Mưa mang nước sạch và niềm vui đến cho An

Với cậu bé An 10 tuổi thì nước sạch là một điều xa xỉ. Ở nhà, gia đình năm người của em trông vào đường ống dẫn nước từ trên núi. Số nước ít ỏi lấy được đều phải đun sôi mới có thể uống và nấu ăn. Nhưng có những ngày ống nước không chảy.

“Ống nước hay hỏng lắm. Nhiều lần em phải cùng anh họ hoặc bà leo lên núi sửa,” An kể. “Mệt lắm.”

Ở trường, tình hình có phần khá hơn. Trường Tiểu học Hua Nguống chủ yếu dùng nước giếng khoan - một nguồn nước ổn định hơn so với con suối trên núi. Nhưng ngay cả vậy, không phải lúc nào lượng nước này cũng đủ để đáp ứng nhu cầu của học sinh trong trường.

Tại Điện Biên — một tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam, tác động của biến đổi khí hậu đang ngày càng rõ rệt. Thời tiết thất thường, có những thời điểm mưa ít khiến suối và giếng nước cạn khô hàng tháng trời.

Giờ đã học lớp 5, An vẫn nhớ rõ đợt hạn hán kéo dài suốt năm tháng vào năm ngoái.

“Thầy cô bảo chúng em mang bình nước từ nhà đi học để có nước uống. Nhưng đến chiều thì ai cũng đã khát khô cả cổ,” em nhớ lại.

Ngay cả khi có nước thì chất lượng nước vẫn là nỗi lo thường trực. Vì nhà trường không có hệ thống lọc nước công suất lớn, việc đảm bảo nước uống an toàn hàng ngày cho hơn 400 em học sinh là một thách thức. Hậu quả có thể rất nghiêm trọng: rủi ro bệnh tật từ nguồn nước không đảm bảo, mệt mỏi, suy dinh dưỡng – tất cả đều ảnh hưởng đến sức khoẻ và việc học của trẻ.

Vì vậy, khoảnh khắc nước sạch bắt đầu chảy ra từ vòi, cả trường ai nấy đều phấn khởi.

Với sự hỗ trợ của gia đình Al Ansari thông qua UNICEF và các đối tác triển khai của chúng tôi - Gravity Water và Trung tâm Nước sạch & Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Điện Biên, trường Hua Nguống nay đã có một hệ thống thu trữ và xử lý nước mưa, với công nghệ tân tiến giúp biến nước mưa thành nguồn nước sạch có thể uống được. Hệ thống được thiết kế tự động và đủ đơn giản để nhân viên nhà trường có thể vận hành và bảo dưỡng. Quan trọng hơn cả, nó đảm bảo nguồn nước uống an toàn, ổn định, giúp trường tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Từ khi hệ thống được lắp đặt, An hăng hái chơi cùng các bạn hơn. Em chạy nhảy, đổ mồ hôi rồi lại thoải mái ra vòi nước uống khi khát.

“Em thích vị nước ở trường hơn nước ở nhà em,” An nhận xét sau vài hiệp chơi đuổi bắt cùng các bạn.

Điều đó giúp thầy Đặng Thái Ân, Phó hiệu trưởng trường Hua Nguống thấy nhẹ nhõm phần nào.

“Nhà trường không dư dả, nhưng luôn cố gắng hết sức để đảm bảo sức khoẻ cho các em học sinh,” thầy chia sẻ.

Trong khi các thầy cô vẫn phải xoay xở với nguồn lực hạn chế, hệ thống nước mới đã giúp gỡ bỏ một nỗi lo cho họ.

“Có hệ thống này, chúng tôi thấy an tâm hơn. Tôi cũng yên lòng khi biết rằng tất cả học sinh đều sẽ có nước sạch thường xuyên để uống, nhất là vào mùa khô.”

Theo báo cáo mới nhất[1], chỉ hơn 3% hộ nghèo ở nông thôn Điện Biên sử dụng nguồn nước sạch đạt chuẩn quốc gia.

Biến đổi khí hậu đang khiến việc tiếp cận nước sạch càng thêm khó khăn. Trong nhiều thập kỷ qua, Việt Nam luôn nằm trong nhóm quốc gia chịu rủi ro lớn nhất từ những tác động của hiện tượng này.[2]

Với sự hỗ trợ của các tổ chức như UNICEF, nhiều nỗ lực tại địa phương đang giúp cộng đồng thích ứng và tăng cường khả năng chống chịu trước những cú sốc khí hậu.

Trường tiểu học Hua Nguống là một trong 50 trường học được trang bị hệ thống thu trữ và xử lý nước mưa, cùng với 10 cụm hộ gia đình khác ở Điện Biên. Nhờ đó, dự án do gia đình Al Ansari hỗ trợ đã mang nguồn nước sạch đến cho hơn 20.500 người.

Người dân địa phương là một phần không thể thiếu của dự án. Ngay từ đầu, UNICEF và các đối tác đã phối hợp chặt chẽ với cộng đồng để đảm bảo hệ thống phù hợp với nhu cầu thực tế; tập huấn cho họ cách vận hành, bảo dưỡng hệ thống, thực hành rửa tay bằng xà phòng và tổ chức nhiều hoạt động truyền thông trong cộng đồng.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, những bài học từ mô hình ở Điện Biên có thể mở ra giải pháp cho nhiều tỉnh thành khác. Và ngay tại trường tiểu học Hua Nguống, tác động tích cực đã được thể hiện rất rõ ràng.

Sau một cơn mưa rào, An và các bạn cùng ùa ra lấy nước uống từ trạm nước mới của trường. Những bồn chứa lấp lánh dưới ánh nắng vừa lên.

Các em vừa đi vừa ríu rít cười đùa. Một cô bé nói rằng sau này lớn lên em muốn trở thành cầu thủ bóng đá. Còn An thì mỉm cười nói: “Em chỉ mong được hạnh phúc thôi.”

Trong khoảnh khắc ấy, mọi thứ đều trở nên thật nhẹ nhàng. Các em biết rằng hôm nay, và cả ngày mai nữa, mình sẽ vẫn có đủ nước sạch để uống.

[1] “Báo cáo giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về đầu tư, quản lý và cung cấp nước sinh hoạt tại tỉnh Điện Biên giai đoạn 2021–2024” – Hội đồng Nhân dân tỉnh Điện Biên

[2] German Watch, Global Climate Risk Index 2025, https://unicef.link/3VQD88r