Milli derejede Kesgitlenýän Goşantlar 3.0:
Olary çagalaryň bähbidine gönükdirmek bilen durmuşa geçirmek
Highlights
Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça 160 milliona golaý çaga howanyň üýtgemegi we daşky gurşawyň zaýalanmagy bilen baglanyşykly töwekgelçiliklere sezewar bolýarlar.
Olar saglygyň, abadançylygyň we ösüşiň ähli tapgyrlarynda — enäniň göwrelilik döwründen başlap ömrüniň ilkinji hepdelerine, mekdep ýyllaryndan ýetginjeklik döwrüne çenli — ýaramaz täsirlere sezewar bolýarlar.
Sebitdäki çagalaryň ýarysyna golaýy yzygiderli yssy tolkunlaryna sezewar bolýar — bu dünýä boýunça ortaça görkezijiden iki esse ýokarydyr. Her on çagaň biri derýalaryň joşmagy howpy bolan ýerlerde ýaşaýar. Diňe her bir çaga diýen ýaly kirli howa dem alýar — öýünde, mekdebinde, hassahanada ýa-da oýun meýdançasynda. Munuň netijeleri ölüm howply bolup biler: diňe 2021-nji ýylda howanyň hapalanmagy bilen bagly sebäplerden 6 400 çaga wagtyndan öň aradan çykdy. Olaryň aglaba köpüsi — 85 göterimi — bir ýaşyna ýetmänkä dünýäden ötdi.
Bu ekologiýa howplary bar bolan deňsizlikleri güýçlendirýär we çagalaryň saglyga, bilim almaga, howpsuzlyga we arassa gurşawa bolan hukuklaryndan mahrum edýär.
2025-nji ýylda BMG-niň Howanyň üýtgemegi boýunça Çarçuwaly konwensiýasyna gatnaşyjy döwletler Pariž ylalaşygy boýunça täze Milli derejede kesgitlenýän goşantlaryny (MDKG 3.0) hödürlärler. Üçünji tapgyrdaky bu resminama ýurtlaryň geljekki ýyllar üçin klimat boýunça borçnamalaryny — zyňyndylary nädip azaltjakdyklaryny we howanyň üýtgemegine nähili uýgunlaşjakdyklaryny — kesgitleýär. Çagalar üçin bu aýratyn möhümdir, sebäbi hut şol meýilnamalar olaryň geljekde ýaşajak dünýäsini kesgitleýär. Eger çagalaryň zerurlyklary aç-açan göz öňünde tutulmasa we bilime, saglyga hem-de sosial goraglylyga degişli maýa goýumlar edilmese, MDKG 3.0 çagalar üçin sagdyn we durnukly gurşawy üpjün edip bilmez.
Täze MDKG taýýarlanylanda, hökümetler howanyň üýtgemesiniň çagalaryň durmuşyna ýetirýän ýaramaz täsirini açyk ykrar etmeli we bu ykrarnamany anyk hereketlere öwürmeli.
Munuň üçin çagalar bilen baglanyşykly maglumatlaryň ýygyndysyny ulgamlaşdyryp ulanmaly we olaryň isleglerine gönükdirilen uýgunlaşma we öňüni alyş çärelerine açyk salgylanmalar girizmeli. Esasy ugurlar: bilim, saglyk, sosial gorag, suw üpjünçiligi, suw üpjünçiligi, sanitariýa we gigiýena (SSG). MDKG 3.0 diňe umumy borçnamalar bilen çäklenmän, artýan klimat töwekgelçilikleriniň nazara alyp bu hyzmatlary berkitmek üçin aýgytly maýa goýumlaryny görkezmeli. Şeýlelikde, döwletleriň her bir çaganyň arassa, sagdyn we durnukly gurşawda ýaşamaga bolan hukuklaryny üpjün etmäge möhüm ädim ätdigi bolar.
2025-nji ýylda ýurtlaryň özleriniň MDKG 3.0 resminamalaryny taýýarlaýan döwründe diňe çagalaryň häzirki saglygyny, abadançylygyny we ösüşini goramak üçin däl, eýsem geljekki nesiller üçin jemgyýetlerimiziň we ykdysadyýetlerimiziň durnuklylygyny üpjün etmek üçin - hereket etmegiň wagty geldi.
