سفر کودکان افغان در سرزمین بازی

بازی برای بچه‌ها فقط وقت‌گذرانی نیست، بلکه بخش مهمی از رشد آنهاست. کودکان از طریق بازی یاد می‌گیرند و از نظر فکری، اجتماعی، احساسی و جسمی رشد می‌کنند. کودکان در زمان بازی روابط بین خود را ایجاد کرده و مهارت‌های رهبری، تاب‌آوری، الگوبرداری اجتماعی و مدیریت ترس را یاد می‌گیرند. بازی آسایش و امنیت فراهم می‌کند و به کودکان کمک می‌کند جهان پیرامونشان را بشناسند. بازی همچنین بستری برای کودکان است تا تصورات و خلاقیت‌های خود را بیان کرده و تغذیه کنند. اینها مهارت‌های حیاتی زندگی است که به کودکان کمک می‌کند با چالش‌های زندگی رویارو شوند. 

و بازی همان چیزی است که کودکان افغان روز خود را در یک «فضای دوستدار کودک» آغاز می‌کنند، فضایی که با حمایت‌های یونیسف در مهمانشهر پناهندگان تربت‌جام در خراسان رضوی تأسیس شده است. رحمیه، یک مادر پناهنده افغان دارای دو کودک، یسرا ۶ ساله و سهیل ۸ ساله، می‌گوید: «ما حدود دو ماه پیش وارد ایران شدیم. از آن زمان کودکان در فضای دوستدار کودک ثبت‌نام کرده‌اند. آنها در بازی‌های خیلی خوب با دوستانشان شرکت می‌کنند و شعر یاد گرفته‌اند. زهرا یاد گرفته که چگونه سلام کند و یا دندان‌هایش را مسواک بزند. من دیگر نیازی نیست که به او یادآوری کنم موهایش را شانه بزند یا دندان‌هایش را تمیز کند، چون به حرف‌های مربی‌هایش بهتر گوش می‌کند.»

رحیمه می‌گوید: «وقتی سهیل اینجا می‌آید، فوتبال،‌ والیبال و بازی‌های فکری انجام می‌دهد. او در شطرنج خیلی ماهر شده است. شب‌ها، با پدرش درباره این بازی‌ها صحبت می‌کند.»

فضای دوستدار کودک در تربت جام یکی از سه مرکزی است که با حمایت مالی اتحادیه اروپا تاسیس شده است. یونیسف ایران در این مراکز توانست از ۵هزارو۳۵۴ کودک‌ آسیب‌پذیر، شامل پناهندگان افغان، حمایت کند. یکی از مهمترین بخش‌های کار ما در این مراکز فراهم آوردن فضایی ایمن و حامی برای کودکان است تا بازی کرده و رشد کنند. این امر بالاخص برای کودکان پناهنده مهم است زیرا نیاز به مکانی ایمن برای کشف و رشد مهارت‌های زندگی دارند. این فضاها همچنین در مدیریت نگرانی و تنش‌های روانی ناشی از جابجایی این کودکان از کشورشان نیز حمایت‌های لازم را به آنها ارائه می‌کند. 

زهرا مصطفایی، عضو یک سازمان مردم‌نهاد محلی که با کودکان در تربت‌جام کار می‌کند، می‌گوید: «در این مهمانشهر،‌۸۷۰ کودک ۳ تا ۱۲ ساله در برنامه‌ها فضای دوستدار کودک شرکت می‌کنند. کودکان در اینجا آموزش‌های مهارت‌های ضروری زندگی را یاد گرفته و حمایت‌های روانشناختی دریافت می‌کنند. در ابتدا، والدین درباره این مرکز ترید داشتند. اما وقتی که به اینجا آمدند و کودکانشان را با خودشان آوردند و فعالیت‌ها را دیدند،‌ بسیار مشتاق و پذیرای این مرکز شدند.»

مادر یسرا و سهیل، که در افغانستان معلم بود، بر اهمیت حمایت روانشناختی که کودکانش دریافت می‌کند تاکید می‌کند و می‌گوید: «از همه مهمتر اینکه کودکان اکنون خیلی خوشحال‌تر هستند و رفتار آنها در خانه خیلی بهتر شده است،‌ هم با یکدیگر و هم با والدینشان.»

کودکان در زمان حضور در فضاهای دوستدار کودک تغذیه نیز دریافت می‌کنند. این مواد مغذی به رژیم غذایی روزانه آنها افزوده می‌شود. رحیمه می‌گوید: «بچه‌ها وقتی اینجا می‌آیند شیر، کیک و میوه می‌گیرند. برخی خانواده‌ها توان کافی برای خرید حتی مقدار کم تغذیه و یا میوه‌ای که اینجا هر روز به بچه‌ها داده می‌شود را ندارند.» یسرا پیش از اینکه با مادرش از مرکز خارج شود برای آخرین بار سوار تاب می‌شود و مادرش به آرامی او را بر روی تاب هل می‌دهد.