Νέοι στην Κρήτη έρχονται αντιμέτωποι με τη λειψυδρία εν μέσω των προκλήσεων της κλιματικής αλλαγής

Η Κρήτη, ένας από τους πιο εμβληματικούς τουριστικούς προορισμούς της Ελλάδας, βιώνει ένα σοβαρό πρόβλημα λειψυδρίας που αντανακλά τις ευρύτερες προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής. Πολλά χρόνια μειωμένων βροχοπτώσεων και ανόδου της θερμοκρασίας έχουν αφήσει τις δεξαμενές σε oριακά χαμηλά επίπεδα, επηρεάζοντας τη γεωργία, την καθημερινότητα και την ευημερία της νεολαίας του νησιού. 

Τα παιδιά και οι νέοι, ιδιαίτερα σε τουριστικά νησιά όπως η Κρήτη, επωμίζονται δυσανάλογο βάρος αυτών των κλιμακούμενων προκλήσεων. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Ανάπτυξης Κρήτης, οι δεξαμενές νερού στο νησί βρίσκονται σε επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα. Το φράγμα του Αποσελέμη, το οποίο τροφοδοτεί με νερό το Ηράκλειο, τον περασμένο Δεκέμβριο έφτανει μόλις στο 14% της χωρητικότητάς του. Ομοίως, η λίμνη Κουρνά -ένα ζωτικό περιβάλλον για τα μεταναστευτικά πουλιά και προστατευόμενη περιοχή- βρίσκεται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Η λίμνη, η οποία παρέχει νερό στα γύρω χωριά, τονίζει την αυξανόμενη σοβαρότητα της λειψυδρίας στην περιοχή.

Πολλοί δήμοι της Κρήτης έχουν κηρύξει κατά καιρούς κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας. 
 

Η λίμνη Κουρνά, η οποία παρέχει νερό στα γύρω χωριά, βρίσκεται σε επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα, υπογραμμίζοντας την αυξανόμενη σοβαρότητα της λειψυδρίας στην περιοχή. 

Παιδιά και κλιματική αλλαγή: ‘Ένα δυσανάλογο βάρος 

Η κλιματική αλλαγή εγκυμονεί ιδιαίτερους κινδύνους για τα παιδιά, τα οποία συχνά είναι τα πιο ευάλωτα κατά τις περιβαλλοντικές κρίσεις. Τα μισά από τα παιδιά στην Ευρώπη και την Κεντρική Ασία αντιμετωπίζουν συχνά καύσωνες, με την Ελλάδα να υφίσταται μερικές από τις πιο σοβαρές επιπτώσεις. Ενώ η Κρήτη περιβάλλεται από νερό, είναι το σημείο μηδέν για την κρίση λειψυδρίας. Η άνοδος της θερμοκρασίας, ο υπερτουρισμός και οι ανεπαρκείς υποδομές επιδεινώνουν το πρόβλημα, επηρεάζοντας τα δικαιώματα των παιδιών στην εκπαίδευση, την υγεία και την ανάπτυξη, όπως αυτά κατοχυρώνονται από τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού. 

Τα παιδιά και οι νέοι που ζουν σε τουριστικά νησιά, όπως η Κρήτη, επωμίζονται δυσανάλογα το βάρος αυτών των κλιμακούμενων προκλήσεων που θέτει η κλιματική αλλαγή. 

Ο δεκαεξάχρονος Γιάννης Μαντζάνας, U-Reporter και μέλος της Συμβουλευτικής Ομάδας Παιδιών και Νέων της UNICEF στην Ελλάδα, έχει διαπιστώσει τις επιπτώσεις από πρώτο χέρι στο χωριό του, το Πενταμόδι, 17 χιλιόμετρα από το Ηράκλειο. Η οικογένειά του, αν και δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη γεωργία, είδε το συμπληρωματικό εισόδημα που κέρδιζε από την παραγωγή του ελαιόλαδου της γιαγιάς του να μειώνεται λόγω της ξηρασίας. 
 

Συνηθίζαμε να κερδίζουμε επιπλέον εισόδημα από τα ελαιόδεντρα της γιαγιάς μου. Πέρυσι, δεν το κάναμε.

«Η περσινή ήταν μια χρονιά-ρεκόρ για την Κρήτη - με αρνητικό τρόπο», εξηγεί ο Γιάννης. «Η έλλειψη νερού είναι τόσο σοβαρή που πολλές οικογένειες, ειδικά αυτές που εξαρτώνται από τη γεωργία, θα δυσκολευτούν οικονομικά. Ενώ η οικογένειά μου δεν επηρεάζεται τόσο σοβαρά, επειδή οι γονείς μου είναι δάσκαλοι, στο παρελθόν είχαμε ένα επιπλέον εισόδημα από τα ελαιόδεντρα της γιαγιάς μου. Φέτος, δεν θα το έχουμε».

Για τον Γιάννη και τους συνομηλίκους του, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής εκτείνονται πέρα από την οικονομική ανησυχία. Στο ορεινό χωριό του, τα ακραία καιρικά φαινόμενα οδηγούν συχνά σε πλημμυρισμένους ή αποκλεισμένους δρόμους, αποκόπτοντας την πρόσβαση στο σχολείο και τις βασικές υπηρεσίες.

«Υπήρχαν φορές που οι έντονες βροχοπτώσεις είτε πλημμύριζαν τους δρόμους, είτε προκαλούσαν κατολισθήσεις και δεν μπορούσαμε να φτάσουμε στο κέντρο της πόλης. Για μένα, αυτό σήμαινε ότι έχανα μαθήματα», λέει. 

Σύμφωνα με δημοσκόπηση του U-Report, το 70% των μαθητών στην Ελλάδα ανέφεραν ότι δεν μπόρεσαν να παρακολουθήσουν μαθήματα κάποια στιγμή κατά το σχολικό έτος 2023-2024 λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών, υπογραμμίζοντας τον τρόπο με τον οποίο η κλιματική αλλαγή διαταράσσει την εκπαίδευση. 

Αυξημένο άγχος και άνισα βάρη 

Πολλές γειτονιές σε όλη την Κρήτη βιώνουν συχνές διακοπές νερού κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, με αποτέλεσμα οι οικογένειες να εξαρτώνται από ιδιωτικές δεξαμενές νερού. 

Ο συμμαθητής του Γιάννη, Γιώργος Ορφανίδης, περιγράφει πώς το αντιμετωπίζει η οικογένειά του: «Μένω λίγο έξω από το κέντρο της πόλης και το καλοκαίρι, όταν το νησί είναι γεμάτο τουρίστες, η πίεση του νερού στο σπίτι μας είναι συχνά τόσο χαμηλή που αδυνατεί  να καλύψει τις ανάγκες μας. Ευτυχώς, έχουμε μια δεξαμενή νερού, αλλά αισθάνομαι ότι είναι άδικο τα ξενοδοχεία να έχουν πάντα νερό για τις πισίνες τους, ενώ κάτοικοι όπως εμείς να δυσκολευόμαστε», λέει. 
 

Ευτυχώς, έχουμε δεξαμενή νερού, αλλά είναι άδικο ότι τα ξενοδοχεία έχουν πάντα νερό για τις πισίνες τους, ενώ κάτοικοι σαν εμάς αγωνίζονται. 

Εθνική πρόκληση 

Τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Κρήτη αντικατοπτρίζουν τις ευρύτερες κλιματικές προκλήσεις σε ολόκληρη την Ελλάδα. Το έτος 2023 ήταν το θερμότερο των τελευταίων 30 ετών. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού του 2024, 25 δήμοι σε όλη την Ελλάδα κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω της ξηρασίας και της καταπόνησης των υδάτινων πόρων. Περιφέρειες όπως η Θεσσαλία, η Πελοπόννησος και η Δυτική Ελλάδα διατρέχουν ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο καταστροφών.

Τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, καθώς 307.763 παιδιά στην Ελλάδα εκτιμάται ότι διατρέχουν υψηλό κίνδυνο εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Παρά αυτά τα ανησυχητικά στατιστικά στοιχεία, οι εθνικές πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή συχνά δεν λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες των παιδιών ή δεν προτείνουν λύσεις που τα αφορούν. 
 

Μια παγκόσμια έκκληση για δράση 

Η κρίση νερού στην Κρήτη δεν είναι ένα μεμονωμένο φαινόμενο- αντανακλά μια παγκόσμια πρόκληση που πλήττει δυσανάλογα τα παιδιά και τους νέους. Σε ολόκληρη την Ευρώπη σχεδόν τα μισά παιδιά αντιμετωπίζουν συχνούς καύσωνες, ενώ το ψυχολογικό τίμημα της κλιματικής αλλαγής -που εκδηλώνεται ως περιβαλλοντικό άγχος και κλιματική θλίψη- είναι σε άνοδο.

Οι νέοι διαδραματίζουν κομβικό ρόλο στην αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, τονίζοντας την ανάγκη για ασφαλείς χώρους, συναισθηματική υποστήριξη και εκπαίδευση σε θέματα ανθεκτικότητας. 

Για νέους όπως ο Γιάννης και η Εριέττα, ο αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής δεν είναι μακρινή πρόβλεψη αλλά η πραγματικότητα. Οι ιστορίες τους απηχούν τις ιστορίες εκατομμυρίων παιδιών σε όλο τον κόσμο που έρχονται αντιμέτωπα με τη διακοπή της εκπαίδευσής τους, τους κινδύνους για την υγεία τους και την περιβαλλοντική αβεβαιότητα. Η αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων απαιτεί παγκόσμια δέσμευση για βιώσιμες πρακτικές, χάραξη πολιτικών χωρίς αποκλεισμούς και ενδυνάμωση της φωνής των νέων σχετικά με τις λύσεις για το κλίμα. 

Όπως ρωτά έντονα ο Γιάννης: «Αν δεν δράσουμε τώρα, τι μας επιφυλάσσει το μέλλον;» Η ερώτησή του χρησιμεύει ως υπενθύμιση ότι η επείγουσα  ανάγκη να δράσουμε για το κλίμα υπερβαίνει τα σύνορα, απαιτώντας συνεργασία, καινοτομία και ένα κοινό όραμα για ένα ανθεκτικό μέλλον.