Nhà vệ sinh mới đã thay đổi mùa hè của Bi

Ở trường, em được gọi là Kim Anh. Ở nhà, với gia đình và hàng xóm, em là Bi.

“Lớn lên, con muốn làm một nhân vật cao cấp,” Bi cười tươi nói. “Giống như hiệu trưởng ấy.”

Câu nói khiến mẹ em, chị Loan, bật cười.

Ở tuổi lên 10, Bi đã là một “nhân vật cao cấp”, đóng vai trò không thể thiếu trong gia đình nhỏ của mình ở xã Đồng Xuân, tỉnh Đắk Lắk. Ngoài giờ học, Bi phụ mẹ nấu ăn, dọn dẹp và chăm hai em nhỏ - một em gái 4 tuổi và một em trai 11 tháng tuổi trong khi chị Loan làm ruộng hoặc đi bán đậu phộng luộc ngoài đường để nuôi sống cả gia đình.

Nhưng dù tháo vát là vậy, Bi vẫn là một cô bé 10 tuổi. “Con không thích những chỗ tối,” em nói. “Ở đó có khi có ông ghẹ rình rập ấy.”

Vì trong nhà không có nhà vệ sinh hay chỗ tắm rửa, Bi phải tính trước cả những việc đơn giản nhất trong sinh hoạt hàng ngày: khi nào tắm, đi vệ sinh ở đâu, và sau trời tối thì mẹ có đi cùng em được không.

“Nếu cần đi vệ sinh, con ra khu vườn phía sau nhà, hoặc buổi tối thì đi lên u núi với mẹ,” Bi kể.

Chị Loan nhìn thấy chính mình trong trải nghiệm của con gái. “Từ nhỏ tới giờ tôi chưa bao giờ có nhà vệ sinh riêng,” chị nói. “Bất tiện lắm, nhất là với con gái.”

Với Bi và chị Loan, việc không có nhà vệ sinh đồng nghĩa với việc phải đi vệ sinh ngoài trời hoặc ở những nơi không được che chắn - hay còn được gọi là phóng uế bừa bãi. Tại Việt Nam, khoảng 16 triệu người vẫn chưa được tiếp cận với nhà tiêu hợp vệ sinh¹, khiến nhiều gia đình phải đối mặt với những rủi ro sức khỏe và an toàn đáng lẽ có thể phòng tránh được. Mầm bệnh có thể lây lan qua đất và nguồn nước, làm tăng nguy cơ trẻ mắc các bệnh về đường tiêu hóa, nhiễm giun và các bệnh nhiễm khuẩn khác. Với phụ nữ và trẻ em gái, việc thiếu một nhà vệ sinh riêng cũng đặt ra những lo ngại về mức độ an toàn.

Điều kiện sống vốn đã bấp bênh của gia đình càng trở nên khó khăn hơn khi nhiều cơn bão quét qua tỉnh Đắk Lắk vào năm ngoái, làm hư hại nhà cửa và gián đoạn khả năng tiếp cận nước sạch, vệ sinh môi trường và vệ sinh cá nhân của nhiều hộ gia đình. Căn nhà của chị Loan gần như không đủ sức che chắn trước mưa lớn và ngập lụt. Khi nước lũ dâng quanh nhà, mưa dột qua mái, cả gia đình phải sơ tán sang nhà ông bà ngoại ở nơi cao hơn. Không có nhà vệ sinh, Bi vẫn phải đi ra ngoài, ngay cả khi mặt đất lầy lội, lối đi trơn trượt và nước lũ có thể cuốn chất thải đến gần nơi trẻ em sinh sống và vui chơi.

Khi biết gia đình mình sẽ nhận được khoản hỗ trợ tiền mặt khẩn cấp, chị Loan đã lập tức lên kế hoạch. “Tôi biết đây là cơ hội để xây nhà vệ sinh cho các con,” chị nói. “Đó là ước mơ của tôi từ lâu rồi.”

Với sự hỗ trợ từ Quỹ Ứng phó Khẩn cấp Trung ương của Liên Hợp Quốc (CERF), UNICEF phối hợp với Trung tâm Quốc gia Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn cùng chính quyền địa phương cung cấp hỗ trợ tiền mặt khẩn cấp cho 1.223 hộ gia đình có trẻ em bị ảnh hưởng bởi bão tại tỉnh Đắk Lắk, trong đó có gia đình chị Loan, nhằm giúp các gia đình đáp ứng những nhu cầu cấp thiết.

Bên cạnh đó, các gia đình còn được cung cấp những thông tin thiết thực về sử dụng nước an toàn, giữ gìn vệ sinh và chuẩn bị tốt hơn trước các thiên tai trong tương lai. Các đơn vị cung cấp dịch vụ tại địa phương cũng được nâng cao kiến thức về những giải pháp vệ sinh hộ gia đình bền vững, có khả năng chống chịu tốt hơn trước tác động của khí hậu, để hỗ trợ các cộng đồng bị ảnh hưởng.

Với chị Loan, khoản hỗ trợ ấy trở thành một đòn bẩy quan trọng. Cùng với khoản vay lãi suất thấp từ Hội Liên hiệp Phụ nữ địa phương, cuối cùng chị Loan cũng xây được nhà vệ sinh ngay cạnh nhà. ““Tôi chưa có đủ mọi thứ trong tay, nhưng có cơ hội thì phải cố mà làm,” chị nói.

Đó là một công trình giản dị với tường gạch và một bồn cầu đơn sơ bên trong, nhưng nó đã thay đổi cuộc sống hằng ngày của cả gia đình chị.

Giờ đây, nhà vệ sinh chỉ cách nhà vài bước chân. Khi cần, Bi có thể dùng ngay. “Con vui lắm! Sạch sẽ mà tiện lắm!” em rạng rỡ nói. “Con còn có thể mang nước vào đó để tắm nữa.”

Bi đã nghĩ sẵn cách làm cho nhà vệ sinh đẹp hơn. Em mong một ngày nào đó gia đình có thể láng nền xi măng cho phẳng, rồi biết đâu còn ốp thêm những viên gạch thật đẹp.

Còn hiện tại, Bi thấy vui với những đổi thay nho nhỏ trong những ngày hè của mình. Không phải đến lớp, em có nhiều thời gian hơn bên mẹ và các em. Khoảnh khắc em thích nhất là sau khi cùng mẹ bán xong đậu phộng luộc vào buổi tối, hai mẹ con thỉnh thoảng ghé qua công viên.

“Bi nói tôi không dành đủ thời gian cho con,” chị Loan kể. “Tôi biết chứ. Tôi cũng ước mình có thể cho con nhiều hơn.”

Dù vậy, với Bi, chính những khoảnh khắc nhỏ ấy đã làm nên một mùa hè đủ đầy và trọn vẹn.

“Chỉ có một điều là con thích dậy sớm, nhưng con không dậy được,” em cười khúc khích. “Còn lại thì mọi thứ đều ổn!”

[1] Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế. Báo cáo kết quả kiểm tra, giám sát chất lượng nước sạch sử dụng cho hộ gia đình và công trình vệ sinh hộ gia đình năm 2024.