MICS: Të dhëna për politika më të mira për fëmijët dhe investime të synuara për çdo fëmijë

PODGORICË, 21 shtator 2026 – Në popullatën e përgjithshme, përqindja e fëmijëve që, një vit para moshës zyrtare të fillimit të shkollës fillore, ndiqnin kopshtin ose kishin filluar tashmë shkollën, u rrit nga 67% në 79%. Ndër fëmijët që jetojnë në vendbanimet rome, ndërkaq, kjo përqindje ra nga 36% në 16% gjatë shtatë viteve të fundit.

Nga ana tjetër, 16% e të rinjve të moshës 20-23 vjeç që jetojnë në vendbanimet rome kanë përfunduar shkollën e mesme, krahasuar me 3% në vitin 2018.

Përqindja e fëmijëve të moshës 1-14 vjeç që përjetuan ndëshkim fizik dhe/ose agresion psikologjik nga anëtarë të rritur të amvisërisë gjatë muajit para anketës u rrit nga 66% në 69% në popullatën e përgjithshme dhe nga 64% në 86% në vendbanimet rome.

Këto janë ndër gjetjet kryesore të Anketës së re kombëtare të Grupimeve të Treguesve të Shumëfishtë (MICS) mbi gjendjen e të drejtave të grave dhe fëmijëve në Mal të Zi, e zhvilluar gjatë viteve 2025 dhe 2026 me një kampion prej 6,720 amvisërish nga popullata e përgjithshme dhe 1,189 amvisërish në vendbanimet rome. Krahasimi me anketën e mëparshme, të zhvilluar në vitin 2018, tregon se përparimi nuk ka qenë i njëjtë në të gjitha fushat dhe për të gjithë fëmijët.

U shënua përparim në disa tregues të shëndetit dhe zhvillimit në fëmijërinë e hershme. Përqindja e të porsalindurve të ushqyer me gji brenda orës së parë pas lindjes u rrit nga 24% në 41% në popullatën e përgjithshme dhe nga 41% në 54% në vendbanimet rome. Në vendbanimet rome, u rrit edhe përqindja e foshnjave të ushqyera ekskluzivisht me gji gjatë gjashtë muajve të parë të jetës, nga 14% në 41%.

Në popullatën e përgjithshme, 83% e fëmijëve të moshës 2-4 vjeç kanë zhvillim në përputhje me moshën në aspektin e shëndetit, të nxënit dhe zhvillimit socio-emocional. Te fëmijët që jetojnë në vendbanimet rome, kjo përqindje është 56%.

“Këto gjetje kërkojnë nga institucionet të sigurojnë që arsimi cilësor, shërbimet shëndetësore, mbrojtja sociale dhe e fëmijëve, si dhe mbështetja për familjet, të jenë të qasshme për çdo fëmijë, duke bërë përpjekje shtesë për të arritur te fëmijët e komuniteteve rome. Dhuna nuk duhet të pranohet si mënyrë e disiplinimit të fëmijëve, ndërsa duhet të sigurohet edukim cilësor në fëmijërinë e hershme, sidomos për fëmijët më të cenueshëm. Pikërisht për këtë, anketa MICS ka vlerë të madhe për Malin e Zi, sidomos në këtë fazë vendimtare të procesit të anëtarësimit në BE. Ajo ndihmon të hapet rruga për miratimin dhe zbatimin e politikave më të mira dhe orientimin e ndarjeve buxhetore në mënyrë që të sigurohet realizimi i barabartë i të drejtave të çdo fëmije”, tha Michele Servadei, përfaqësues i UNICEF-it në Mal të Zi.

Sipas nënave ose kujdestarëve kryesorë të fëmijëve, një në dhjetë fëmijë të moshës 5-17 vjeç ka vështirësi funksionale në të paktën një fushë, si të nxënit, komunikimi, kujdesi për veten, shikimi, dëgjimi, lëvizja, kontrolli i sjelljes ose ankthi. Sipas raportimeve, 8% e adoleshentëve të moshës 15-17 vjeç në popullatën e përgjithshme përjetojnë çdo ditë ankth, nervozizëm ose shqetësim.

“Përgjegjësia jonë është t'i kthejmë këto të dhëna në politika dhe masa konkrete. Prandaj vazhdojmë të zhvillojmë sistemin e mbrojtjes sociale dhe të fëmijëve, që të jetë më i qasshëm, më efikas dhe t'u përgjigjet më mirë nevojave të çdo fëmije dhe familjeje. Megjithatë, mbrojtja e fëmijëve nuk është përgjegjësi e një institucioni të vetëm dhe kërkon veprim të bashkërenduar të të gjitha sistemeve – mbrojtjes sociale dhe të fëmijëve, shëndetësisë, arsimit, gjyqësorit, policisë, pushtetit lokal, shoqërisë civile dhe partnerëve ndërkombëtarë. Duhet të vazhdojmë të punojmë së bashku për të ndërtuar një sistem ku nevojat e fëmijëve identifikohen me kohë”, tha Damir Gutić, ministër i Mirëqenies Sociale, Kujdesit për Familjen dhe Demografisë.

Të dhënat tregojnë gjithashtu ndryshime shqetësuese në mbikëqyrjen e fëmijëve më të vegjël. Gjatë javës para anketës, 12% e fëmijëve nën pesë vjeç në popullatën e përgjithshme dhe 19% e fëmijëve në vendbanimet rome ishin lënë vetëm ose nën kujdesin e një fëmije tjetër nën 10 vjeç, për më shumë se një orë, të paktën një herë.

“Vlera e anketës MICS qëndron në faktin se, dy dekada pas anketës së parë në Mal të Zi, na mundëson të përdorim të dhëna të krahasueshme për të vlerësuar ku është shënuar përparim dhe ku mbeten ende sfida. Roli i statistikave zyrtare nuk është vetëm të regjistrojnë ndryshimet, por edhe t'i bëjnë ato të dukshme përmes të dhënave të besueshme e të paraqitura qartë. Vlera e tyre e vërtetë shfaqet kur institucionet i kthejnë këto të dhëna në masa dhe vendime konkrete që sjellin përmirësime të matshme në jetën e fëmijëve dhe familjeve”, tha Miroslav Pejović, drejtor i Zyrës së Statistikave.

Ministri i Financave, Novica Vuković, theksoi se menaxhimi i financave publike sjell përgjegjësinë që çdo euro e parasë publike të shkojë aty ku mund të ketë ndikimin më të madh.

“MICS na jep bazën për të marrë vendime më të mira e më të përgjegjshme, të mbështetura në nevojat reale të qytetarëve. Prandaj, investimin te fëmijët e shohim si investim në forcën e shtetit, në kapitalin tonë njerëzor dhe në të ardhmen evropiane të Malit të Zi. Sot investojmë në të dhëna; nesër, në politika më të mira; ndërsa synimi ynë përfundimtar është një jetë më e mirë për çdo qytetar”, tha ai.

MICS është një anketë komparativisht ndërkombëtare mbi amvisëritë, e zhvilluar nga UNICEF. Anketa MICS zhvillohet në Mal të Zi që nga viti 2006, ndërsa anketa 2025-2026 është e gjashta në vend, si pjesë e ciklit të shtatë global të MICS. Anketa u zhvillua nga Zyra e Statistikave të Malit të Zi, me mbështetjen teknike të UNICEF-it në Mal të Zi dhe mbështetjen financiare të UNICEF-it dhe Qeverisë së Malit të Zi.