Οι καταστροφικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις οικογένειες μελισσοκόμων στην Ελλάδα

Από μικρό παιδί, η εντεκάχρονη Μαρκέλλα που ζει στη Νέα Μάκρη, ασχολείται με τα μελίσσια του παππού της. Κάθε εβδομάδα, συνοδεύει τον παππού της, Μάρκο Σακαρίκο, για να ελέγξει τα μελίσσια της οικογένειας ενώ μια από τις αγαπημένες της συνήθειες είναι να ψάχνει τη βασίλισσα. Μαζί με τον παππού της διασφαλίζει ότι οι μέλισσες έχουν αρκετή τροφή και οτι είναι υγιείς. Η ίδια, αντιπροσωπεύει την πέμπτη γενιά μελισσοκόμων της οικογένειας, καθώς το επάγγελμα ξεκίνησε από τον προ-προπαπού της περισσότερο από έναν αιώνα πριν.

Όμως λόγω της κλιματικής κρίσης η Mαρκέλλα μπορεί να μην είναι σε θέση να συνεχίσει την οικογενειακή παράδοση.

Όταν οι δικοί του παππούδες και γιαγιάδες ήταν μελισσοκόμοι, λέει ο Μάρκος, «το μέλι που παρήγαγαν ήταν τόσο πολύ, που δεν μπορώ καν να το περιγράψω».

Το κλίμα έχει αλλάξει - και μαζί του η υγεία των μελισσών όπως και η ποσότητα του μελιού. «Οι μέλισσες έχουν αποδεκατιστεί», λέει ο Μάρκος.

Οι πυρκαγιές έχουν κάψει τη βλάστηση από την οποία εξαρτώνται οι μέλισσες και το υπόλοιπο οικοσύστημα. Και όπου δεν υπήρξαν πυρκαγιές, υπήρξαν ξηρασίες.

«Έχει ξεραθεί ο τόπος όλος και δεν υπάρχουν λουλούδια», λέει ο Μάρκος. «Αν οι μέλισσες δεν βρίσκουν λουλούδια, αν δεν υπάρχει ανθοφορία, δεν υπάρχει ούτε γύρη ούτε μέλι».

Οι μέλισσες είναι κάτι περισσότερο από παραγωγοί μελιού. Είναι αναπόσπαστο κομμάτι των οικοσυστημάτων και από τους σπουδαιότερους δείκτες της περιβαλλοντικής υγείας. Στην Ελλάδα, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για παρατεταμένους καύσωνες, ξηρασίες και δασικές πυρκαγιές. 

Η κακή υγεία των μελισσών ανησυχεί τη Μαρκέλλα και την οικογένειά της. Αλλά δεν χρειάζεται να δει τον πληθυσμό των μελισσών να εξασθενεί για να καταλάβει πόσο επηρεάζει η κλιματική κρίση την περιοχή της. «Σχεδόν κάθε μέρα, βλέπω στις ειδήσεις ότι παιδιά πρέπει να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους λόγω πυρκαγιών και ότι άνθρωποι πεθαίνουν σε αυτές τις πυρκαγιές», λέει. «Φοβάμαι».

Χωρίς συντονισμένες, συγκροτημένες δράσεις για τον περιορισμό των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα (CO2), οι πυρκαγιές, οι καύσωνες και οι ξηρασίες που πλήττουν την Ελλάδα θα γίνουν πολύ χειρότερες. Το ίδιο θα συμβεί και με την υγεία και την ευημερία των μελισσών - και των παιδιών όπως η Μαρκέλλα. Τα αιωρούμενα σωματίδια (PM2.5) από τον καπνό των πυρκαγιών είναι έως και 10 φορές πιο επιβλαβή για την  λειτουργία του αναπνευστικού συστήματος των παιδιών από αυτά άλλων πηγών, ιδιαίτερα για τα βρέφη και τα παιδιά έως πέντε ετών. Οι συνέπειες τους επιδεινώνονται όταν κάνει ζέστη: τα παιδιά όχι μόνο είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν άσθμα όταν εκτίθενται σε υπερβολική ζέστη, αλλά έχουν αυξημένες πιθανότητες να έχουν κρίσεις άσθματος όταν εκτίθενται σε καπνό πυρκαγιάς. 

Επιπλέον, οι κυβερνήσεις πρέπει να θεσμοθετήσουν ολιστικές προσεγγίσεις για την μείωση αυτών των βλαβερών επιπτώσεων, μεταξύ άλλων θέτοντας μια ισχυρή πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη στο επίκεντρο όλων των προσπαθειών ετοιμότητας, περιορισμού, και αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής.

Αλλά το πιο σημαντικό, λένε οι Mαρκέλλα και ο Μάρκος, είναι να μειωθούν οι εκπομπές CO2 για να περιοριστεί εξαρχής η υπερθέρμανση του πλανήτη.

«Αν οι μέλισσες εξαφανιστούν, αυτό θα είναι το τέλος του κόσμου», λέει ο Μάρκος. «Αυτή δεν είναι η προσωπική μου άποψη- αλλά η γνώση των ειδικών».