Климаттық әділеттілік балалық шақтан басталады: Қазақстанда шешімдер іздестірілуде

Астана, 2025 жылғы 25 шілде — Қазақстан елордасында Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің Қазақстандағы БҰҰ Балалар қорымен (ЮНИСЕФ) бірлесіп ұйымдастырған «Балалар, жастар және климат: балалардың құқықтары мен әл-ауқатын климаттық саясатқа біріктіру» атты екі күндік семинары өз мәресіне жетті. Семинар маңызды тақырыпты талқылау үшін мемлекеттік органдардың, халықаралық ұйымдардың, зерттеу және сараптамалық қоғамдастықтың, жастар бастамалары мен даму серіктестерінің өкілдерін біріктірді: Қазақстанның климаттық саясатын балалар мен жастардың мүдделері мен қажеттіліктеріне одан әрі бағыттау жолдары қандай. 

Семинарда жас азаматтардың өз пікірлеріне ерекше назар аударылды. Климат және экология мәселелеріне белсене араласатын жастар атынан Мадина Әбдікәрімова сөз сөйлеп, жас белсенділердің алғысы мен көзқарасымен бөлісті: 

«Бұл біз үшін жай ғана диалог емес — бұл жастардың еліміздің климаттық күн тәртібін қалыптастыруға қатысуына арналған толыққанды платформа. Біздің дауысымыздың естіліп қана қоймай, негізгі шешімдер мен құжаттарды дайындау кезінде ескерілуі маңызды». 

Балалар климаттың өзгеруіне ең сезімтал халық топтарының бірі ретінде, тұрақты шешімдерді қалыптастыру процесінде олардың құқықтары мен мүдделерін ескеруге ерекше мұқтаж. Күшейіп келе жатқан құрғақшылық, ауаның ластануы, су тапшылығы және денсаулыққа төнетін климаттық қауіп-қатерлердің өсуі жағдайында Қазақстанда бұл аспектілерді стратегиялық құжаттарға тереңірек енгізу бойынша қадамдар жасалуда. 

Семинарда жас азаматтардың өз пікірлеріне ерекше көңіл бөлінді. ЮНИСЕФ-тің жастар арасында жүргізген соңғы U-Report сауалнамасына сәйкес, қатысушылардың 13,9%-ы өз ауданында ластанудың, шаңның немесе басқа да экологиялық факторлардың бар екенін атап өткен. Жастар ауаның ластануын ең өзекті мәселелердің бірі деп атады, сонымен қатар әрбір үшінші жас климаттық өзгерістердің салдарына қалай бейімделу керектігі туралы көбірек ақпаратқа мұқтаж екенін білдірді. Бұл деректер экологиялық ағартудың және жастардың тұрақты даму процестеріне қатысуын кеңейтудің маңыздылығын көрсетеді. 

Семинарға қатысушылар балалар мен жастардың құқықтарын елдің негізгі климаттық құжаттарына, соның ішінде Ұлттық деңгейде айқындалған үлестің (ҰАҮ 3.0) үшінші редакциясының жобасына, Ұлттық бейімделу жоспарына және басқа да стратегиялық бағыттарға енгізудің ықтимал жолдарын талқылады. Сондай-ақ, мұндай интеграция денсаулық сақтау, білім беру және әлеуметтік қорғау жүйелерінің климаттық өзгерістерге, табиғи апаттарға және басқа да заманауи сын-қатерлерге тұрақтылығын қалай қосымша күшейте алатыны туралы ұсыныстар ұсынылды. 

«Біз бірлесіп, әрбір бала климаттық қауіп-қатерлерден қорғалатын және қауіпсіз әрі тұрақты ортада өсетін жағдай жасай алатынымызға сенімдіміз», — деп атап өтті ЮНИСЕФ-тің Қазақстандағы өкілі, доктор Рашед Мустафа Сарвар. — «Балалар мен жастар — тек бенефициарлар ғана емес, сонымен қатар климаттық күн тәртібінің маңызды серіктестері. Олардың дауысы маңызды және шешім қабылдаудың барлық деңгейінде естілуі тиіс». 

Іс-шараға Қазақстан үкіметі атынан Экология және табиғи ресурстар вице-министрі Мансур Ошурбаев қатысып, былай деп атап өтті: 

«Балалар құқықтарын климаттық саясатқа біріктіру — бұл тек әділеттілік мәселесі ғана емес, сонымен қатар тұрақты болашаққа жасалған стратегиялық қадам. Біз жас ұрпақтың мүдделерін ескеретін климаттық шешімдерді құру үшін диалогқа және ведомствоаралық өзара іс-қимылға ашықпыз». 

Семинарға қатысушылар арасында — ЮНИСЕФ, БҰҰДБ, ДДҰ, ЮНЕСКО, Дүниежүзілік банк, GIZ, NDC Partnership, Халықаралық жасыл технологиялар орталығы, Климаттың өзгеруі және жасыл энергетика жөніндегі Орталық Азияға арналған жобалық кеңсе, сондай-ақ LCOY Kazakhstan (Қазақстандағы климаттың өзгеруі жөніндегі жергілікті жастар конференциясы) өкілдерін қоса алғанда, жас белсенділер мен волонтерлер бар. 

Талқылаулардың қорытындысы бойынша ұсынымдар әзірленіп, олар бейінді министрліктер мен ведомстволарға жолданады және климат пен тұрақты даму саласындағы алдағы ұлттық стратегиялардың бір бөлігі болады. Сондай-ақ, ұсыныстар Қазақстанның халықаралық климаттық форумдарға, соның ішінде 2026 жылғы Өңірлік климаттық және экологиялық Саммитке, COP30-ға дайындалуына көмектеседі. 

Бұл семинар Қазақстанда балалар үшін климаттық әділеттілік мәселелерінің осындай жүйелі түрде көтерілген алғашқы ұлттық алаңы болды. Ол маңызды бағытты белгіледі: балалар мен жастар климаттық күн тәртібінің ортасында болуы керек — ең осал топ ретінде және тұрақты болашақ үшін шешімдер генераторы ретінде.