Ата-аналарға арналған онлайн-жеке кеңістік бойынша чек-лист
Баланы интернетте жеке деректері мен тұлғасын қорғау жолдары
Интернетте жасалған әрбір басу, пікір, бөлісу немесе жазба цифрлық із қалдырады. Мұндай ізді кейін өшіру кейде өте қиын болады. Қазіргі балалар цифрлық ортада өсіп келеді, сондықтан олардың жеке кеңістігіне, беделіне және қауіпсіздігіне төнетін қауіп бұрынғыдан да жоғары. Ата-аналардың міндеті — балаларға интернетті өз бетінше әрі жауапкершілікпен пайдалануға көмектесетін білім мен құралдар беру. Төмендегі кеңестер балаңыздың онлайн-жеке кеңістігін қорғауға көмектеседі.
Онлайн құпиялылық бойынша тексеру тізімі
Жас балаларға қолдау көрсету
Жасөспірімдер мен үлкен балаларға арналған кеңестер
Онлайн-жеке кеңістікке арналған чек-лист
Құрылғыларды тексеріңіз
Бала қолданатын барлық құрылғылардың — смартфон, планшет, компьютер және интернетке қосылған «ақылды» құрылғылардың (ойыншықтар, колонкалар, сағаттар) — соңғы жаңартулармен жұмыс істеп тұрғанына көз жеткізіңіз. Бұл бөтен адамдардың кіруі, деректердің ұрлануы немесе ақпараттың таралу қаупін азайтады.
Әр құрылғыдағы құпиялылық баптауларын тексеріп, жиналатын және бөлісілетін ақпаратты (мысалы, орналасқан жері мен фотолар) мүмкіндігінше азайтыңыз. Камера мен микрофонға қолжетімділікті шектеңіз. Камера қолданылмаса, оны жауып қойған дұрыс.
Баптауларды қарап шығыңыз
Бала пайдаланатын әлеуметтік желілердің, ойындар мен қосымшалардың баптауларын тексеріңіз. Құпиялылық, қауіпсіздік және аккаунтқа қатысты бөлімдерге назар аударыңыз. Бұл баланың ақпаратын кім көре алатынын және кім хабарласа алатынын басқаруға көмектеседі.
Көптеген қосымшалар камераға, микрофонға, байланыс тізіміне, фотоларға және орналасқан жерге рұқсат сұрайды. Осы рұқсаттарды қарап шығып, қажетсіз немесе баланың жасына сәйкес келмейтіндерін өшіріңіз.
Ата-аналық бақылауды қолданыңыз
Көптеген құрылғыларда, қосымшаларда, ойындарда және интернет қызметтерінде ата-аналық бақылау құралдары бар. Олар арқылы құпиялылықты басқаруға, контентті шектеуге, экран уақытын белгілеуге және онлайн-сатып алуларды бақылауға болады.
Әр құрылғыда қандай мүмкіндіктер бар екенін түсініп алған жөн. Құрылғы немесе қосымшаның атауын және «ата-аналық бақылау» деп іздесеңіз, пайдалы нұсқаулықтар мен кеңестер таба аласыз.
Сондай-ақ отбасыларға арналған онлайн-қауіпсіздік сайттарын қарауға болады. Мысалы, internetmatters.org сайтында әртүрлі құрылғылар мен қосымшаларға арналған түсінікті нұсқаулықтар бар.
Отбасыңыз үшін жеке кеңістікті маңызды етіңіз
Отбасыңыз қолданатын браузерлерді, электронды пошта қызметтерін және мессенджерлерді қарап шығыңыз. Мүмкін болса, бақылауды азайтатын, жарнаманы бұғаттайтын және жеке деректерді жақсы қорғайтын сервистерді таңдаңыз.
Барлық аккаунттар үшін мықты құпиясөздер қолданыңыз. Мүмкін болса, екі факторлы қорғанысты қосыңыз. Құпиясөздерді сақтауға арналған арнайы қосымшаны пайдалануға болады және ешқашан құпиясөзді басқа адамдармен бөліспеңіз.
Құрылғыларды қорғау үшін антивирус бағдарламасын орнатыңыз.
Баптауларды үнемі жаңартып отырыңыз
Құпиялылыққа қатысты мүмкіндіктер жиі өзгеріп отырады. Сондықтан бірнеше ай сайын еске салғыш қойып, жаңартуларды тексеріп, қажет болса баптауларды өзгертіп отырған дұрыс.
Баланың цифрлық сауаттылығын қолдаңыз
Құпиялылық баптаулары мен ата-аналық бақылау маңызды, бірақ бала интернетте өздігінен және жауапкершілікпен әрекет етуді де үйренуі керек. Төменде соған көмектесетін қарапайым кеңестер берілген..
Кіші жастағы балалардан қалай бастау керек
Ерте бастаңыз
Когда ребёнок начинает пользоваться цифровыми устройствами, постепенно знакомьте его с понятием приватности — как с правом и способом оставаться в безопасности онлайн. Объясняйте простыми словами, почему важно беречь личную информацию и что действия в интернете оставляют цифровой след.
Балаларға арналған платформаларды таңдаңыз
Қауіпсіздік пен жеке кеңістікке мән беретін ойындар мен қосымшаларды таңдаңыз. Пікірлерді оқып, басқа ата-аналардың ұсыныстарын сұрауға болады.
Отбасылық ережелерді белгілеңіз
Интернетте қандай ақпаратты айтуға болмайтынын түсіндіріңіз: толық аты-жөні, мекенжайы, телефон нөмірі, мектебі, туған күні және басқа жеке деректер. Құпиясөзді ешкімге, тіпті жақын достарына да беруге болмайтынын еске салып отырыңыз. Ата-ананың өз әрекеті де үлгі екенін ұмытпаңыз.
Онлайн әрекетке бірге қатысыңыз
Жаңа ойындар мен қосымшаларды бірге байқап көріңіз. Қауіпсіз шешім қабылдауға көмектесіңіз. Жаңа сервис орнатқанда, деректердің ең аз жиналатындай етіп баптаңыз.
Құпиясөз жасауды бірге үйреніңіз. Ол есте сақтауға оңай, бірақ болжауға қиын болуы керек. Әріптер, сандар және белгілер қолданылғаны дұрыс.
Сын тұрғысынан ойлауды дамытыңыз
Интернетте де өмірдегідей бәріне бірдей сенуге болмайтынын түсіндіріңіз. Бейтаныс адамдармен сөйлескенде, күмәнді сілтемелерді ашқанда сақ болуды үйретіңіз. Сайттардың қауіпсіз екенін қалай тануға болатынын көрсетіңіз.
Тоқта да ойлан
Балаңызды интернетке бірдеңе жарияламас бұрын ойланып көруге дағдыландырыңыз. Интернетке түскен ақпараттың ұзақ уақыт сақталуы мүмкін екенін және оны басқа адамдар көріп қоюы ықтимал екенін ескертіңіз.
Жасөспірімдердің ата-аналарына
Ашық әңгіме жүргізіңіз
Жасөспіріммен әңгімені оның сүйікті платформасы туралы айтып беруін сұраудан бастауға болады. Бірге қарап отырып, ол жеке ақпаратты бөлісуге қысым сезінген кезі болды ма, немесе ондай жағдайға тап болған таныстары бар ма — соны сұраңыз. Егер интернетте мәселе туындаса, не істер еді деген сұрақты талқылаңыз.
Бірге құпиялылық баптаулары мен қауіпсіздік құралдарын қарап шығыңыз. Бұл чек-лист арқылы қандай ақпарат жиналып, қалай қолданылатынын түсінуіне көмектеседі.
Балаңызға кез келген сұрақпен немесе уайыммен сізге немесе сенетін басқа ересек адамға келе алатынын жиі еске салыңыз. Оның қауіпсіздігі мен жағдайы сіз үшін ең маңызды екенін түсіндіріңіз.
Цифрлық із туралы сөйлесіңіз
Бала өзінің жеке деректеріне қатысты құқықтары бар екенін білуі керек. Ол деректерге қол жеткізуге, түзетуге немесе өшіруге сұрау жасай алатынын түсіндіріңіз. Бірге әлеуметтік желінің бала туралы қандай ақпарат сақтайтынын қарап көруге болады. Мұндай есептерде қызығушылықтар, әрекеттер және басқа деректер болуы мүмкін. Ол үшін платформа атауымен бірге «деректерге қол жеткізу есебі» деп іздеу жеткілікті.
Жеке кеңістікке деген құқықты түсіндіріңіз
Бала өзінің жеке деректеріне қатысты құқықтары бар екенін білуі керек. Ол деректерге қол жеткізуге, түзетуге немесе өшіруге сұрау жасай алатынын түсіндіріңіз. Бірге әлеуметтік желінің бала туралы қандай ақпарат сақтайтынын қарап көруге болады. Мұндай есептерде қызығушылықтар, әрекеттер және басқа деректер болуы мүмкін. Ол үшін платформа атауымен бірге «деректерге қол жеткізу есебі» деп іздеу жеткілікті.
Өз бетінше болуын құрметтеңіз
Жасөспірімді онлайн-жеке кеңістікке қатысты шешімдерге қатыстырыңыз. Өз алаңдаушылығыңызды айтып, оның пікірін сынсыз тыңдаңыз. Бала тәжірибе жинаған сайын, жасына сай жауапкершілікті біртіндеп беруге тырысыңыз, бірақ оның онлайн өмірінен толық хабардар болып отырыңыз.
