Những chính sách mạnh mẽ và đột phá cần được phát huy

Bà Silvia Danailov, Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam, chia sẻ với Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy rằng tham vọng của Việt Nam trong việc đạt được mức tăng trưởng hai con số bền vững trong kỷ nguyên mới sẽ trọn vẹn hơn khi phụ nữ được trao quyền đầy đủ để lãnh đạo và thành công trong nền kinh tế.

Là một nữ lãnh đạo trong bối cảnh phát triển hiện nay của Việt Nam, UNICEF Việt Nam và cá nhân bà đã có những đóng góp cụ thể nào cho sự tăng trưởng kinh tế của đất nước, bao gồm cả việc tạo việc làm, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững?

Công việc của tôi dựa trên một niềm tin đơn giản: đầu tư vào trẻ em – đặc biệt là trẻ em gái – là một trong những động lực mạnh mẽ nhất cho sự tăng trưởng kinh tế bền vững. Là tổ chức hàng đầu thế giới về quyền trẻ em, UNICEF đã hợp tác với Chính phủ và người dân Việt Nam trong hơn 50 năm qua nhằm củng cố các hệ thống và chương trình quốc gia về giáo dục, y tế, dinh dưỡng, nước sạch và vệ sinh môi trường, bảo vệ trẻ em và bảo trợ xã hội. Những khoản đầu tư này không chỉ thiết yếu cho sự phát triển toàn diện của trẻ em; chúng còn tạo nền tảng cho một lực lượng lao động năng suất, có khả năng phục hồi và sẵn sàng cho tương lai.

Các sáng kiến của UNICEF đóng góp tích cực vào việc tạo việc làm và ổn định kinh tế thông qua việc củng cố các hệ thống dịch vụ công đang tuyển dụng và phục vụ hàng triệu người – đặc biệt là phụ nữ, thanh niên và các cộng đồng yếu thế. Từ việc mở rộng khả năng tiếp cận giáo dục mầm non và dịch vụ y tế chất lượng cao đến việc giảm nghèo ở trẻ em thông qua các chính sách bảo trợ xã hội vững chắc, UNICEF nỗ lực đảm bảo rằng các cơ hội kinh tế mang tính hòa nhập và sự phát triển nguồn nhân lực bắt kịp với tham vọng trở thành quốc gia có thu nhập cao của Việt Nam vào năm 2045.

Dưới sự lãnh đạo của tôi, UNICEF Việt Nam đã chú trọng mạnh mẽ vào chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Chúng tôi khai thác các công cụ kỹ thuật số để cải thiện việc cung cấp dịch vụ, mở rộng phạm vi tiếp cận và củng cố quá trình ra quyết định dựa trên dữ liệu. Đồng thời, chúng tôi trang bị cho thanh thiếu niên – đặc biệt là trẻ em gái – những kỹ năng kỹ thuật số và kỹ năng chuyển đổi cần thiết cho nền kinh tế tương lai.

Chúng tôi cũng thúc đẩy giáo dục chuyển đổi giới bằng cách khuyến khích sự tham gia của trẻ em gái vào các lĩnh vực STEAM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Nghệ thuật và Toán học), bồi dưỡng năng lực lãnh đạo của phụ nữ, và giải quyết các rào cản cấu trúc đang hạn chế tiềm năng kinh tế của phụ nữ. Những nỗ lực này là vô cùng quan trọng cho sự phát triển bền vững, bởi vì khi trẻ em gái và phụ nữ phát triển, các nền kinh tế sẽ trở nên mạnh mẽ hơn, đổi mới hơn và kiên cường hơn.

Song song đó, chúng tôi tích hợp tính bền vững môi trường vào tất cả các chương trình và hoạt động của mình, thúc đẩy cơ sở hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu và các thực hành bền vững – bởi vì tiến bộ kinh tế không bao giờ được đánh đổi bằng tương lai của các thế hệ mai sau. Cùng nhau, những nỗ lực này góp phần xây dựng một nền kinh tế hòa nhập, đổi mới và bền vững hơn cho Việt Nam.

Việt Nam đang hướng tới mức tăng trưởng GDP hai con số trong những năm tới để chuyển đổi sang vị thế quốc gia có thu nhập cao. Theo bà, những sáng kiến hoặc chiến lược trọng tâm nào là thiết yếu để nền kinh tế đạt được mục tiêu này?

Tham vọng của Việt Nam trong việc đạt mức tăng trưởng GDP cao bền vững và chuyển sang vị thế quốc gia có thu nhập cao là rất táo bạo – và điều này hoàn toàn có thể đạt được. Tuy nhiên, để chạm đến những cột mốc này sẽ đòi hỏi sự chuyển dịch sang một mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Với việc tỷ lệ trẻ em đang giảm và xã hội già hóa nhanh chóng, việc tối đa hóa tiềm năng của mọi người trẻ đã trở thành một ưu tiên quốc gia cấp bách. Do đó, đầu tư dài hạn vào trẻ em và thanh thiếu niên không chỉ là trách nhiệm xã hội; đó còn là chiến lược kinh tế cốt lõi.

Việc đạt được sự chuyển đổi này đòi hỏi hành động phối hợp trên một số mặt trận trọng tâm: một hệ thống giáo dục hòa nhập và hướng tới tương lai; một lực lượng lao động có kỹ năng số và khả năng thích ứng cao; các hệ thống bảo trợ xã hội vững chắc giúp giảm bất bình đẳng; và khả năng thích ứng với khí hậu để bảo vệ những thành tựu phát triển. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia nhảy vọt thành công lên mức thu nhập cao đều đã đầu tư sớm và liên tục vào con người – bắt đầu từ tuổi ấu thơ cho đến tuổi vị thành niên – để đảm bảo rằng sự tăng trưởng diễn ra nhanh chóng, hòa nhập và bền vững.

Tổ chức của bà đang thực hiện những hành động cụ thể nào để hỗ trợ mục tiêu này?

Đóng góp của UNICEF tại Việt Nam tập trung vào việc hỗ trợ các ưu tiên quốc gia này ở quy mô lớn và mang lại tác động lâu dài. Chúng tôi làm việc với các đối tác chính phủ để củng cố hệ thống giáo dục sao cho trẻ em và thanh thiếu niên không chỉ đạt được các năng lực nền tảng mà còn cả kỹ năng kỹ thuật số và kỹ năng chuyển đổi, vốn rất cần thiết để thành công trong một nền kinh tế năng động và hiện đại. Chúng tôi hỗ trợ chuyển đổi số trong giáo dục, y tế và các dịch vụ xã hội để cải thiện tính hiệu quả, mở rộng độ bao phủ và nâng cao chất lượng – đồng thời đảm bảo rằng các cộng đồng yếu thế và vùng sâu vùng xa không bị bỏ lại phía sau.

Chúng tôi cũng nỗ lực vận động cho các hệ thống bảo trợ xã hội vững mạnh giúp các gia đình vượt qua các cú sốc về kinh tế và khí hậu, bảo vệ việc học tập, sức khỏe và năng suất làm việc trong tương lai của trẻ em. Đồng thời, chúng tôi thúc đẩy các dịch vụ xã hội thích ứng với biến đổi khí hậu – bởi chúng tôi nhận thức rằng các rủi ro khí hậu, nếu không được giải quyết, có thể làm suy yếu tiềm năng tăng trưởng và đảo ngược những thành tựu phát triển đã khó nhọc mới đạt được.

Xuyên suốt mọi chương trình, UNICEF cam kết đảm bảo rằng các khoản đầu tư vào trẻ em sẽ chuyển hóa thành những cải thiện có thể đo lường được về nguồn nhân lực và năng suất. Thông qua việc nâng cao sự sẵn sàng của lực lượng lao động, giảm thiểu bất bình đẳng và xây dựng khả năng phục hồi, những nỗ lực này góp phần đặt nền móng cho sự tăng trưởng bền vững, chất lượng cao mà Việt Nam cần để hiện thực hóa các khát vọng kinh tế dài hạn của mình.

Các nữ lãnh đạo như bà đã và đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế mang tính hòa nhập và tự cường của Việt Nam. Bà đã gặp phải những thách thức gì trên cương vị là một nữ lãnh đạo trong việc đóng góp vào sự phát triển quốc gia?

Các nhà lãnh đạo nữ đang ngày càng hiện diện rõ nét trong bức tranh phát triển của Việt Nam, nhưng hành trình này vẫn tiếp tục mang đến những thách thức. Một trong những trở ngại dai dẳng nhất mà tôi gặp phải trong hơn 25 năm làm việc trên khắp thế giới – và cũng chứng kiến ở nhiều phụ nữ khác – là việc phải đối mặt với những định kiến vô thức và những khuôn mẫu ăn sâu bén rễ. Phong cách lãnh đạo và các quyết định của phụ nữ thường bị đánh giá qua một lăng kính khác, đòi hỏi chúng tôi phải chứng minh năng lực và sự kiên cường theo những cách mà các đồng nghiệp nam có thể không phải làm.

Sự bất bình đẳng trong việc tiếp cận các cơ hội phát triển lãnh đạo là một thách thức khác. Trong những ngày đầu sự nghiệp, tôi nhận thấy rằng các khóa đào tạo chất lượng cao về lãnh đạo chiến lược, quản lý tài chính, chuyển đổi số, hoặc ra quyết định điều hành không phải lúc nào cũng dễ dàng tiếp cận hay vừa khả năng chi trả đối với phụ nữ, đặc biệt là trong các lĩnh vực xã hội hoặc những ngành hoạt động vì sứ mệnh. Điều này có thể khoét sâu thêm khoảng cách kỹ năng và làm chậm quá trình thăng tiến của phụ nữ lên các vị trí cấp cao, ngay cả khi họ đang gánh vác những trách nhiệm lớn lao. Tuy nhiên, điều này đang thay đổi, và đây là một dấu hiệu rất đáng khích lệ.

Từ những kinh nghiệm của mình trên cương vị một nữ lãnh đạo, tôi nhận thấy vai trò lãnh đạo định hướng giá trị và lấy con người làm trung tâm, tập trung vào sự thấu cảm, sự quan tâm và tính hòa nhập, là yếu tố bắt buộc để tạo động lực cho hoạt động nhóm và đạt được các kết quả có tác động mạnh mẽ. Những nơi làm việc mà sự tôn trọng, sự bao dung và an toàn về tâm lý là những yếu tố không cần thỏa hiệp chính là môi trường tốt nhất để cả phụ nữ và nam giới phát triển và đóng góp vào mục tiêu chung.

Cân bằng giữa trách nhiệm lãnh đạo với nghĩa vụ gia đình và chăm sóc người thân là thực tế đối với nhiều phụ nữ, giống như tôi, và những nơi làm việc nhận thức được điều này – thông qua sự linh hoạt trong sắp xếp công việc và chính sách nghỉ phép hỗ trợ chăm sóc con cái – là những nơi mà nhân viên có thể phát triển mạnh mẽ. Quan trọng không kém là việc nuôi dưỡng một văn hóa nơi công việc chăm sóc gia đình được tôn trọng và không làm hạn chế sự thăng tiến nghề nghiệp. Khi các nơi làm việc hỗ trợ những người chăm sóc gia đình, họ khai phá toàn bộ tiềm năng của các nữ lãnh đạo, nâng cao hiệu suất của tổ chức, và đóng góp vào một sự phát triển bền vững và kiên cường hơn cho tương lai của Việt Nam.

Trong suốt sự nghiệp của mình, những mạng lưới hỗ trợ vững mạnh luôn có vai trò thiết yếu. Những người cố vấn, các đồng nghiệp và cộng đồng chuyên môn giúp phụ nữ vượt qua thử thách, chia sẻ bài học và duy trì sự tự tin. Đó là lý do tại sao tôi mạnh mẽ ủng hộ việc đầu tư vào phụ nữ và trẻ em gái – thông qua các kỹ năng số, hiểu biết về tài chính, đào tạo lãnh đạo và các mạng lưới hỗ trợ – để họ có thể tham gia đầy đủ vào quá trình chuyển đổi kinh tế và xã hội của Việt Nam.

Suy cho cùng, việc giải quyết những thách thức này không chỉ là để thúc đẩy các nhà lãnh đạo nữ; mà còn là để giải phóng toàn bộ tiềm năng nhân tài của Việt Nam. Lãnh đạo mang tính bao trùm giúp củng cố các thể chế, cải thiện quá trình ra quyết định và đóng góp vào một tương lai kiên cường và bền vững hơn cho trẻ em của đất nước.

Bà sẽ đề xuất những chính sách đột phá nào để trao quyền mạnh mẽ hơn nữa cho các nữ doanh nhân và nữ lãnh đạo, nhằm thúc đẩy con đường tiến tới mức tăng trưởng hai con số bền vững của Việt Nam trong kỷ nguyên mới?

Tham vọng đạt được mức tăng trưởng hai con số bền vững của Việt Nam trong kỷ nguyên mới sẽ không thể thành hiện thực trừ khi phụ nữ – lực lượng chiếm một nửa dân số và đóng vai trò lớn trong số các doanh nhân, người lao động, và những người đổi mới sáng tạo – được trao quyền một cách trọn vẹn để lãnh đạo và thành công trong nền kinh tế. Theo quan điểm của tôi, những chính sách đột phá là cần thiết không chỉ để hỗ trợ các nữ doanh nhân và lãnh đạo đương nhiệm, mà còn để xây dựng một lực lượng kế cận vững mạnh gồm các trẻ em gái và phụ nữ trẻ – những người sẽ thúc đẩy sự tăng trưởng tương lai của Việt Nam.

Thứ nhất, Việt Nam cần gia tăng đáng kể các khoản đầu tư vào các chương trình đào tạo, cố vấn và phát triển năng lực lãnh đạo dành riêng cho các nữ doanh nhân và những người có khát vọng trở thành lãnh đạo. Điều này bao gồm các hỗ trợ có mục tiêu về lãnh đạo chiến lược, quản lý tài chính, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, và các kỹ năng xanh – đặc biệt trong các lĩnh vực có mức tăng trưởng cao như nền kinh tế số, chuyển đổi xanh và sản xuất tiên tiến. Khi phụ nữ có cơ hội tiếp cận bình đẳng với các kỹ năng, mạng lưới và cơ hội lãnh đạo, lợi ích kinh tế mang lại là rất lớn xét về mặt tạo việc làm và tăng năng suất.

Thứ hai, việc mở rộng khả năng tiếp cận tài chính cho phụ nữ trên quy mô lớn là vô cùng thiết yếu. Các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ vẫn tiếp tục đối mặt với những rào cản mang tính cấu trúc trong việc tiếp cận vốn, mặc dù họ có hiệu suất hoạt động tốt và tiềm năng tăng trưởng mạnh mẽ. Những chính sách khuyến khích các tổ chức tài chính cho nữ doanh nhân vay vốn, song song với các cơ chế tài chính hỗn hợp và cơ chế bảo lãnh, có thể mở khóa việc tạo ra giá trị và việc làm đáng kể trong nước.

Thứ ba, củng cố các chính sách bảo trợ xã hội và chăm sóc là yếu tố thay đổi cục diện (game-changer) đối với sự tham gia kinh tế của phụ nữ. Việc giảm bớt gánh nặng công việc chăm sóc không được trả lương – thông qua các dịch vụ trông giữ trẻ giá cả phải chăng, chính sách chia sẻ thời gian nghỉ thai sản giữa cha và mẹ, cùng hệ thống bảo trợ xã hội hòa nhập – sẽ giải phóng thời gian cho phụ nữ, gia tăng năng lực kinh tế của họ, và cho phép họ đầu tư nhiều hơn vào việc kinh doanh và lãnh đạo.

Thứ tư, sự chuyển đổi dài hạn phải bắt đầu từ sớm. Trao quyền cho trẻ em gái vị thành niên và phụ nữ trẻ thông qua giáo dục, phát triển kỹ năng và tiếp cận các mạng lưới là yếu tố then chốt để xây dựng thế hệ lãnh đạo nữ tiếp theo. Điều này có nghĩa là phải mở rộng sự tham gia của trẻ em gái vào các lĩnh vực STEM [Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học] ngay từ những cấp học đầu tiên, lồng ghép các kỹ năng kỹ thuật số, tài chính và khởi nghiệp vào hệ thống giáo dục, cung cấp khả năng tiếp cận công bằng đối với hướng nghiệp và các con đường học nghề, đồng thời tích cực thách thức các định kiến giới đang hạn chế tham vọng của trẻ em gái.

Để đảm bảo hiệu quả và tính giải trình, Việt Nam cũng nên củng cố tính khả dụng và việc sử dụng dữ liệu được phân tách theo giới. Dữ liệu và phân tích chất lượng cao là thiết yếu để cung cấp thông tin cho các quyết định chính sách, theo dõi tiến độ và buộc các tổ chức phải chịu trách nhiệm về những kết quả liên quan đến việc trao quyền kinh tế cho phụ nữ – đặc biệt là trong các giai đoạn chuyển đổi hoặc khủng hoảng kinh tế.

Cuối cùng, các chính sách và cơ chế tài chính phải gắn kết được các mục tiêu nhân đạo và phát triển, đảm bảo rằng các hệ thống như giáo dục, y tế và bảo trợ xã hội có tính kiên cường và bao trùm. Khi các cú sốc xảy ra – dù là về kinh tế, sức khỏe hay do biến đổi khí hậu – phụ nữ và trẻ em gái thường là những người đầu tiên bị bỏ lại phía sau. Do đó, các hệ thống vững mạnh, thích ứng với cú sốc (shock-responsive systems) không chỉ là màng lưới an sinh xã hội, mà còn là nền tảng cho sự tăng trưởng bền vững.

UNICEF luôn đồng hành cùng các bên liên quan tại Việt Nam trong việc thúc đẩy những ưu tiên này. Chúng tôi đã hiện diện tại đây trong hơn 50 năm qua và sẽ tiếp tục hợp tác với tất cả các đối tác để hiện thực hóa các quyền của phụ nữ và quyền của trẻ em.

Nguồn: VnEconomy