Кесиптер эркектердики жана аялдардыкы деп бөлүнбөйт
ЮНИСЕФ аймактардагы окуучу кыздарга технологияларга жана инженерияга багыт алууга кандайча жардам берүүдө
Ош облусуна караштуу Барпы айылындагы Ынтымак мектебинде 9-класстын окуучусу Аделина Айбекованын ысымын дээрлик бардыгы – мугалимдер да, окуучулар да билишет. Аделина жигердүү кыз, мектептеги иш-чараларга катышып, жаңы билимди тез эле өздөштүрүп алат.
Көптөгөн окуучу кыздардай эле Аделина да дарыгер болгусу келчү. Бирок ал бул кесипке чыныгы кызыгууну сезбегенин түшүнүп турду. ЮНИСЕФтин “Илимдеги кыздар” долбоорунда таанышкан Нурила Кульматова Аделинага келечекте ким болгусу келерин аныктоого жардам берди. Кесиби боюнча инженер жана технология мугалими Нурила долбоордун алкагында Аделинанын ментору болгон.
“Ал ар дайым суроолорго жооп берип, кеп-кеңештерин айтып, түшүндүрүп жатты. Ар бир жолу өзүмө болгон ишеним арта берди”, - дейт Аделина.
Ментору менен сүйлөшүүлөрдөн кийин Аделина технологияны үйрөнүп, көбүрөөк окуп, информатика жана англис тили боюнча курстарга катыша баштады.
“Эми мен жергиликтүү университеттин инженердик факультетине тапшыргым келет. Аракет кылам. Бул мага абдан кызык болууда. Кыздар аз болгон жерге баргым келет, себеби бул кадыресе көрүнүш. Кесиптер эркектердики жана аялдардыкы деп бөлүнбөйт”.
Окуучулар эмес, демилгелүү өнөктөштөр
Нурила Кульматова мектепте робототехника жана жасалма интеллект боюнча сабак берет. Адегенде ал мугалимдин кадимки ролуна даярданчу – түшүндүрүп, түзөтүп, багыт көрсөтүп келген. Бирок ал тез эле бир нерсени түшүндү: анын алдында пассивдүү окуучулар эмес, кимдир бирөөнүн жасаганын кайталабастан, жаңы нерсени жаратып, дүйнөнү өзгөрткүсү келген демилгелүү өспүрүмдөр турат. Дал ошондуктан ал кыздарга насаатчы болууну чечкен.
“Ар бир жолугушуу идеялар менен бөлүшүүгө айланды. Кыздар суроолорду узатып, өз чечимдерин сунуштап, талашып-тартышып, жолдорду чогуу издешти. Мен насаатчы эле эмес, колдоочу да болушум керек эле”.
Нурила үчүн инженерияда кыздарга орун бар экенин көрсөтүү маанилүү. Алардын ийгилиги стереотиптер менен эмес, кандай колдоо жаныңда болгону менен аныкталат. Аделинанын мисалы абдан көрсөтмөлүү болуп калды.
“Статистика да өзгөрө баштайт: бир кыз инженердик кесипти тандаса, аны сөзсүз башкалар аны ээрчишет”, - деп жыйынтыктады ал.
Мүмкүнчүлүк пайда болгон жерде кесип тандалат
Борбордук Азия чөлкөмүндөгү көптөгөн кыздар карьера жолу алдын ала аныкталган шарттарда чоңоюшат. Алар адатта медицинага, педагогикага же гуманитардык кесиптерге багыт алышат, ал эми техникалык тармактар салттуу түрдө “кыздар үчүн эмес” деп кабыл алынып келет.
“Илимдеги кыздар” долбоору илимде, техникада, инженердик иште жана математика жаатында ийгиликке жетүүнү каалаган кыздарды колдойт. Долбоор башталгандан бери 3 миңден ашык кыз 217 насаатчынын катышуусу менен насаатчылык программасынан өтүштү.
Бирок бул долбоор окуу планынын алкагынан чыгат. Долбоор ыктымалдуу жашоо сценарийлери тууралуу көз карашты кеңейтет, окуучу кыздарды ар кайсы аймактардагы кесипкөй аялдар менен байланыштырат, суроолор үчүн коопсуз чөйрөнү түзөт жана баамдап кабыл алынган чечимди кабыл алуу үчүн ишенимдүүлүктү жаратат.
Мындай өзгөрүүлөр жаныңда үлгү болчу адам, колдоо жана өнүгүү үчүн мейкиндик болгондо ишке ашат.
Бүгүн Аделина технология анын багыты болгонуна ишенет. Мугалимдер Аделина өзүнө ишенип, эркин болуп калганын белгилешет. Менторлор кыздардын дарамети адатта ойлогондон да жогору экенин баса белгилешет.
