Công cụ giáo dục STEM mở ra một tương lai tươi sáng cho trẻ em gái dân tộc thiểu số

Làng Hàm Rồng, một ngôi làng nhỏ nằm nép sâu trong vùng miền núi xa xôi phía Tây Bắc Việt Nam, là nơi có phần lớn cư dân thuộc dân tộc Mông. Mỗi sáng, cô bé 11 tuổi Ma Thị Si đều dậy từ sớm để đến trường học ở trong làng. 

Nội dung học - hay đúng hơn là cách giảng dạy cho Si và bạn bè ở trường đã thay đổi rất nhiều trong những năm gần đây. Qua một chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cùng sự hỗ trợ của chương trình “Skills4Girls” (Kỹ năng cho trẻ em gái) của UNICEF và các tổ chức dân sự xã hội trong nước, các thầy cô giáo đã được đào tạo phương pháp giảng dạy sử dụng công nghệ Thực tế ảo tăng cường (AVR). Giờ đây, các bạn nhỏ như Si sẽ sử dụng máy tính bảng với kính thực tế ảo để trải nghiệm phương pháp học 3D tương tác – một công nghệ kết hợp giữa thế giới thực với các yếu tố do máy tính tạo ra, mà không phải bước chân ra khỏi ngôi làng nhỏ. Từ khám phá hệ mặt trời, thế giới động vật đến kỹ thuật, các bạn học sinh nhanh chóng nắm bắt và thành thạo công nghệ mới, nâng cao trình độ kỹ thuật số và các kỹ năng của thế kỷ 21 khác. 

Si luôn yêu thích các môn khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán (viết tắt là STEM trong tiếng Anh) nhưng việc ứng dụng những phát kiến công nghệ vào đời sống còn hoàn toàn xa lạ đối với em. Si nói: “Trước đây khi chúng cháu học môn khoa học, cô giáo sẽ xem qua sách giáo khoa và viết lên bảng đen để giải thích kiến thức.” 

Trang Tho Pe, một cô giáo ở Trường Trung học cơ sở Bát Xát, Lào Cai, cho biết công nghệ mới đã mở ra một thế giới mới với nhiều cơ hội phát triển cho các em gái, đặc biệt là các em người dân tộc thiểu số. 

Cô Trang cho biết: “Học sinh nữ rất chăm chỉ và kết quả học tập tốt ở trong lớp. Tuy nhiên, các em thường đánh giá thấp năng lực của bản thân và sớm bỏ qua các môn học STEM”. 

Cô Trang nhớ lại tuổi thơ của mình rất khác bây giờ. Cô phải đi bộ bốn cây số đến ngôi trường che chắn bằng tre và lá cọ và học bằng đèn dầu. Tuy điều kiện khó khăn, nhưng được đến trường khiến cô Trang rất vui. Cô bé Trang khi đó đã rất chăm chỉ và luôn ngưỡng mộ các thầy cô của mình, những người miệt mài dạy cho cô những kỹ năng hữu ích và động viên cô bé hãy tiếp tục nuôi dưỡng hoài bão của mình. 

Cô Trang kể: “Thời tôi còn bé, ti vi còn không có chứ đừng nói đến máy tính bảng. Khi thầy cô giảng những kiến thức khoa học, chúng tôi chỉ có thể tưởng tượng chúng hoạt động ra sao trên thực tế.” 

Giờ đây ở tuổi 35, cô Trang trở thành một giáo viên dạy giỏi và thực hiện sứ mệnh giới thiệu những công nghệ như AVR cho mọi trẻ em gái tỉnh Lào Cai, đồng thời cô cũng đấu tranh xoá bỏ những định kiến cản trở sự phát triển của trẻ em gái. 

Việt Nam đã gần như đạt được phổ cập giáo dục toàn dân, tỷ lệ phụ nữ tham gia lao động tương đối cao, dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ và trẻ em gái đang được cải thiện, tuy nhiên vẫn còn tồn tại những lỗ hổng. Tỷ lệ bỏ học ở trẻ em dân tộc thiểu số trong độ tuổi học cấp trung học cơ sở cao gấp đôi tỷ lệ trung bình cả nước. Ở một số huyện miền núi, chỉ có 10% trẻ em gái dân tộc thiểu số tham gia kỳ thi vào cấp trung học phổ thông. 

Theo lời của bà Lesley Miller, Phó Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam: “Ở Việt Nam, việc trẻ em được xã hội hóa theo vai trò giới từ khi còn nhỏ là điều khá phổ biến. Phụ nữ và trẻ em gái cũng phải chịu nhiều gánh nặng làm việc nhà và chăm sóc trẻ em. Đó là lý do tại sao chương trình của UNICEF có nội dung nâng cao nhận thức và đào tạo cho giáo viên, phối hợp với những nhà làm chính sách để cải cách chương trình giảng dạy, thực hiện đổi mới sáng tạo trong tài liệu dạy và học.” 

Bà Miller cho biết thêm: “Hơn 400 giáo viên - 67% trong số đó là phụ nữ và 24% là người dân tộc thiểu số - đã được đào tạo để truyền đạt nội dung dạy học thường ngày theo hướng tương tác hơn thông qua việc sử dụng công nghệ, như máy tính bảng, máy tính để bàn và kính thực tế ảo tăng cường. Điều quan trọng là cả trẻ em gái lẫn trẻ em trai cần có những tấm gương phụ nữ để tiếp thêm động lực và cảm hứng cho các em tham gia học tập các môn STEM.” 

Tính đến hiện tại, những giáo viên trung học cơ sở được qua đào tạo như Trang đã tiếp cận gần 30.000 thanh thiếu niên trong nhóm đầu tiên của các trường thí điểm. Bộ Giáo dục và Đào tạo của Việt Nam hiện đã cam kết triển khai sáng kiến giáo dục STEM trên toàn quốc, tập trung vào trẻ em gái tại các vùng, miền xa xôi. Lý do đưa ra rất thuyết phục, dẫn tới đẩy mạnh Chiến lược Chương trình mới về Trẻ em gái vị thành niên của UNICEF: các nền kinh tế mới nổi có thể thúc đẩy GDP tăng trung bình thêm 10% nếu 100% trẻ em gái được đi học cấp trung học phổ thông vào năm 2030. 

Bà Miller chia sẻ: “Ngay cả trước đại dịch COVID-19, khi tầm quan trọng của khả năng kết nối số là điều không thể bàn cãi, UNICEF Việt Nam đã có kế hoạch để đảm bảo chương trình giáo dục số của chúng tôi không chỉ mang lại lợi ích cho khu vực thành thị mà còn cả tầng lớp người dân trung lưu. Chúng tôi không muốn gia tăng thêm khoảng cách về công nghệ số. Vì thế, ngay từ ban đầu, chiến lược của chúng tôi là tiếp cận nhóm dân số dễ tổn thương và thiệt thòi nhất. Giờ đây, chương trình sẽ được nhân rộng hơn nữa, nhưng không phải do UNICEF thực hiện, mà là Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trong khi trọng tâm tại Việt Nam là trao quyền và nâng cao đời sống của trẻ em gái, nhưng như vậy không có nghĩa là các can thiệp của chúng tôi chỉ tập trung vào trẻ em gái. Khi trẻ em gái có nhiều cơ hội tốt hơn, thì trẻ em trai cũng vậy”.