10 cách xây dựng thói quen số lành mạnh tại nhà
Lời khuyên từ chuyên gia giúp cải thiện mối quan hệ của gia đình bạn với công nghệ – và với nhau.
- English
- Tiếng Việt
Nuôi dạy con trong thời đại số không hề dễ dàng. Việc theo kịp tốc độ phát triển của các công nghệ mới và cân bằng giữa rủi ro và cơ hội mà chúng mang lại có thể là một thách thức. Chúng tôi đã trò chuyện với chuyên gia nuôi dạy con trong thời đại số, Tiến sĩ Jacqueline Nesi, để tìm hiểu những lời khuyên hàng đầu giúp gia đình xây dựng mối quan hệ lành mạnh với công nghệ.
Hãy trao đổi sớm và thường xuyên về vai trò của công nghệ trong cuộc sống gia đình.
1. Hỏi con về các thiết bị của mình giống như cách bạn quan tâm đến bất kỳ hoạt động nào khác của con. Tìm hiểu con thích điều gì, không thích điều gì, sử dụng bao lâu và điều gì đang mang lại hiệu quả.
2. Thảo luận về những rủi ro khi sử dụng công nghệ. Trao đổi thẳng thắn với con về những lo ngại của bạn, chẳng hạn như thiết bị làm gián đoạn các hoạt động khác, nội dung con có thể nhìn thấy hoặc những việc con có thể làm trên mạng.
Điều quan trọng là hãy nói rõ (và thường xuyên!) rằng bạn muốn con tìm đến mình khi gặp khó khăn trên môi trường trực tuyến. Bạn có thể nói:
"Không phải lúc nào cũng dễ biết cách xử lý mọi tình huống khi online. Con có thể gặp những điều khiến con bối rối hoặc buồn, và bố mẹ muốn con chia sẻ để chúng ta cùng tìm cách giải quyết."
Đồng thời, hãy chú ý cách bạn phản hồi khi con chia sẻ vấn đề. Là cha mẹ, bạn có thể bất ngờ hoặc lo lắng trước những gì con gặp phải và dễ muốn lập tức chỉ ra lỗi sai hoặc thu lại thiết bị. Nhưng một phản hồi tốt ban đầu có thể là:
"Cảm ơn con đã nói với bố/mẹ."
Điều này giúp con cảm thấy an toàn hơn khi tiếp tục tìm đến bạn trong tương lai.
3. Lưu ý những vấn đề tiềm ẩn. Đừng đổ lỗi mọi thứ cho công nghệ. Đôi khi cách trẻ sử dụng thiết bị phản ánh những vấn đề khác. Ví dụ, nếu một thiếu niên dành quá nhiều thời gian lướt mạng xã hội, hãy thử bắt đầu cuộc trò chuyện để hiểu điều gì đang diễn ra — có thể liên quan đến sự tự tin, áp lực từ bạn bè hoặc lo lắng về cách người khác nhìn nhận mình.
Đặt ra những ranh giới phù hợp với gia đình bạn
4. Thiết lập quy tắc “nên” và “không nên”.
- Quy tắc “nên”: con cần làm gì khi online? Thế nào là một công dân số có trách nhiệm? Việc sử dụng công nghệ “lành mạnh” trong gia đình bạn trông ra sao?
- Quy tắc “không nên”: những hành vi cần tránh (như bắt nạt người khác) hoặc không an toàn (như chia sẻ thông tin cá nhân).
Hãy nói với con rằng sai sót là điều bình thường khi các em đang học hỏi. Một số gia đình thấy hữu ích khi khẳng định rằng con sẽ không bị “phạt” nếu trung thực chia sẻ những khó khăn mình gặp phải.
5. Tạo khu vực không công nghệ.
Bạn có thể thống nhất những thời điểm hoặc không gian không sử dụng thiết bị. Hãy thiết lập một nơi “đặt thiết bị” trong thời gian này. Một thói quen hữu ích là không để thiết bị trong phòng ngủ vào buổi tối — giấc ngủ rất quan trọng và thiết bị có thể làm gián đoạn điều đó.
6. Thống nhất kỳ vọng về nội dung.
Đảm bảo nội dung con tiếp cận phù hợp với độ tuổi và giai đoạn phát triển. Với trẻ nhỏ và thanh thiếu niên, hãy yêu cầu xin phép trước khi tải ứng dụng mới hoặc tham gia nền tảng mới. Bạn cũng có thể sử dụng các công cụ kiểm soát của phụ huynh như giới hạn thời gian màn hình, kiểm soát mua hàng trong ứng dụng hoặc lọc nội dung.
Nhận biết cách con sử dụng thiết bị
7. Khám phá công nghệ cùng nhau.
Hãy cùng xem và cùng sử dụng công nghệ với con ở mọi độ tuổi — xem một chương trình và trò chuyện về nó, hoặc nhờ con lớn hơn giới thiệu những gì chúng đang quan tâm, các ứng dụng yêu thích, v.v.
8. Biết khi nào nên lùi lại.
Đôi khi bạn cần theo dõi hoạt động của con trên thiết bị — nhưng hãy nói trước với con. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ nhỏ hoặc khi con mới bắt đầu sử dụng thiết bị như điện thoại. Khi con trưởng thành hơn, hãy trao cho các em sự độc lập phù hợp với độ tuổi, đồng thời vẫn nắm được bức tranh tổng thể về hoạt động online của con.
Làm gương cho con bằng những thói quen lành mạnh
9. Hành động như một đội.
Cha mẹ cũng cần ý thức về cách và tần suất mình sử dụng thiết bị — dù điều này không dễ. Cùng con xây dựng thói quen và ranh giới là cơ hội để chuyển từ thế đối đầu “bố mẹ vs con cái” sang “cả gia đình cùng đối mặt với những thách thức của công nghệ”.
10. Hãy biến nó thành niềm vui!
Công nghệ có thể tạo ra nhiều cơ hội vui chơi và gắn kết — cùng chơi game, dùng ứng dụng, hoặc tìm video để khám phá sở thích từ nấu ăn, thể thao đến âm nhạc.
Về chuyên gia:
Tiến sĩ Jacqueline Nesi là Phó Giáo sư tại Khoa Tâm thần học và Hành vi Con người, Đại học Brown. Bà nghiên cứu vai trò của mạng xã hội đối với sức khỏe tinh thần và sự phát triển của thanh thiếu niên, đồng thời là một người mẹ, tác giả bản tin hàng tuần Techno Sapiens và đồng sáng tạo khóa học Tech Without Stress dành cho các bậc phụ huynh nuôi dạy con trong thời đại số.
