Përtej algoritmit
Pse e ardhmja e edukimit fillon me risi të përjegjshme
Përshëndetje të gjithëve, ose ndoshta më mirë: "Hello, World!" – shprehja që shënon fillimin e rrugëtimit të çdo programuesi. Unë jam Ersa Rrushi, studente e vitit të parë në Fakultetin e Mjekësisë dhe anëtare e Bordit Këshillimor të Adoleshentëve pranë UNICEF Shqipëri. Përpara se të isha këtu ku jam sot, isha thjesht një vajzë e vogël me një kureshtje të madhe për teknologjinë dhe dëshirën për ta përdorur atë për të zgjidhur problemet e përditshme. Rrugëtimi im në teknologji nisi nga kureshtja dhe më çoi drejt fitimit dhe pjesëmarrjes në hackathone prestigjioze, duke më dhënë më pas mundësinë të përfaqësoj Ekipin e Shqipërisë në FIRST Global Challenge Greece 2024, garën më të madhe ndërkombëtare të robotikës, si edhe në International Olympiad of Artificial Intelligence Beijing 2025 (IOAI).
Këto përvoja më kanë dhënë mundësinë të lidhem me bashkëmoshatarë nga e gjithë bota dhe të kuptoj më mirë se si teknologjia dhe Inteligjenca Artificiale janë bërë pjesë e jetës së tyre të përditshme, por mbi të gjitha, si mësohen, përdoren dhe perceptohen ato në mjediset shkollore.
Inteligjenca Artificiale në arsim (AI in Education) i referohet përdorimit të mjeteve inteligjente digjitale për të mbështetur procesin e mësimdhënies dhe të nxënit. Në vend që të zëvendësojë mësuesit, Inteligjenca Artificiale mund të personalizojë mësimin, të përshtatë materialet sipas nevojave të çdo nxënësi, të përmirësojë aksesueshmërinë për fëmijët me aftësi të kufizuara dhe t'u ofrojë mësuesve informacion të vlefshëm mbi ecurinë dhe progresin e nxënësve. Ndërsa teknologjia bëhet gjithnjë e më shumë pjesë e pandashme e jetës sonë të përditshme, të mësuarit se si ta përdorim atë në mënyrë të përgjegjshme nuk është më një zgjedhje, por një aftësi thelbësore për të ardhmen.
Çdo fëmijë ka të drejtën për një arsim cilësor. Ndërsa Inteligjenca Artificiale po bëhet gjithnjë e më e pranishme në klasa, garantimi i aksesit të barabartë në mjetet digjitale, forcimi i aftësive digjitale dhe promovimi i përdorimit të tyre të sigurt dhe etik po bëhen gjithnjë e më të rëndësishme. Duke parë nga afër, përmes përvojave të mia ndërkombëtare, se si nxënësit në vende të ndryshme njihen me Inteligjencën Artificiale, besoj se çdo fëmijë në Shqipëri meriton të njëjtën mundësi për të mësuar ta përdorë këtë teknologji në mënyrë të sigurt dhe të përgjegjshme.
Këto zhvillime globale kanë filluar tashmë të marrin formë edhe në Shqipëri. UNICEF Shqipëri, në partneritet me Ministrinë e Arsimit dhe Sportit dhe institucionet kombëtare të arsimit, ka sjellë EDUTEN, një platformë inovative digjitale për mësimin e matematikës e mbështetur nga Inteligjenca Artificiale, në 30 shkolla fillore në mbarë vendin. E zhvilluar fillimisht në Finlandë, EDUTEN ndërthur pedagogjinë finlandeze, elementët e gamifikimit dhe analizën e të dhënave në kohë reale për ta bërë mësimin e matematikës më tërheqës, më të personalizuar dhe më gjithëpërfshirës për çdo nxënës. Zbatimi i këtij projekti është shoqëruar edhe me trajnimin e mësuesve, duke pranuar se integrimi i suksesshëm i Inteligjencës Artificiale nuk varet vetëm nga teknologjia inovative, por edhe nga pajisja e edukatorëve me njohuritë dhe besimin e nevojshëm për ta përdorur atë në mënyrë efektive dhe të përgjegjshme në klasë.
Por si e shohin vetë të rinjtë Inteligjencën Artificiale në arsim? Sondazhi ynë i U-Report Albania ofron një pasqyrë të vlefshme mbi mënyrën se si Inteligjenca Artificiale po ndikon tashmë në përvojat e tyre të të nxënit, pritshmëritë dhe shqetësimet e tyre. Ndërsa 54% e të anketuarve mendojnë se Inteligjenca Artificiale duhet të përdoret kryesisht për të mbështetur të nxënit në klasë dhe 26% mbështesin përdorimin e saj më gjerësisht si një mjet për mësimdhënie, rezultatet tregojnë se të rinjtë janë të gatshëm ta përqafojnë këtë teknologji, për sa kohë ajo prezantohet në mënyrë të përgjegjshme, etike dhe nën udhëheqjen e mësuesve.
Përdorimi i Inteligjencës Artificiale është tashmë i përhapur gjerësisht mes të rinjve. Rreth 40% e të anketuarve raportuan se e përdorin Inteligjencën Artificiale çdo ditë, duke treguar se ajo është bërë pjesë e rëndësishme e aktiviteteve të tyre akademike dhe profesionale. Një tjetër 26% deklaruan se e përdorin AI dy deri në tri herë në javë, duke reflektuar një përdorim të rregullt, por më pak intensiv. Nga ana tjetër, 26% thanë se e përdorin Inteligjencën Artificiale vetëm rrallë, ndërsa 8% nuk e përdorin fare, duke treguar se ende ekzistojnë boshllëqe në akses, njohuri ose besim ndaj teknologjisë. Në tërësi, gjetjet tregojnë se Inteligjenca Artificiale tashmë është bërë pjesë integrale e jetës së përditshme të shumë të rinjve.
Megjithatë, pavarësisht nivelit të lartë të përdorimit të saj, vetëm 13% e të anketuarve raportuan se kanë marrë trajnim të përshtatshëm për mënyrën e përdorimit të Inteligjencës Artificiale. Ndërkohë, 30% shprehën dëshirën për më shumë trajnime, ndërsa pothuajse gjysma deklaruan se nuk kanë marrë asnjë trajnim. Siç theksojnë gjithnjë e më shumë ekspertët e teknologjisë, në këtë epokë të inovacionit të shpejtë, suksesi nuk varet vetëm nga aksesimi i Inteligjencës Artificiale, por edhe nga të kuptuarit se si këto mjete mund të përdoren në mënyrë të përgjegjshme dhe efektive. Këto rezultate nënvizojnë nevojën për udhëzime të qarta, politika të sigurta dhe të rregulluara për përdorimin e AI-së, si dhe mundësi trajnimi të aksesueshme për të gjithë, në mënyrë që përfitimet nga Inteligjenca Artificiale të jenë të sigurta, etike dhe efikase.
Edhe pse të rinjtë e përdorin Inteligjencën Artificiale në mënyra të ndryshme, të anketuarit e U-Report Albania e shohin në masë të madhe si një mjet praktik për të nxënit. Pothuajse gjysma (45%) raportuan se e përdorin kryesisht për kërkim, mbledhje informacioni dhe analizë të përmbajtjes. Në të njëjtën kohë, të anketuarit shprehën shqetësime lidhur me dezinformimin, të drejtat e autorit dhe nëse informacioni i krijuar nga Inteligjenca Artificiale është i saktë dhe i referuar siç duhet. Ndoshta më e rëndësishmja, shumë prej tyre shprehën frikën se varësia e tepërt nga AI mund të dobësojë aftësitë e të menduarit kritik, duke na kujtuar se teknologjia duhet të plotësojë procesin e të nxënit dhe jo të zëvendësojë mendimin e pavarur.
Këto gjetje përputhen edhe me përvojën time personale si studente e Mjekësisë dhe si një person i përfshirë në fushën e teknologjisë. Unë e përdor Inteligjencën Artificiale pothuajse çdo ditë, si në studimet e mia, ashtu edhe në projektet e mia teknologjike. Si studente e Mjekësisë, ku sasia e materialeve mësimore shpesh mund të duket dërrmuese, AI më ndihmon të zbërthej tema komplekse, të identifikoj konceptet kryesore ku duhet të përqendrohem dhe të shpjegoj termat e vështirë mjekësorë në një mënyrë më të thjeshtë. Gjatë periudhave të provimeve, ajo më ndihmon gjithashtu të organizoj përgatitjen time duke krijuar karta studimi, kuize dhe plane të personalizuara mësimore që e bëjnë përsëritjen më efikase.
Përtej Mjekësisë, Inteligjenca Artificiale është bërë gjithashtu një pjesë e rëndësishme e rrugëtimit tim në programim. Ajo më ndihmon të krijoj ide, të identifikoj dhe korrigjoj gabime në kod, të eksploroj zgjidhje të ndryshme dhe të përmirësoj projektet e mia të bazuara në AI. Përmes konkurseve të mia ndërkombëtare, gjatë zgjidhjes së sfidave komplekse dhe vizitës në një nga ekspozitat më të mëdha të Inteligjencës Artificiale në botë në Pekin, pata mundësinë të shoh nga afër se si AI po transformon tashmë komunitetet tona: nga sistemet robotike që asistojnë kirurgët në sallat e operacionit, deri te mjetet shkencore të mbështetura nga AI që përshpejtojnë kërkimin dhe inovacionin.
Këto përvoja më bënë të kuptoj se e ardhmja e Inteligjencës Artificiale është, në fund të fundit, në duart e të rinjve të sotëm. Idetë që krijojmë dhe zgjedhjet që bëjmë sot mund të formësojnë teknologji që përmirësojnë jetën, zgjidhin sfida globale dhe ndërtojnë një të ardhme më të mirë për të gjithë.
Rezultatet e përgjithshme konfirmojnë nevojën urgjente për një qasje të balancuar, të përgjegjshme dhe të orientuar drejt së ardhmes për integrimin e Inteligjencës Artificiale në arsim. Kjo nënkupton krijimin e politikave të qarta institucionale dhe udhëzimeve praktike për përdorimin e AI-së, ofrimin e trajnimeve të strukturuara për nxënësit dhe edukatorët, promovimin e Inteligjencës Artificiale si një mjet që mbështet dhe jo zëvendëson procesin e të nxënit, si dhe forcimin e aftësive unike njerëzore që teknologjia nuk mund t’i zëvendësojë.
Inteligjenca Artificiale nuk ka ardhur për të zëvendësuar potencialin njerëzor, por për ta fuqizuar atë. Kur përdoret në mënyrë të përgjegjshme, ajo mund ta bëjë arsimin më gjithëpërfshirës, më të personalizuar dhe më të aksesueshëm, duke i ndihmuar çdo nxënësi të arrijë potencialin e tij të plotë, pavarësisht prejardhjes apo rrethanave të tij.
Sfida që kemi përpara nuk është nëse Inteligjenca Artificiale duhet të bëhet pjesë e arsimit, sepse ajo tashmë është pjesë e tij, por si të sigurojmë që ajo të përdoret në mënyrë të sigurt, etike dhe me qëllim të qartë. Duke investuar në aftësitë digjitale, duke nxitur inovacionin e përgjegjshëm dhe duke krijuar mjedise të të nxënit ku teknologjia dhe potenciali njerëzor zhvillohen së bashku, mund të sigurojmë që Inteligjenca Artificiale të bëhet një forcë që krijon mundësi dhe jo pabarazi.
Duke parë pas, nuk e kisha imagjinuar kurrë se një kureshtje e thjeshtë për teknologjinë do të më çonte një ditë drejt përfaqësimit të Shqipërisë në konkurse ndërkombëtare të Inteligjencës Artificiale dhe robotikës. Këto përvoja më mësuan se idetë e mëdha mund të vijnë nga kushdo, për sa kohë jemi të gatshëm të mësojmë, të shfrytëzojmë mundësitë dhe të vazhdojmë ta sfidojmë veten.
Shpresoj që gjithnjë e më shumë të rinj të kenë besimin për të eksploruar interesat e tyre, ta përdorin teknologjinë për t’i kthyer idetë e tyre në veprime konkrete dhe për të sjellë ndryshime pozitive në komunitetet e tyre. Në fund të fundit, e ardhmja e Inteligjencës Artificiale nuk do të përcaktohet vetëm nga vetë teknologjia, por nga njerëzit që zgjedhin ta përdorin atë me qëllim, kreativitet dhe përgjegjësi.
Duke parë pas, nuk e kisha imagjinuar kurrë se një kureshtje e thjeshtë për teknologjinë do të më çonte drejt përfaqësimit të Shqipërisë në konkurse ndërkombëtare të Inteligjencës Artificiale dhe robotikës. Gjatë këtij rrugëtimi, mësova se çdo mundësi fillon me gatishmërinë për të mësuar, për të marrë iniciativa dhe për të vazhduar të sfidosh veten.
Shpresoj që më shumë të rinj të kenë besimin për të eksploruar pasionet e tyre, të përdorin teknologjinë për t’i kthyer idetë në realitet dhe për të dhënë një kontribut pozitiv në komunitetet e tyre. Sepse, në fund të fundit, e ardhmja e Inteligjencës Artificiale nuk do të përcaktohet nga teknologjia në vetvete, por nga njerëzit që zgjedhin ta përdorin atë me qëllim, kreativitet dhe përgjegjësi.
