Илимден шыктанган кыздар

Ахунжанова Гүлиза, Асилбекова Назерке, Балтабаева Сайкал, Айдарова Диана аттуу 4 курбу классташ кыздар Кыргызстандын түштүгүндөгү Кызыл-Кыя шаарында жашашат. Бир нече жыл мурун алар STEMдин (илим, технология, инженерия жана математика) күнүмдүк жашоодогу ролу тууралуу мектеп лекциясына катышкан. Лекция ЮНИСЕФдин «Илимдеги кыздар» долбоорунун алкагында уюштурулуп, ага шыктанган мектеп окуучулары да катышууну чечишти.

Долбоорго тандалуу үчүн кыздар илимди түшүнгөндүгүн көрсөткөн видеотасма тартышы керек болчу. Алар сода менен уксустун жардамы менен шарды үйлөө боюнча экспериментти көрсөтүшкөн. Бул уюштуруучуларга өзгөчө таасир калтырган.

Осенью 2023 года девочки прошли первый тренинг. 2023-жылы күзүндө кыздар биринчи тренингден өтүшкөн.

«Башында бул коркунучтуу жана өзүбүздө ишенимсиздикти сездик, бирок кийин долбоордун калган катышуучулары менен дос болуп калдык. Биз STEM деген эмне экенин дароо түшүнгөн жокпуз. Бирок убакыттын өтүшү менен биз илим жана жетишкендиктер дүйнөсүнө сүңгүп кирип, ар кандай темаларды андан ары изилдей баштадык», - деп бөлүшөт кыздар.

Кыздар алган билимдерин иш жүзүндө колдонууну чечишкен. Алар мектептин кийим алмаштыруучу жайын оңдоп-түзөөдөн башташкан. Анын абалы коркунучтуу – жазууларга толгон дубалдар, кир жана кароосуз калган бөлмө эле. Бул алардын окуусуна тоскоол гана болбостон, ыңгайсыздык да жаратчу. Окуучулар үчүн коопсуз, кийимдерин алмаштырып, көнүгүү жасай ала турган таза, коопсуз мейкиндиктин болушу маанилүү эле.

Сабактан кийин классташтарын чогултуп, дубалдарды чогуу жууп чыгышкан. Кыздар окуучулар жана мугалимдер арасында акча чогултуу акциясын да уюштурушкан. Чогулган акчага боёк сатып алып, оңдоп-түзөө иштерин жүргүзүп, кийим алмаштыруучу жайды жайлуу жана таза жерге айлантышты. Бул тажрыйба аларга STEM көндүмдөрү башкалар маанилүү деп эсептебеген маселелерди чечүүдө пайдалуу болоорун түшүнүүгө жардам берди.

Мындай аракет көз жаздымда калган жок. Дене тарбия мугалими Абдудаххат Махмудов абдан таасирленип, кыздарды мектептен кийин алардын сүйүктүү волейболун ойноого мүмкүнчүлүк берүүнү чечкен. Бул кошумча стимул бермекчи.

Ошентип мектеп жаңы жана таза кийим алмаштыруучу жайга ээ болуп, ал эми кыздарда жаңы идеялар жаралды.

Экологиялык демилгелер: таштанды челектери жана кайра иштетүү

Алгачкы ийгиликтүү демилгеден кийин кыздар таштандыларды өзүнчө чогултуу маселесин чечүүнү колго алышкан. Алар классташтарына таштандыларды чогултуунун жана кайра иштетүүнүн маанилүүлүгү жөнүндө айта башташты.

 «Башында алар бизди укпай коюшкан, бирок биз тренингдерди бардыгы үчүн кызыктуу кылып өткөргөндү үйрөндүк», - деп эскеришет кыздар.

Ошентип алар жакынкы аралыкта Кызыл-Кыя шаарындагы мектеп окуучуларынын арасында кайра иштетилүүчү материалдарды чогултууну колго алып, таштанды челектерин орнотуп, өздөрүнүн демилгесин жайылтышты.

 «ЮНИСЕФ бизди колдоп, кылган ишибиздин маанилүүлүгүн жеткирүүгө жардам берди», - дешет алар.

Алгач мугалимдер кыздардын идеясын колдошкон эмес. Бирок мугалимдер тренингдерге катышып, бул билим мектеп окуучулары жана чоңдор үчүн канчалык маанилүү экенине көздөрү жеткенде баары өзгөргөн.

Жеке мотив

«Кызыл-Кыяда дем алуу кыйын, экология абдан начар. Андыктан, биз бир нерсе кылыш керек деп чечтик», - дейт Сайкал. Таштанды челектерин орнотуу жана кайра иштетүүгө жарамдуу материалдарды чогултууну уюштуруу шаардагы экологиялык абалды жакшыртууга салым кошкон. Бүгүнкү күндө өздөрүнүн эмгегинин натыйжасын көрүп, кыздар чыныгы сыймыктанууну сезишти.

"Бул бир өзгөчө сезим. Биз өзүбүздүн күчтүү жактарыбызга суктанабыз жана кээде карапайым 9-класстын окуучулары, мунун баарын жасаганыбызга ишене албай кетебиз", - дешет алар жылмайып.

Долбоорго катышуу аларга курчап турган дүйнөнү өзгөртүүгө гана мүмкүнчүлүк бербестен, өздөрүн жан дүйнөсүн түшүнүүгө да жардам берген.

ЮНИСЕФтин жаңы долбоорунун жардамы менен математика жана англис тилин үйрөнүүнү чечкен Сайкал: «Чоңойгондо ким болгубуз келгенин түшүндүк жана өз жөндөмдүүлүктөрүбүзгө ишенип калдык», - дейт.

Сүрөттөрдүн биринде 9-класстын окуучулары кыздардын лекциясын канчалык кунт коюп угуп жатканын көрүүгө болот. Азыр алардын энергиясы жана билими көптөгөн мектеп окуучуларын ушул сыяктуу долбоорлорго катышууга шыктандыра баштады.

Бул тажрыйба аларга STEM-көндүмдөрү башкалар маанилүү деп эсептебеген маселелерди чечүүдө пайдалуу болоорун түшүнүүгө жардам берди.

ЮНИСЕФтин “Илимдеги кыздар” программасы Кыргызстандын түштүк аймактарындагы мектептерде 10 миңден ашык окуучуну камтыйт. Анын алкагында кыздар STEM жана гендердик теңчилик боюнча тренингден өтүп, илим менен техниканын ар кандай тармагындагы ийгиликтүү аялдар менен насаатчылыкка катышышат. Программанын аркасында 48 миңден ашуун бир курактагылар тренерлер өткөргөн окууларга тартылып, жүздөгөн кыздар STEM тармагында билим алууну чечишкен.

Бул программа ошондой эле билим жана колдоо кыздарды курчап турган дүйнөнү өзгөртүүгө шыктандырарынын үлгүсү болуп калды. Бул программа кыздарга лидер болууга гана жардам бербестен, алардын аракети чыныгы өзгөрүүлөргө алып келерине ишеним жаратат.