50 năm hợp tác Việt Nam - UNICEF: những ngày đầu thành lập

Khi ông Fuad Kronfol được bổ nhiệm làm Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam năm 1979, mục tiêu của ông là chuyển UNICEF từ một tổ chức chủ yếu cung cấp vật tư sang một tổ chức có cách tiếp cận toàn diện hơn trong hỗ trợ Việt Nam. Một chiến lược hai hướng đã được triển khai:

• Định hướng lại các chương trình cứu trợ và phục hồi hiện có theo hướng phát triển dài hạn hơn, bao gồm các hoạt động trong lĩnh vực y tế, chăm sóc trẻ em, giáo dục, dinh dưỡng, hoạt động vì phụ nữ, dịch vụ xã hội cho thanh thiếu niên, và Cấp nước và Vệ sinh Nông thôn (RWSS).
• Tập trung hỗ trợ của UNICEF tại sáu tỉnh, gồm ba tỉnh ở miền Bắc và ba tỉnh ở miền Nam.

Chương trình RWSS ban đầu được triển khai tại các tỉnh phía Nam. Leo Goulet đến Việt Nam vào tháng 9 năm 1980 với vai trò Trưởng bộ phận RWSS – là cán bộ quốc tế đầu tiên của bộ phận này. Ông nhanh chóng thiết lập mối quan hệ làm việc hiệu quả với các đối tác chính phủ, với sự hỗ trợ của phiên dịch trong trao đổi và giao tiếp. Sau đó, bốn cán bộ quốc tế khác, trong đó có tôi, được tuyển dụng: Abul Kalam và Rana Zafar phụ trách cấp nước, và Dick van Ginhoven phụ trách vệ sinh.

Để hỗ trợ nhóm của chúng tôi, chúng tôi có một đội ngũ cán bộ hỗ trợ người Việt Nam hết sức tận tâm, gồm Lê Quang Vinh, Đỗ Trọng Khải và Phạm Bá Đài, được biệt phái từ Cục Phục vụ Ngoại giao, Bộ Ngoại giao Việt Nam. Tôi cũng xin đặc biệt nhắc đến chị Hồ Kim Thúy thuộc bộ phận Hành chính, người đã hỗ trợ bộ phận RWSS một cách xuất sắc.

Thông thường, hỗ trợ của UNICEF cho RWSS được thực hiện thông qua Bộ Y tế hoặc Bộ Thủy lợi. Tuy nhiên, bối cảnh tại Việt Nam lại khác. Chính phủ khi đó đang triển khai các Khu Kinh tế Mới, nơi người dân được tái định cư, thuộc trách nhiệm của Bộ Lao động, và việc bảo đảm tiếp cận nước uống an toàn là ưu tiên hàng đầu. Trong các cuộc thảo luận ban đầu, các bên thống nhất rằng hỗ trợ của UNICEF sẽ được thực hiện thông qua bộ này. Đồng thời, cũng thống nhất rằng việc triển khai Chương trình RWSS sẽ bắt đầu tại ba tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long: Long An, Minh Hải và Kiên Giang. Một đơn vị RWSS đã được thành lập trong Bộ Lao động để hỗ trợ riêng cho chương trình do UNICEF hỗ trợ, và cán bộ, nhân viên chính phủ đã được phân công tham gia chương trình tại cả ba tỉnh.

Bước đầu tiên là xác định loại hình hỗ trợ RWSS phù hợp nhất, điều chỉ có thể thực hiện được khi có hiểu biết trực tiếp về tình hình thực tế. Vì vậy, ngay sau khi đến Việt Nam, Leo đã đi khảo sát tại các tỉnh. Dựa trên quan sát của mình, ông kết luận rằng các giếng khoan lắp bơm tay là công nghệ phù hợp nhất. Các thông tin sẵn có cho thấy có những tầng chứa nước thích hợp, phía trên là các lớp đất sét dày, đặc biệt ở khu vực hạ lưu đồng bằng. Việc khoan xuyên qua lớp đất sét, ngay cả bằng các thiết bị khoan thủ công với độ sâu khoảng 100 mét, là tương đối dễ dàng – điều đã được chứng minh tại các quốc gia như Ấn Độ và Bangladesh.

Leo đã sắp xếp để một số cán bộ chủ chốt của chính phủ sang Bangladesh tham quan, tận mắt chứng kiến việc triển khai, qua đó cho thấy phương pháp này hoàn toàn phù hợp để áp dụng tại Việt Nam. Sau chuyến thăm này, Leo đã bố trí để Abul Kalam, khi đó đang làm việc cho UNICEF Bangladesh với vai trò chuyên gia khoan và bơm tay, được điều chuyển sang UNICEF Việt Nam nhằm hỗ trợ phát triển dự án giếng khoan – bơm tay. Abul đến Việt Nam vào giữa tháng 6 năm 1982 và lập tức bắt tay vào công việc. Giếng khoan lắp bơm tay đầu tiên đã được đưa vào vận hành tại tỉnh Minh Hải (trước đây) vào ngày 3 tháng 7 năm 1982.

Trong khi công việc tiếp tục được triển khai tại Minh Hải, việc lắp đặt các giếng khoan lắp bơm tay cũng được thực hiện tại các tỉnh Long An và Kiên Giang. Không lâu sau đó, ba tỉnh phía Bắc – nơi tôi sẽ được phân công công tác sau này – cũng được đưa vào chương trình. Qua các năm, nhiều tỉnh khác tiếp tục được bổ sung, cho đến khi chương trình được triển khai trên phạm vi toàn quốc.

Trích từ cuốn sách “Colossal Love: My Life’s Journey” của Ram Prasad Koirala, chương “My Days in Vietnam” (Những ngày tháng của tôi tại Việt Nam).