Công nghệ và Cánh cửa tri thức mới nơi rẻo cao

Tại một lớp học nhỏ nép mình giữa những triền đồi xanh ngát của huyện Bảo Yên, tỉnh miền núi phía Bắc Lào Cai, bầu không khí bỗng xôn xao niềm háo hức lạ thường. Lần đầu tiên, những học sinh như Thơ và Hương (cả hai đều 9 tuổi, dân tộc Dao) được tham gia một tiết học kỹ thuật số đặc biệt dành cho khối lớp 4, dưới sự hỗ trợ của UNICEF. Với các em—những đứa trẻ mà ở nhà thường chưa có kết nối Internet hay các thiết bị thông minh—đây thực sự là một chân trời hoàn toàn mới.

Sáng hôm ấy, lớp học bừng lên sức sống với những tiếng cười giòn tan và ánh mắt tò mò. Lần đầu tiên, các em được vây quanh những chiếc máy tính bảng mới tinh và một màn hình tương tác hiện đại. Dẫn dắt tiết học đầy lôi cuốn, cô giáo Hoàng Thị Thu Trang chia sẻ niềm vui khi bài giảng tâm huyết của mình đã giúp các em học sinh có những tương tác công nghệ đầu tiên thật nhẹ nhàng và đầy hứng khởi. Cô sử dụng các câu đố vui trên Kahoot! khiến cả lớp cười rạng rỡ, kết hợp cùng các ứng dụng tương tác trên máy tính bảng để giúp các em khám phá văn học và trau dồi vốn từ Tiếng Việt của mình.

Sự hào hứng càng dâng trào khi cô giáo giới thiệu về Trí tuệ Nhân tạo (AI), hướng dẫn các em cách đặt những câu hỏi đơn giản như làm thế nào để tìm các phân số bằng nhau—chủ đề mà các em vừa được học trên lớp. Căn phòng tràn ngập tiếng cười, sự tập trung và cả những ánh mắt ngỡ ngàng, khi những "chủ nhân tương lai của đất nước" bắt đầu khám phá thế giới số với trí tò mò, sự hồn nhiên và thắp lên những hy vọng tươi sáng về tương lai.

"Ở nhà em không có mạng đâu ạ. Em ở với ông bà và cũng chẳng có điện thoại thông minh," đôi mắt Thơ bừng sáng khi kể chuyện. "Mỗi ngày đi học về là em phụ ông bà làm việc nhà luôn. Lớp học công nghệ hôm nay rất vui, giúp em hiểu bài nhanh hơn hẳn. Em thích lắm!"

Ngồi ngay cạnh, Hương gật đầu tán thành với nụ cười bẽn lẽn. "Em đã học được cách dùng công nghệ để giải toán đấy ạ," cô bé chia sẻ. "Em đã khoe với mẹ là lớp học hay và thú vị lắm."

Ở nhà, Hương thường phụ mẹ làm những việc vặt trong căn nhà nhỏ gần trường. Cũng như bao bạn nhỏ vùng cao khác, Hương cũng có những hạn chế về sử các thiết bị công nghệ—cho đến tận hôm nay.

Với cô giáo Hoàng Thị Thu Trang, tiết học này không chỉ đơn thuần là một bài giảng, mà còn mở ra một phương pháp học tập hoàn toàn mới. "Với máy tính bảng, học sinh có thể tự tra cứu tài liệu," cô giải thích. "Điều đặc biệt nhất là kỹ năng công dân số của các em đang ngày càng tiến bộ. Các em trở nên tự tin hơn, ham học hỏi hơn và kết nối tốt hơn."

Giáo dục kỹ thuật số không chỉ dừng lại ở việc dạy trẻ cách sử dụng công nghệ. Nó còn khuyến khích tinh thần hợp tác, kỹ năng giải quyết vấn đề, tư duy phản biện và sự sáng tạo—những hành trang thiết yếu để các em phát triển trong một thế giới đang thay đổi từng ngày.

Trên khắp Việt Nam, chỉ khoảng 36% thanh thiếu niên trong độ tuổi 15-24 có kỹ năng số cơ bản ^[1]. Đáng lo ngại hơn, tỷ lệ này giảm xuống chỉ còn 7,5–8% ở các nhóm dân tộc thiểu số tại các vùng sâu, vùng xa và miền núi. Vì vậy, giáo dục kỹ thuật số không chỉ là một công cụ—đó là một cơ hội. Nó giúp khơi dậy tiềm năng của mọi trẻ em và trao cho các em sự tự tin để nuôi dưỡng những ước mơ lớn hơn ^[2].

Như bà Tara O’Connell, Trưởng Chương trình Giáo dục của UNICEF Việt Nam, chia sẻ: "Khi được sử dụng một cách tinh tế và bao trùm, công nghệ có thể trở thành công cụ tuyệt vời để tạo ra sự bình đẳng. Nó mang đến cho trẻ em cơ hội tham gia học tập trọn vẹn tại trường học, phát triển các kỹ năng sẵn sàng cho tương lai và kết nối với thế giới rộng lớn xung quanh."

"Lớp học hôm nay giúp em thấy tự tin hơn hẳn. Em muốn được học với công nghệ nhiều hơn nữa," em Thơ (9 tuổi, dân tộc Dao) chia sẻ.

Với những em nhỏ như Thơ và Hương, niềm háo hức ngập tràn lớp học ấy không chỉ đến từ những chiếc màn hình hay bài giảng đơn thuần—mà đó chính là những cơ hội mới.

"Lớp học hôm nay giúp em thấy tự tin hơn hẳn," Thơ thỏ thẻ nói. "Em muốn được học với công nghệ nhiều hơn nữa."

Và với sự hỗ trợ của UNICEF, mong ước ấy đang từng bước trở thành hiện thực đối với hàng ngàn trẻ em trên khắp Việt Nam.

Trong bối cảnh Việt Nam đang tiến tới một tương lai số, UNICEF đang phối hợp chặt chẽ với Chính phủ và các đối tác giáo dục để đảm bảo không trẻ em nào bị bỏ lại phía sau, đặc biệt chú trọng trang bị cho trẻ em ở các vùng khó khăn những cơ hội học tập hòa nhập cần thiết để phát triển trong một thế giới vận hành bởi công nghệ.

Cùng nhau, chúng tôi đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách số thông qua việc nâng cao năng lực số, mở rộng đào tạo giáo viên và tích hợp công nghệ vào lớp học, để mọi trẻ em—bất kể nơi sinh sống hay ngôn ngữ—đều được tiếp cận nền giáo dục hòa nhập và chất lượng.

Công tác thúc đẩy bao trùm số trong ngành giáo dục Việt Nam đang góp phần xây dựng một hệ thống giáo dục sẵn sàng cho tương lai. Điều này được thực hiện bằng việc đưa năng lực số và các kỹ năng chuyển đổi vào chính sách và thực tiễn, giúp thu hẹp khoảng cách cho những trẻ em dễ bị tổn thương nhất tại các tỉnh vùng sâu, vùng xa tại Việt Nam

[1] Thông cáo báo chí: Việt Nam nằm trong số ít quốc gia đạt được bình đẳng giới về kỹ năng số và sử dụng Internet. 

[2] Bài xã luận: Thu hẹp khoảng cách số cho trẻ em khuyết tật tại Việt Nam.