Từ học tập đến lắng nghe

Trong bốn ngày liên tiếp, thầy Nguyễn Trường Sinh, giáo viên Trường THCS An Nhơn Tây, đều bắt đầu ngày làm việc từ rất sớm. Sống ở một xã nông thôn của tỉnh Gia Lai, thầy phải dậy sớm, đi xe máy hơn một giờ để đến Quy Nhơn tham gia khóa tập huấn về sức khỏe tâm thần cho vị thành niên. 

Mùa này, trời thường xuyên mưa, đường xá lại quanh co, khiến chuyến đi vốn đã dài càng thêm vất vả. Nhưng thầy Sinh không muốn bỏ lỡ bất kỳ buổi tập huấn nào. Thầy tin những kiến thức học được sẽ giúp mình hỗ trợ tốt hơn cho những học sinh thường tìm đến thầy để chia sẻ và xin lời khuyên về những vấn đề các em đang gặp phải. 

Thầy Sinh là một trong 75 giáo viên và cán bộ quản lý nhà trường phụ trách tư vấn, hỗ trợ tâm lý – xã hội cho học sinh tham gia khóa tập huấn giáo viên nguồn do UNICEF và Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp tổ chức. Khóa tập huấn sử dụng bộ tài liệu “Giúp thanh thiếu niên phát triển” (HAT), nhằm trang bị cho giáo viên và người chăm sóc trẻ những kỹ năng thiết thực để hỗ trợ sức khỏe tâm thần và tâm lý – xã hội của trẻ em, thanh thiếu niên. 

Là giáo viên phụ trách hỗ trợ tâm lý tại trường, thầy Sinh hiểu rõ học sinh cần được giúp đỡ để vượt qua những áp lực mà các em đang phải đối mặt. “Tôi thấy mỗi buổi học đều rất hữu ích,” thầy chia sẻ. “Chúng tôi thường được giao nhiệm vụ hỗ trợ sức khỏe tâm thần cho học sinh, nhưng chưa được đào tạo bài bản về lĩnh vực này. Vì vậy, chúng tôi đôi khi gặp khó khăn khi hỗ trợ các em giải quyết những vấn đề mới và phức tạp trong cuộc sống hằng ngày, như xung đột trên mạng hay khó khăn trong giao tiếp với cha mẹ. Những tình huống này đều được đưa ra thảo luận trong khóa học, nên tôi thấy nội dung rất thiết thực và phù hợp với công việc của chúng tôi.” 

Đối với hầu hết học viên, khóa tập huấn diễn ra vào một trong những thời điểm bận rộn nhất của năm học. Phó Hiệu trưởng Lê Thị Thanh Nga và Hoàng Thị Thanh Thúy phải sắp xếp lại lịch làm việc khi các trường vừa bước vào năm học mới. Hai cô còn thường xuyên làm việc đến muộn để giải quyết công việc ở trường trước khi trở lại lớp tập huấn vào sáng hôm sau. Dù vậy, cả hai vẫn tham gia đầy đủ tất cả các buổi học.

Cô Thúy, đồng thời là mẹ của hai người con đang ở tuổi vị thành niên, đặc biệt tâm đắc với nội dung về chăm sóc sức khỏe tâm thần cho chính người chăm sóc. “Từ trước đến nay, chúng ta thường chỉ tập trung vào trẻ em. Khóa tập huấn nhắc nhở chúng ta rằng người chăm sóc trẻ cũng cần quan tâm đến sức khỏe tâm thần của chính mình. Khi cha mẹ và giáo viên khỏe mạnh về tinh thần, họ sẽ có khả năng hỗ trợ các con tốt hơn,” cô Thúy chia sẻ. 

Những kỹ thuật đơn giản được giới thiệu trong khóa tập huấn, như các bài tập thở và phương pháp quản lý căng thẳng, cũng đem lại nhiều điều mới mẻ cho các học viên. Đây là những công cụ thiết thực mà giáo viên có thể sử dụng không chỉ để hỗ trợ học sinh mà còn để chăm sóc sức khỏe tinh thần của chính mình trong cuộc sống hằng ngày. 

Các học viên cũng đặc biệt yêu thích phương pháp học tập tương tác. Thông qua trò chơi đóng vai, thảo luận nhóm và những công cụ trực quan như “nhiệt kế cảm xúc”, giáo viên được thực hành các cách giúp trẻ nhận diện và bày tỏ cảm xúc. “Nhiệt kế cảm xúc là một ý tưởng rất đơn giản nhưng rất hiệu quả,” cô Nga chia sẻ. “Công cụ này giúp trẻ dễ dàng nói ra cảm xúc của mình. Nếu được áp dụng rộng rãi, những phương pháp như vậy sẽ giúp giáo viên xây dựng mối quan hệ tốt hơn với học sinh và hiểu các em hơn.” 

Các học viên đặc biệt đánh giá cao phương pháp đóng vai vì những tình huống được đưa ra rất gần với thực tế mà các gia đình và thanh thiếu niên thường gặp. “Những tình huống này phản ánh những vấn đề mà nhiều phụ huynh gặp phải trong cuộc sống thực tế. Cách học này ngay lập tức khơi gợi thảo luận và khuyến khích mọi người chia sẻ trải nghiệm của chính mình,” thầy Sinh nói. Lấy cảm hứng từ phương pháp này, thầy dự định sẽ cho học sinh tham gia đóng vai trong các buổi tập huấn tại trường sau này. “Học sinh là những người hiểu rõ nhất những gì các em đang trải qua,” thầy Sinh mỉm cười. “Các em có thể giúp chúng ta đưa những tình huống vào lớp học một cách chân thực và gần gũi hơn.”

Sau hai ngày tập trung học lý thuyết, các học viên bắt đầu chuyển sang thực hành. Trong khuôn khổ khóa tập huấn, họ tham gia một buổi thực hành cùng nhóm phụ huynh tại địa phương, dưới sự quan sát và góp ý của các giảng viên và đồng nghiệp. Bài tập này giúp các học viên tự tin hơn trước khi tổ chức những buổi tập huấn tương tự tại trường mình. 

Tuy nhiên, thử thách thực sự sẽ bắt đầu sau khi khóa tập huấn kết thúc. Các học viên sẽ trở về trường và tổ chức tập huấn lại cho các giáo viên khác, đặc biệt là những người phụ trách tư vấn và hỗ trợ tâm lý – xã hội cho học sinh. Tất cả đều đã lên kế hoạch triển khai tại trường mình. Một điểm chung được các học viên thống nhất là tất cả giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm, nên được tham gia khóa tập huấn này. “Giáo viên chủ nhiệm thường là những người đầu tiên nhận ra khi học sinh gặp khó khăn. Họ cũng là những người có mối liên hệ gần gũi nhất với cha mẹ học sinh. Tôi tin rằng giáo viên chủ nhiệm cần được trang bị những kỹ năng thiết thực về hỗ trợ sức khỏe tâm thần để có thể hỗ trợ học sinh và cha mẹ các em khi cần,” cô Nga chia sẻ. 

Anh Nguyễn Thanh Quang, cha của một học sinh lớp chín, người đã tham gia một trong các buổi thực hành với phụ huynh, cảm thấy yên tâm khi biết giáo viên đang được đào tạo chuyên môn về sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội. "Khi trẻ bước vào tuổi vị thành niên, các em gặp phải những vấn đề mà cha mẹ không phải lúc nào cũng biết cách giải quyết. Tôi thấy thật yên tâm khi biết rằng các thầy cô giáo được đào tạo chuyên môn để hiểu học sinh hơn và hỗ trợ kịp thời khi cần thiết." 

“Khóa tập huấn này không chỉ nhằm xây dựng kỹ năng cho từng cá nhân mà còn góp phần xây dựng một hệ thống hỗ trợ bền vững. Thông qua mô hình đào tạo giáo viên nguồn, kiến thức và sự tự tin mà giáo viên học được có thể tiếp tục được chia sẻ với nhiều giáo viên và người chăm sóc trẻ khác, và cuối cùng đến được với hàng nghìn trẻ em trên khắp Việt Nam,” bà Tara O'Connell, Trưởng Chương trình Giáo dục UNICEF Việt Nam, cho biết.  

Với sự hỗ trợ của Quỹ Z Zurich, UNICEF và các đối tác đang giúp các giáo viên và người chăm sóc xây dựng môi trường an toàn hơn, hỗ trợ hơn, nơi trẻ em và thanh thiếu niên co thể phát triển tốt.” 
 

Về quan hệ đối tác giữa Quỹ Z Zurich và UNICEF 

Ra mắt vào tháng 9 năm 2021, quan hệ đối tác giữa Quỹ Z Zurich và UNICEF hướng tới việc thúc đẩy sức khỏe tâm thần và hạnh phúc của thanh thiếu niên trên toàn thế giới. Áp dụng phương pháp thay đổi hệ thống, quan hệ đối tác tập trung vào việc tăng cường năng lực sức khỏe tâm thần và hạnh phúc ở cấp chính phủ, cộng đồng và cá nhân. Quan hệ đối tác hiện đang hoạt động tại 15 quốc gia tham gia chương trình, bao gồm cả Việt Nam.