Warmi qari warmakunapa kaq kamalla kananku
Warmi warmaqa hinallataq qari warmakunapa kanan: allin kawsakuy hinallataq paqarisqanku qillqasqa kanan, qaliyachikuq mikuy, qali kawsaypi kanan, allin waqaychasqa, allin yachachiykuyniyuq, alli yaku upyanapaq, allin hampisqa allin chuyayasqapi yachanan.
Aypanakuna
Ancha mana allin kawsaypim warmi qari warmakuna tarikunku, imaynanpi purun llaqtakunapi yachasqankurayku, warmi warma kasqanrayku, wakchakaypi yachasqankurayku paykuna achka rikchaq atinayuq kasqankurayku:
- 2016 watapi, waranqa chayraq paqarisqa kawsachkaqkunamantan 11 wañukunku manaraq killamanpas chayachkaspanku, mana allin uywasqalla kasqankurayku.
- 2016 watapi lliuw Piruwpi pachakmanta 43,6 warmi qari warmakuna animiya unquywan.
- Wakin anti suyukunapiqa astawanmi pachakmanta 76 animiyawan. Warmakuna animiyawan kaptinqa mana wiñarinchu, umachayninpipas qipasqa, kusilla kawsakuyninpas chaymantapas yachay wasipipas mana yacharinkuchu.
- Pachakmanta 26, 6 wasikunam mana hampisqa chuyachasqa yakuyuq, wakin yunka llaqtakunapiqa astawan pachakmanta 75 wasikuna mana hampisqa chuyachasqa yakuyuq kanku. Pachakmanta 35.8 wasikuna mana desaguiyuq chaymi wawakunapa kawsaynin mana allinpi churakun ruqramakunaman ayparqaku.
- 383,000 warmi qari warmakuna manaraq 12 watayuqkuna mana Yachay wasipi tarikukuchu hinallataq 643, 000 warmi qari warmakuna Yachay wasi saqiypaq kachkanku.
Chuyanchay
Kay llapa harkaykuna tukuchinanpaqmi UNICEF llamkan Istaruwan hinallataq huñunakusqa runakunawan kuskachakuykuspa, llapa kamachiykuna, qullqipas purunpi llaqtakunapi yachaqkunapaq antikunapas hinallataq afroperuanukunapas parisqanku qillqasqa kanankupaq, haykam uña warmakunapa lliw wiñaynin, Irukasiwn Inisial, rimariyapas, yaku kamananpas hinallataq unquykuna chinkachiypas, Pachamama waqaychaypi hinallataq ima lluqlla, pacha kuyuypas chamamuptinqa allichakusqata tariwanachikpaq. Anchata llapa istaru wasikuna rimanarikuspa Piruwpi ancha allin kamachikuykunata puririchinan hinallataq imanam chay kamachiykuna purichisqanta, imaynam kachkan sapa istaru wasikunapi runa chaskiykuna hinallataq llapa istaru wasikunapi llamkaqkunata atinankunapi kallpachana.
