Ծնողների և երեխաների վարքային դրսևորումներն արտակարգ իրավիճակներում

Գոյություն ունի ուղիղ կապ երեխայի և ծնողի հուզական վիճակների միջև, ուստի երեխաների այս վիճակների արտահայտվածությունն ու ինտենսիվությունը կախված են նաև ծնողներից:

ՅՈՒՆԻՍԵՖ Հայաստան
Ներառական խաղահրապարակում հայրն աղջկա գլքին հոգատարությամբ գլխարկ է դնում՝ նրան արևից պաշտպանելու համար։
UNICEF Armenia/2019/Gevorgyan
06 Հոկտեմբեր 2020

Արտակարգ իրավիճակներում, ինչպիսին էր կորոնավիրուսով (COVID-19) պայմանավորված իրավիճակը, էապես փոխվում է այն իրականությունը, որում մենք ապրում ենք, կառուցում մեր առօրյան, կազմում ապագայի ծրագրեր: Նման իրավիճակներն ուղեկցվում են անընդհատ և տևական անորոշությամբ, անկայունությամբ, բացասական լուրերի հոսքով, հոռետեսական կանխատեսումներով, կենցաղի և առօրյայի կազմակերպչական հարցերի կտրուկ փոփոխություններով և այլն: Որպես հետևանք՝ նման դեպքերում հաճախ առաջանում են տարբեր բացասական զգացողություններ և ապրումներ, որոնք առավել սուր կարող են արտահայտվել ծնողների մոտ, ովքեր պատասխանատվություն են զգում ոչ միայն իրենց, այլև իրենց երեխաների առողջության և կյանքի համար: Օրինակ՝

  • Տագնապայնություն, անհանգստություններ, մտահոգություններ
  • Բացասական հույզեր՝ տխրություն, ընկճվածություն
  • Տրամադրության տատանումներ
  • Դյուրագրգիռություն, բարկություն, զայրույթի պոռթկումներ
  • Վախեր՝ երեխաների առողջության և կյանքի համար, հիվանդանալուց, վարակվելուց, մահից
  • Հուզական սպառվածություն, հյուծվածություն, հոգնածություն
  • Ֆիզիկական գանգատներ
  • Քնի և սննդի ընդունման հետ կապված խնդիրներ և այլն

Նման դրսևորումները, անգամ դրանց սուր արտահայտվածությունը կամ մեծ ինտենսիվությունը, համարվում են նորմալ կամ բնական այս ոչ սովորական, ոչ բնականոն իրավիճակում: Չնայած դրան, այս դրսևորումները կարող են բացասաբար անդրադառնալ ծնող-երեխա փոխհարաբերությունների վրա՝ խաթարելով դրական, առողջ ծնողավարության գործընթացը:

Իսկ ինչպիսի՞ բացասական դրսևորումներ կարող են դիտվել երեխաների և դեռահասների մոտ արտակարգ իրավիճակում.

  • Անհանգստություն, տագնապներ
  • Վախեր (հիվանդանալուց, հարազատի կորստից, վարակելուց ու վարակվելուց, մահից)
  • Վարքում կտրուկ, անսպասելի փոփոխություններ
  • Օրվա ռեժիմի խաթարում
  • Քնի և սննդի ընդունման հետ կապված խնդիրներ
  • Խուսափողական վարք
  • Ռեգրեսիվ վարք՝ ձևավորված հմտությունների հետընթաց (օրինակ՝ երեխան սկսում է չանել այն, ինչ նախկինում անում էր ինքնուրույն)
  • Կպչուն սովորություններ (կրկնվող գործողություններ, մտքեր, օրինակ՝ եղունգ կրծելը և այլն)
  • Ծնողից բաժանվելու դժվարություններ
  • Մեղավորության զգացում
  • Կենտրոնանալու և ուսման հետ կապված դժվարություններ
  • Ագրեսիվ վարք, զայրույթի պոռթկումներ
  • Ֆիզիկական գանգատներժ
  • Կտրուկ փոփոխություններ միջանձնային փոխհարաբերություններում
  • Իրավիճակը սթափ ու օբյեկտիվորեն ընկալելու և գնահատելու անկարողություն (երբ է ինչ-որ բան վտանգավոր, երբ՝ ոչ)
  • Կյանքի վերաիմաստավորում (հատկապես դեռահասների դեպքում)

 

Իլուստրացիա, որտեղ ցույց է տրվում երեխա-ծնող հույզերի կապը։

Հաշվի առեք, որ գոյություն ունի ուղիղ կապ երեխայի և ծնողի հուզական վիճակների միջև, ուստի երեխաների այս վիճակների արտահայտվածությունն ու ինտենսիվությունը կախված են նաև ծնողներից: Անգամ եթե ծնողները չեն խոսում իրենց զգացմունքներից կամ փորձում են թաքցնել դրանք, երեխաները զգում են իրենց շրջապատող լարվածությունը: Արդյունքում առաջանում է արատավոր, փակ շղթա:

 

Դիտարկե՛նք օրինակով

Իլուստրացիա, որտեղ մայրը զրուցում է աղջկա հետ։

Ծնողի հաճախ չգիտակցվող հուզականությունն ու լարվածությունը կարող են դրսևորվել սովորական իրավիճակներում անտեղի բուռն հուզական արձագանքներով, որոնք ոչ թե շտկում են իրավիճակը, այլ առավել սրում: Կարևոր է, որ, որպես ծնողներ, մենք կարողանանք ճանաչել և հասկանալ արտակարգ իրավիճակին թե՛ մեր, թե՛ մեր երեխաների հնարավոր արձագանքները: Այդ արձագանքների ճանաչումը մեզ հնարավորություն կտա կառավարելու դրանք և, առավել կառուցողաբար արձագանքելով, օգնելու երեխաներին, որ հնարավորինս անվնաս հաղթահարեն այդ իրավիճակը:

Այսպիսով՝ արտակարգ իրավիճակներում երեխաներին օգնելու համար ծնողները նախ պետք է հոգան սեփական հոգեբանական բարեկեցության մասին:

Ծնողների և երեխաների վարքային դրսևորումներն արտակարգ իրավիճակներում

ՅՈՒՆԻՍԵՖ Հայաստան, Ծնողի դպրոց ՀԿ

Սույն նյութը ստեղծվել է Միացյալ Թագավորության կառավարության և անվտանգության հիմնադրամի ֆինանսական աջակցության շնորհիվ։
Բովանդակության համար պատասխանատու է «Ծնողի դպրոց ծնողավարման, կրթական և հոգեբանական աջակցության կենտրոն» հասարակական կազմակերպությունը և պարտադիր չէ, որ այն արտահայտի Միացյալ Թագավորության կառավարության, ինչպես նաև իրականացվող գործընկերների տեսակետները։