Fëmijët romë janë ndër më të cenueshmit në qasjen ndaj shërbimeve bazë

PODGORICË, 8 prill 2026 – Me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Romëve, UNICEF Mali i Zi dhe Mbrojtësi i të Drejtave dhe Lirive të Njeriut i Malit të Zi paralajmërojnë se shumë fëmijë romë në Mal të Zi janë ndër më të cenueshmit kur bëhet fjalë për qasjen në shërbimet bazë dhe bëjnë thirrje për reforma të përshpejtuara për të siguruar që çdo fëmijë të ketë mundësi të barabarta.

Mali i Zi ka bërë përparim në rritjen e regjistrimit të fëmijëve romë në arsim, duke përfshirë edhe ofrimin e teksteve shkollore falas dhe angazhimin e ndërmjetësve shkollorë. Megjithatë, mbeten sfida të konsiderueshme. Ndërsa pothuajse të gjithë fëmijët romë regjistrohen në shkollën fillore, vetëm një në katër prej tyre ndjek arsimin parashkollor dhe e njëjta përqindje vazhdon në arsimin e mesëm. Përveç kësaj, një në tri vajza rome martohen para moshës 18 vjeç, duke kufizuar mundësitë e tyre dhe duke e bërë më të vështirë thyerjen e ciklit të varfërisë.

“Kur fëmijët përballen me pengesa në qasjen në shërbimet bazë, mundësitë e tyre janë të kufizuara që në fillim. Për shembull, kushtet e papërshtatshme të strehimit dhe mungesa e qasjes në ujë e bëjnë më të vështirë për fëmijët romë qasjen në arsim. “Heqja e këtyre pengesave është thelbësore për të siguruar që asnjë fëmijë të mos mbetet pas,” tha Përfaqësuesi i UNICEF-it në Mal të Zi, Michele Servadei.

Varfëria e fëmijëve është pasojë e qasjes së kufizuar në shërbime cilësore. Për shumë fëmijë, veçanërisht ata që rriten në komunitete të cenueshme, kjo do të thotë pamundësia për të ndjekur arsimin parashkollor, për të pasur qasje në kujdes shëndetësor dhe mbrojtje sociale, si dhe rritja në kushte të papërshtatshme jetese. Pa shërbime të qasshme dhe cilësore, fëmijët përballen me një rrezik dukshëm më të lartë për të mbetur të bllokuar në varfëri ndër gjenerata.

“Qasja e barabartë në arsim dhe shërbime bazë është një e drejtë themelore e njeriut. “Institucionet duhet të ndërmarrin masa konkrete për të parandaluar diskriminimin dhe për të hequr pengesat që i pengojnë fëmijët të ushtrojnë plotësisht të drejtat e tyre dhe të arrijnë potencialin e tyre të plotë,” tha Avokati i Popullit Aishan Bjekoviq.

Ndonëse fëmijët romë janë ndër më të prekurit, këto sfida ndikojnë edhe te fëmijët e tjerë që rriten në varfëri dhe kushte të papërshtatshme, duke theksuar nevojën për zgjidhje gjithëpërfshirëse që përmirësojnë jetën e të gjithë fëmijëve në disavantazh.

UNICEF-i dhe Avokati i Popullit për të Drejtat dhe Liritë e Njeriut i Malit të Zi u bëjnë thirrje institucioneve kompetente të forcojnë veprimet e koordinuara për të avancuar të drejtat e fëmijëve dhe familjeve rome, duke përfshirë:

• sigurimin e regjistrimit të lindjeve dhe lëshimin e dokumenteve personale për çdo fëmijë, veçanërisht për fëmijët pa shtetësi ose në rrezik pashtetësie;
• përmirësimin e qasjes në shërbimet bazë dhe kushtet e jetesës për familjet më të cenueshme, duke përfshirë përshpejtimin e programeve të strehimit social;
• rritjen e qasjes në shërbime cilësore shëndetësore, sociale dhe të mbrojtjes së fëmijëve, duke përfshirë mbështetjen për prindërit dhe ndihmën për punësim;
• sistematizimin dhe forcimin e rolit të ndërmjetësve romë në kujdesin shëndetësor, punësimin dhe sistemin e mbrojtjes sociale dhe të fëmijëve, me përgjegjësi të përcaktuara qartë dhe përshkrime të standardizuara të vendeve të punës;
• rritjen e regjistrimit të fëmijëve romë në arsimin parashkollor përmes mbështetjes për prindërit, përmirësimit të shtrirjes së aktiviteteve dhe sigurimit të transportit për në kopshte;
• parandalimin e braktisjes së shkollës nëpërmjet angazhimit të qendrave për punë sociale, mbështetjes shtesë në të nxënë dhe ndihmës në përfundimin e arsimit fillor dhe të mesëm;
• mbështetjen e punësimit të të rinjve për të ndihmuar në thyerjen e ciklit të varfërisë ndër gjenerata.

UNICEF-i dhe Avokati i Popullit gjithashtu bëjnë thirrje për parandalim më të fuqishëm të të gjitha formave të dhunës, përfshirë dhunën në mjediset digjitale dhe jashtë tyre, lypjen, shfrytëzimin dhe martesat e hershme të fëmijëve.

Reformat e përshpejtuara janë të nevojshme për të siguruar që shërbimet cilësore të bëhen të qasshme për të gjithë fëmijët dhe t'u përgjigjen nevojave të tyre reale, veçanërisht atyre që rriten në varfëri dhe përjashtim social.

Investimi i vazhdueshëm në shërbime gjithëpërfshirëse dhe cilësore është çelësi për të thyer ciklin e varfërisë dhe përjashtimit. Çdo fëmijë ka të drejtë të rritet me dinjitet, siguri dhe me mundësi të barabarta.