայական գործողություններում։ԿՓԴՄ ելակետային (2021) և ամփոփիչ (2024) հետազոտությունները նպատակ ունեին գնահատել ծրագրի ազդեցությունը կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ գիտելիքի, վերաբերմունքի, վարքագծի և փորձառության մակարդակներում։Համաձայն հետազոտության՝Դեռահասների 96.2%-ը տեղյակ է կլիմայի փոփոխության հասկացության մասին։ Նրանց գիտելիքը բարձր է պատճառների ու հետևանքների վերաբերյալ, սակայն պաշտպանական միջոցառումների մասին տեղեկացվածությունը՝ ավելի ցածր։ Ուսուցիչները կարևոր դեր են խաղացել իրազեկման գործում։Մեծահասակների մոտ բնապահպանական խնդիրների կարևորությունը աճել է։ Դեռահասները հիմնականում անհանգստացած են տեղական բնապահպանական խնդիրներով, սակայն նրանց վստահությունը սեփական ներգրավվածության արդյունավետության նկատմամբ նվազել է։Դեռահասների մասնակցությունը կլիմայական դասընթացներին աճել է՝ 69.5%-ից հասնելով 73.1%-ի։ Էկոլոգիապես բարենպաստ վարքագծի որոշ տեսակներ (օր.՝ կտորե պայուսակների օգտագործում) դարձել են ավելի տարածված։ Մեծահասակները կայուն կերպով ակտիվ են ջրի խնայողության և բուսաբուծության ոլորտում։Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը վկայում է իրազեկության աճի և կրթական ծրագրերի արդյունավետության մասին։ Սակայն անհրաժեշտ է հատուկ ուշադրություն դարձնել գյուղաբնակ և ԿԱՊԿՈՒ դեռահասների ներառմանը՝ խթանելով հավասար հնարավորությունները կլիմայական կրթության և ներգրավվածության ոլորտում։Նյութը տեղայնացվել է Ավստրիական զարգացման գործակալության ֆինանսական աջակցությամբ: Ներկայացված տեսակետները պատկանում են հեղինակներին և պարտադիր չէ, որ արտահայտեն Ավստրիական զարգացման գործակալության տեսակետներն ու քաղաքականությունը:

Ժամանակակից ծնողներին հուզող հարցերը շատ են, շատ եննաև այդ հարցերի վերաբերյալ տեղեկատվության աղբյուրները՝գրքեր, համացանց, այլ ծնողների կարծիքներ և այլն։ Այս աﬔնիﬔջ խճճվելը հեշտ է, ու կարիք է առաջանում կոնկրետ հարցերինկոնկրետ պատասխաններ գտնել։ Այս ձեռնարկում փորձել ենքանդրադառնալ ծնողներին հուզող բազում հարցերից երկուսին՝թվային դարաշրջանի ու էկրանների հետ կապված մարտահրա-վերներին և այդ համատեքստում ուսման գործընթացում առա-Հուսով ենք, որ ձեռնարկում ներկայացված առաջարկները, դի-տարկուﬓերը օգտակար կլինեն, կօգնեն հաղթահարել էկրաննե-րի ու դասերի հետ կապված դժվարությունները` առանց երեխա-ների հետ առողջ փոխհարաբերությունները ﬖասելու։

Ուսումնական հաստատություններում պատշաճ սանիտարահիգիենիկ պայմանների բացակայությունը կարող է ունենալ զգալի ազդեցություն կրթական միջավայրի և երեխաների առաջադիմության վրա: Կարող է նվազել երեխաների դպրոցական հաճախելիությունը, նրանք կարող են ավելի հաճախ հիվանդանալ, ինչպես նաև կարող են զգալ հոգեբանական անհարմարություններ ու չկարողանան կենտրոնանալ դասերի ժամանակ:Ի լրումն, համայնքում կարող են ի հայտ գալ մի շարք վարակներ ու առողջապահական խնդիրներ:ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը «Վորլդ Վիժն Հայաստանի» հետ համատեղ Ասիական զարգացման բանկի ֆինանսավորման շնորհիվ ստեղծել է մի ուղեցույց, որի նպատկան է օգնել դպրոցներին՝ պահպանելու մաքուր, անվտանգ, ներառական պայմաններ, որտեղ յուրաքանչյուր երեխա կարող է սովորել և զարգանալ առողջ միջավայրում:Ներբեռնեք ուղեցույցը և աշխատանքային տետրը և ծանոթացե՛ք այն գործնական խորհուրդներին, որոնք կօգնեն բարելավել խմելու ջրի հասանելիությունը, սանիտարական ենթակառուցվածքների զարագացումը, հիգիենայի չափանիշներն ու աղբահանության ու ջրահեռացման լուծումները: Ի լրումն, կարող եք նաև ներբեռնել 2025 թվականի օրացույցը, որտեղ նշված են ջրի, առողջության և շրջակա միջավայրի հետ կապված ազգային և միջազգային օրերը: 

2024թ-ին Լոռու, Շիրակի և Սյունիքի մարզերից 12-18 տարեկան երիտասարդները մասնակցել են ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի և «Ձեռնարկությունների ինկուբատոր» հիմնադրամի համատեղ ջանքերով և Միացյալ Թագավորության կառավարության ֆինանսական աջակցությամբ կազմակերպված վերապատրաստումներին և աշխատաժողովներին: Զինվելով կիբերանվտանգության, մեդիա գրագիտության և ստեղծագործական պատմվածքների…

Ինքներս մեր և մեր կարողությունների հանդեպ հավատը բարձրացնում է մեր ինքնավստահությունը ու օգնում ունենալ առողջ ինքնավերաբերմունք և ինքնագնահատական:  Կարևոր է ձգտել առողջ ինքնագնահատականի, քանի որ դա օգնում է մարդուն լինել ինքնավստահ, բարյացկամ ու բաց, հասկանալ ինքն իրեն, գիտակցել իր հույզերն ու պահանջմունքները, իր հնարավորություններն ու…

Մեծահասակները և երեխանեւրը հաճախ են տեսնում թե՛ տեխնոգեն, թե՛ բնական աղետներ, որոնք իրենց բնույթով տրավմատիկ են:Երեխաների համար մանկության և պատանեկության ընթացքում նման փորձառությունները զգալի վտանգ են ներկայացնում նրանց մտավոր և ֆիզիկական առողջության, հոգեբանական բարեկեցության և սոցիալական զարգացման համար: Նրանք մեծապես կախված են իրենց սիրող մեծահասակների հոգատարությունից, կարեկցանքից և ուշադրությունից, սակայն պատերազմական իրավիճակներում այս կապվածությունը կարող է խաթարվել ծնողների կորստի, ընտանիքը պաշտպանելու և ապրուստ գտնելու հարցում ծնողների ծայրահեղ զբաղվածության պատճառով:Մանկության շրջանում տեղի ունեցած դեպքերը կարող են շատ ավելի բացասաբար ազդել երեխաների հետագա կյանքի վրա, քան մեծահասակների դեպքում:Այս երկարաժամկետ հետևանքներին նպաստում են այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են կրթական հնարավորությունների կորուստը, փախստականների ճամբարներ տեղափոխվելը և անբարենպաստ պայմանների երկարատև ազդեցությունը:Արտակարգ իրավիճակներում երեխաների վերականգնումը մեծապես կախված է նրանց ընտանիքներին ցուցաբերված հոգեբանական աջակցությունից, և արտակարգ իրավիճակներից հետո անհապաղ միջամտությունը վճռորոշ է հետագա վնասները կանխելու տեսանկյունից:Այս ձեռնարկը նախատեսված է ռազմական կոնֆլիկտներից տուժած երեխաների հետ աշխատող մասնագետների համար: Այն կարևորում է առաջին հոգեբանական օգնության, կարեկցանքի, վստահության մթնոլորտի ստեղծմա, ինչպես նաև երեխայի կյանքի բնականոն ռիթմի վերականգնման սկզբունքները:Ձեռնարկը մատուցում է ոչ միայն տեսական գիտելիքներ, այլև պրակտիկ գործիքներ ու մասնագիտական խորհուրդներ, որոնք կիրառելի են ինչպես ճգնաժամային իրավիճակի թեժ պահին, այնպես էլ հետպատերազմյան վերականգնողական փուլում: Այն ընդգծում է խաղի, ստեղծագործական միջոցների, արվեստի թերապիայի, պատմությունների և հեքիաթների կարևորությունը երեխաների հետ աշխատանքում՝ որպես հույզերի արտահայտման և վերկանգնման արդյունավետ գործիքներ: