Hành trình tái thiết: Phục hồi sức khỏe và vệ sinh môi trường sau lũ lụt

5 giờ sáng, trong căn nhà gỗ nhỏ tại xã miền núi Vĩnh Thông, chị Bàn Thị Say, một người phụ nữ dân tộc Dao, giật mình tỉnh giấc không phải vì tiếng chuông báo thức, mà bởi tiếng gầm rú của dòng nước lũ cuồn cuộn đổ về.

Chồng đi làm ăn xa ở tỉnh khác, chị Say phải một mình chăm lo cho cậu con trai hai tuổi, bé Mã Việt Cường, đồng thời đỡ đần người mẹ chồng lớn tuổi sống ở ngay gần đó, bà Hoàng Thị Chè.

“Mẹ con tôi còn chưa kịp tỉnh giấc thì nước lũ đã về,” chị Say nhớ lại, giọng nói vẫn chưa giấu hết vẻ bàng hoàng. “Tôi chỉ biết ôm chặt lấy con trai. Nước cứ thế dâng cao và chúng tôi chẳng kịp giữ lại được tài sản gì.”

Thiên tai ập đến dồn dập và kinh hoàng. Bão Bualoi (Bão số 10) nhấn chìm ngôi nhà của chị suốt ba ngày. Ngay khi họ mới bắt đầu cào dọn lớp bùn đất trước thềm nhà, Bão Matmo (Bão số 11) lại tiếp tục càn quét, lần này khiến cả ngôi làng chìm trong biển nước thêm 22 ngày ròng rã.

“Xung quanh chỉ toàn là nước mênh mông,” chị Say bàng hoàng kể tiếp. “Lúc nước tràn vào sân, mẹ tôi vẫn đang ngủ. Tôi phải hét lớn bảo bà chạy đi vì nước ngoài sân đã ngập ngang lưng. May mắn là bà đã kịp trèo lên ngọn đồi phía sau nhà.”

Chật vật mỗi ngày để duy trì vệ sinh an toàn và sạch sẽ

Khi nước lũ cuối cùng cũng rút đi, những gì còn lại chỉ là cảnh hoang tàn: tài sản bị phá hủy, gia súc bị cuốn trôi và cơ sở hạ tầng trọng yếu bị tàn phá nặng nề. Đối với một người mẹ có con nhỏ, một trong những mất mát lớn nhất lại là thứ vô hình – nước sạch và điều kiện vệ sinh an toàn.

"Ngồi nhìn mọi thứ tài sản của mình bị cuốn trôi, lòng tôi đau thắt lại," chị Say, mẹ của cậu bé hai tuổi, nghẹn ngào chia sẻ. "Cuộc sống sinh hoạt hàng ngày trở nên vô cùng bất tiện. Chúng tôi thậm chí còn không có một nơi sạch sẽ để đi vệ sinh."

Chỉ trong một thời gian ngắn vào cuối tháng 9 và đầu tháng 10 năm 2025, Việt Nam đã phải hứng chịu hai cơn bão tàn khốc — bão Bualoi và bão Matmo. Các đợt bão này đã gây ảnh hưởng tới hơn 500.000 ngôi nhà, làm gián đoạn khả năng tiếp cận nước uống an toàn, công trình vệ sinh và vật tư vệ sinh cá nhân của hơn 1,2 triệu người.

Sự hỗ trợ kịp thời từ Liên minh Châu Âu và UNICEF

Trước khi bão đổ bộ, gia đình chị Say sử dụng một nhà tiêu một ngăn tạm bợ. Nước lũ đã phá hủy hoàn toàn công trình này, tạo ra nguy cơ dịch bệnh vô cùng nghiêm trọng, đặc biệt là đối với cậu con trai nhỏ của chị cũng như cả cộng đồng vốn đang bị bủa vây bởi những tàn dư sau gần một tháng sống trong biển nước. 

Ngay sau các đợt bão liên tiếp quét qua miền Bắc Việt Nam, những hỗ trợ khẩn cấp đã kịp thời đến nơi. Các cán bộ y tế địa phương đã phân phát viên khử khuẩn nước — một phần trong chương trình ứng phó khẩn cấp của UNICEF với sự hỗ trợ từ Liên minh Châu Âu — giúp các hộ gia đình xử lý nước an toàn trở lại.

Chị Say đã nhận được một bồn chứa nước mới, giải quyết triệt để vấn đề cấp bách về nguồn cung cấp nước. "Tôi rất vui vì cuối cùng cũng có chỗ để dự trữ nước sạch phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt hàng ngày của cả nhà," chị chia sẻ.

Ngay sau đó, chị Say tiếp tục nhận được hỗ trợ tiền mặt để phục hồi các công trình Nước sạch và Vệ sinh môi trường – nguồn tài trợ này do viện trợ nhân đạo từ Liên minh Châu Âu cung cấp và được UNICEF triển khai, phối hợp với Trung tâm Quốc gia Nước sạch và Vệ sinh Môi trường Nông thôn (NCERWASS) trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường (MAE).

Khoản hỗ trợ tiền mặt giúp các hộ gia đình bị ảnh hưởng mua sắm những vật tư nước sạch và vệ sinh thiết yếu, đồng thời sửa chữa lại hệ thống nước và công trình vệ sinh của gia đình, góp phần khôi phục các dịch vụ một cách bền vững. Thế nhưng, hành trình phục hồi đòi hỏi nhiều hơn là chỉ hỗ trợ tài chính — nó còn cần đến những hướng dẫn kỹ thuật và phương thức cung cấp dịch vụ do cộng đồng làm chủ — từ đó tiếp thêm tự tin để các gia đình thực sự 'tái thiết tốt đẹp hơn. 

UNICEF đã sát cánh cùng các nhà cung cấp địa phương nhằm giới thiệu những thiết kế có khả năng chống chịu thiên tai, cùng các giải pháp với chi phí hợp lý hơn mà vẫn đáp ứng trọn vẹn các tiêu chuẩn vệ sinh.

Xây dựng một tương lai an toàn hơn

Nhờ có sự hỗ trợ tài chính và hướng dẫn kỹ thuật từ trưởng thôn, chị Say đã nhanh chóng lên kế hoạch cho gia đình.

“Tôi mua đường ống để dẫn nước sạch từ suối trên núi về bồn chứa mới,” chị mỉm cười giải thích. "Tôi cũng dự định xây một nhà tiêu tự hoại mới theo đúng hướng dẫn từ buổi truyền thông tại thôn. Công trình mới sẽ sạch sẽ và an toàn hơn cái cũ rất nhiều."

Đối với chị Say, sự hỗ trợ này mang lại nhiều điều hơn là chỉ tiền bạc hay vật tư; nó giúp cải thiện vệ sinh sạch sẽ, sức khỏe và niềm hy vọng.

“Tôi thực sự rất vui và mãn nguyện. Đây chính xác là sự hỗ trợ mà chúng tôi cần để có thể yên tâm bắt đầu làm lại từ đầu,” người mẹ trẻ chia sẻ.

Sự kết hợp chặt chẽ giữa hỗ trợ tài chính và kỹ thuật là vô cùng thiết yếu đối với những gia đình đang phải hứng chịu thiên tai liên tiếp.