Оби тоза ва нигоҳубини бехатар
Чӣ гуна ОСГ хизматрасониҳои тиббиро дар Тоҷикистон тағйир медиҳад
Дар саросари Тоҷикистон хизматрасониҳои асосии обтаъминкунӣ, санитария ва гигиена (WASH) дар 3 297 муассисаи тиббӣ ба таври нигаронкунанда маҳдуд буданд. Танҳо 36 фоизи муассисаҳо ба хизматрасониҳои асосии об дастрасӣ доштанд ва ҳамагӣ 1 фоиз ба стандартҳои асосии санитарӣ ҷавобгӯ буданд. Дар ин муассисаҳо ҳоҷатхонаҳои дохилӣ ва берунӣ, ки барои занон ва мардон ҷудо, барои шахсони дорои маъюбият дастрас ва барои риояи гигиенаи ҳайз муҷаҳҳаз буданд. Танҳо дар 12 фоизи муассисаҳои тиббӣ нуқтаҳои дастшӯӣ бо собун мавҷуд буданд, ки беморон ва кормандони тибро ба хатари сироят осебпазир мегузошт.
Ин камбудиҳо оқибатҳои ҷиддӣ доштанд. Бе оби тозаи бехатар, санитария ва идоракунии дурусти партовҳо муассисаҳои тиббӣ дар пешгирии сироятҳои вобаста ба хизматрасониҳои тиббӣ ба мушкилот рӯ ба рӯ мешуданд. Ин ба сифати хизматрасонӣ ва эътимоди ҷомеа таъсир мерасонд. Мушкилотро норасоии маълумот, стандартҳои кӯҳна, масъулиятҳои парокандаи ниҳодҳо ва норасоии назарраси маблағгузорӣ боз ҳам мураккаб мекарданд. Сармоягузориҳои солона аз ҳаҷми зарурӣ барои ноил шудан ба Ҳадафҳои рушди устувор 6.1 ва 6.2 хеле камтар буданд.
Бо дастгирии молиявии Иттиҳоди Аврупо, ҷомеаҳо дар саросари Тоҷикистон ба хизматрасониҳои беҳтаршудаи обтаъминкунӣ, санитария ва гигиена (WASH) ва оби бехатари нӯшокӣ дастрасӣ пайдо карданд. Дар ҳамкории зич бо Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ муассисаҳои тиббии кишвар тағйироти назаррасро аз сар гузарониданд ва марҳилаи нави хизматрасонии бехатар, тоза ва шоистаро барои кӯдакон, занон ва оилаҳо оғоз карданд.
UNICEF/Tajikistan/Manucher Ruziev
UNICEF/Tajikistan/Manucher Ruziev
Муаттара Кимсанова, мудири шуъбаи таваллуди Беморхонаи марказии ноҳиявии Исфара, мегӯяд: «Пеш аз бозсозӣ дар дохили муассиса шароити хизматрасониҳои асосии обтаъминкунӣ, санитария ва гигиена (WASH) мавҷуд набуд ва тоза нигоҳ доштани беморхона кори хеле душвор буд. Барои модароне, ки бо кӯдакони навзод ё кӯдакони гирифтори таби баланд муроҷиат мекарданд, набудани хизматрасониҳои асосии об, санитария ва гигиена аксар вақт хатари иловагӣ эҷод мекард».
Бо дарки муҳимияти ин масъала ЮНИСЕФ дар ҳамкории зич бо Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ ва шарикон ба тағйир додани вазъи хизматрасониҳои асосии обтаъминкунӣ, санитария ва гигиена (WASH) дар муассисаҳои тиббии Тоҷикистон оғоз намуд. Қадами аввал муайян кардани миқёси мушкилот буд. Арзёбии ҳамаҷонибаи умумиҷумҳуриявии хизматрасониҳои асосии обтаъминкунӣ, санитария ва гигиена (WASH) дар муассисаҳои тиббӣ, ки аз ҷониби JICA маблағгузорӣ ва аз ҷониби СУТ дар ҳамкорӣ бо Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ роҳандозӣ гардид ва аввалин тасвири пурраи вазъи хизматрасониҳои асосии обтаъминкунӣ, санитария ва гигиена (WASH)-ро дар муассисаҳои тиббии кишвар пешниҳод кард. Дар асоси ин маълумот ЮНИСЕФ бо дастгирии Иттиҳоди Аврупо «Асоси сармоягузорӣ ба хизматрасониҳои асосии обтаъминкунӣ, санитария ва гигиена (WASH) дар муассисаҳои тиббӣ»-ро таҳия намуд, ки ба қарорқабулкунандагон имкон медиҳад натанҳо камбудиҳо, балки роҳҳои ҳалли онҳоро низ бубинанд. Барои Муаттара ва ҳазорон корманди дигари соҳаи тандурустӣ, гузариш аз маълумоти пароканда ба банақшагирии ҳамоҳангшуда нуқтаи гардиш гардид.
Бо тағйирёбии иқлим, ки боиси гармо ва сардиҳои шадид ва афзоиши хатари офатҳои табиӣ мегардад, ЮНИСЕФ бо Ҳукумати кишвар ҳамкорӣ намуд, то роҳҳои нави хизматрасониҳои асосии обтаъминкунӣ, санитария ва гигиена (WASH) ба тағйирёбии иқлим тобовар, ба масъалаҳои гендерӣ ҳассос ва фарогир бошанд. Стандартҳои навшудаи хизматрасониҳои асосии обтаъминкунӣ, санитария ва гигиена (WASH) дар муассисаҳои тиббӣ натанҳо дастрасӣ ва сифат, балки устуворӣ, тобоварӣ ва эҳтироми шаъну шарафи беморон ва кормандонро низ ба назар мегиранд. Масалан, бо дастгирии Фонди «Al Abdulla Family»-и АМА, татбиқи лоиҳаи WASH-и ба тағйирёбии иқлим тобовар боиси бозсозии 6 Маркази саломатии деҳот дар деҳаҳои Солеҳон, Саричашма, Навобод, Қипчоқ, Дӯстӣ ва Меҳрбахши ноҳияи Ваҳдат гардид. Ин марказҳо ба 18 050 нафар, аз ҷумла 7 200 кӯдак, 10 800 калонсол ва 50 корманди соҳаи тандурустӣ хизмат мерасонанд.
«Ман тақрибан чордаҳ сол боз дар ин маркази саломатӣ кор мекунам. Дар ин муддат корҳои хурди бозсозӣ анҷом дода мешуданд. Аммо ҳоло мо ҳама шароитҳоеро дорем, ки мо ва беморонамонро муҳофизат мекунад. Аз ҷумла, айни ҳол мо манбаъҳои алтернативии энергия ва низоми нави филтратсияи об дорем, ки моро бо оби тозаи нӯшокии дорои сифати баланд таъмин мекунад», — мегӯяд Насиба Абдулҳоҷоева, роҳбари Маркази саломатии деҳоти Саричашмаи ноҳияи Ваҳдат.
Дар баъзе минтақаҳои Тоҷикистон, ки бо норасоии об ва осебпазирии баланд рӯ ба рӯ ҳастанд, роҳҳои ҳалли инноватсионӣ санҷида мешаванд. Соли 2026 ЮНИСЕФ Тоҷикистон дар ҳамкорӣ бо навоварони ҷавон, ки аз ҷониби Дафтари инноватсионии ЮНИСЕФ дастгирӣ мешаванд, дар Беморхонаҳои марказии ноҳияҳои Фархор ва Дӯстӣ татбиқи технологияҳоеро ба нақша гирифтааст, ки ба онҳо «LifeBox» дохил мешавад. Ин технология дастрасии арзон ба энергияи тоза ва обро таъмин мекунад. Чунин навовариҳо ба муассисаҳои тиббӣ имкон медиҳанд, ки ҳатто дар шароити шадид фаъолияти худро идома диҳанд.
Дар солҳои 2021–2025 ЮНИСЕФ Тоҷикистон лоиҳаи 30 миллион евроиро бо дастгирии Иттиҳоди Аврупо амалӣ намуд. Аз ин маблағ 10,4 миллион евро, аз ҷумла 1,2 миллион доллари ИМА (400 000 доллар барои WASH), ҳамчун саҳми ЮНИСЕФ ба ин ташаббус барои беҳтар намудани хизматрасониҳои WASH дар 37 муассисаи тиббии сатҳи дуюм ва 1 500 муассисаи тиббии сатҳи аввал ҷудо гардид. Ин дастгирӣ ба 1,8 миллион нафар, ки тақрибан нисфи онҳоро кӯдакон ташкил медиҳанд, расид.
Барои Муаттара, Насиба ва дигар кормандони соҳаи тандурустӣ ва беморон, таъсири ин тағйирот аллакай эҳсос мешавад. Муассисаҳои тиббии онҳо акнун оби равон, дастшӯякҳо ва нуқтаҳои дастшӯӣ бо собун, инчунин протоколҳои мушаххаси тозакунӣ доранд. Партовҳои тиббӣ бехатар идора карда мешаванд ва кормандон оид ба риояи қоидаҳои гигиена омӯзиш гирифтаанд. «Мо худро бештар мутмаин ҳис мекунем. Мо медонем, ки беморонамон ва худро муҳофизат мекунем», — мегӯяд ӯ.
Пешрафт дар сатҳи миллӣ низ идома дорад. Тоҷикистон дар Конфронси СММ оид ба об дар соли 2023 ӯҳдадор шуд, ки хароҷоти давлатии хизматрасониҳои асосии обтаъминкунӣ, санитария ва гигиена (WASH) -ро ду баробар зиёд кунад. Платформаи ҳамоҳангсозии WASH дар муассисаҳои тиббӣ, ки аз ҷониби Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ бо дастгирии техникии ЮНИСЕФ роҳбарӣ мешавад, имрӯз мақомоти давлатӣ ва шарикони рушдро барои ҳамоҳангсозии талошҳо муттаҳид мекунад. Аввалин баррасии муштараки соҳавии WASH дар кишвар, ки соли 2022 гузаронида шуд, барои таҳкими ҳисоботдиҳӣ ва ҳамоҳангсозии устувор замина фароҳам меорад. Тибқи «Асоси сармоягузорӣ ба WASH дар муассисаҳои тиббӣ», барои ноил шудан ба ҳадафҳои дастрасӣ ба WASH дар муассисаҳои тиббӣ ҳамасола аз 27,7 то 51,6 миллион доллари ИМА маблағгузорӣ зарур аст. Дар солҳои 2024–2025 маблағгузории Ҳукумат, шарикони рушд, бахши хусусӣ ва ҷомеаҳо дар маҷмӯъ 467,8 миллион сомонӣ (50,8 миллион доллари ИМА бо қурби моҳи декабри соли 2025) ташкил дод.
Таҷрибаи Тоҷикистон нишон медиҳад, ки беҳтар намудани WASH дар муассисаҳои тиббӣ танҳо масъалаи инфрасохтор нест, балки сухан дар бораи одамон, низомҳо ва устуворӣ меравад. Дарсҳои гирифташуда ҳоло самтҳои афзалиятноки ояндаро муайян мекунанд: ворид намудани WASH-и ба тағйироти иқлим мутобиқшуда ба нақшаҳои миллии иқлимӣ, рақамикунонии маълумоти хизматрасониҳои асосии обтаъминкунӣ, санитария ва гигиена (WASH) дар низоми иттилоотии идоракунии тандурустӣ, таҳкими тағйирёбии рафтор дар самти гигиена ва таъмини фаъолияти дарозмуддату нигоҳдории муассисаҳо.
Барои кормандони соҳаи тандурустӣ, ба монанди Муаттара дар муассисаи тиббии сатҳи дуюм ва Насиба дар муассисаи кӯмаки аввалияи тиббӣ, ин тағйирот маънои муҳити кории бехатартарро дорад ва барои модарон ва кӯдакон бошад, маънои шаъну шараф, муҳофизат ва нигоҳубини беҳтар. Барои Тоҷикистон ин як қадами муҳим ба сӯи хизматрасониҳои тиббии умумӣ, одилона ва ба тағйирёбии иқлим тобовар мебошад, ки оби тоза ва санитарияи бехатар дигар ҳашамат набуда, балки ҳуқуқи асосии ҳар як инсон мебошанд.
