Martesat e fëmijëve - shkelje e të drejtave të njeriut

PODGORICË, 7 mars 2025. –Në Ditën Ndërkombëtare të Gruas, UNICEF-i u bën thirrje politikëbërësve, edukatorëve dhe komuniteteve që të ndërmarrin veprime më të fuqishme për t'i dhënë fund martesave të fëmijëve dhe për të siguruar arsim cilësor për të gjitha vajzat. Çdo fëmijë ka të drejtë të rritet i sigurt, i arsimuar dhe i lirë të zgjedhë të ardhmen e tij. 

Martesat e fëmijëve janë një shkelje serioze e të drejtave të fëmijëve dhe në Mal të Zi mbetet një çështje serioze, duke prekur në mënyrë disproporcionale vajzat nga komunitetet rome dhe egjiptiane. Sipas MONSTAT dhe anketës së grupimeve të treguesve të shumëfishtë (MICS) të UNICEF-it nga viti 2018, mbi një e treta e vajzave rome dhe egjiptiane të moshës 15 deri në 19 vjeç ishin tashmë të martuara ose që jetonin me një partner. Hulumtimet tregojnë vazhdimisht se arsimi është një nga mjetet më të fuqishme për të parandaluar martesën e fëmijëve.

"Mbajtja e vajzave në shkollë është çelësi për t'i dhënë fund martesave të fëmijëve. Çdo vit shtesë arsimimi ul ndjeshëm rrezikun e martesës së hershme, duke u dhënë vajzave një të ardhme që ato zgjedhin dhe me mundësi”, tha përfaqësuesja e UNICEF-it në Mal të Zi, Michele Servadei.

Të dhënat e konfirmojnë si në vijim: 59% e grave rome dhe egjiptiane me pak ose aspak arsim formal martohen para moshës 18 vjeç. Megjithatë, tek ato që përfundojnë arsimin e mesëm, ky numër bie në 25%.

Për të luftuar martesën e fëmijëve, UNICEF-i po forcon sistemet e mbështetjes së komunitetit dhe shkollës. Me mbështetjen e UNICEF-it, u zhvillua një modul brenda sistemit të informacionit arsimor, i cili ndihmon në identifikimin e fëmijëve në rrezik të braktisjes së shkollës dhe mundëson marrjen e masave të menjëhershme nga mësuesit dhe menaxhmenti i shkollës. Aktualisht, UNICEF-i dhe BE-ja po mbështesin trajnimin e edukatorëve (mësuesve) në 11 komuna me një numër të madh të nxënësve romë dhe egjiptianë për ta përdorur këtë sistem në mënyrë efektive.

Gjithashtu, zgjerimi i rolit të ndërmjetësve romë në arsim është thelbësor. Ndryshimet e fundit rregullatore do të lejojnë më shumë ndërmjetës romë të punojnë në arsimin fillor dhe parashkollor, duke siguruar komunikim më të mirë midis familjeve dhe shkollave dhe duke reduktuar shkallën e braktisjes së shkollës.

Dhënia fund martesave të fëmijëve kërkon një qasje shumë-sektoriale që trajton shkaqet rrënjësore, duke përfshirë varfërinë e fëmijëve. Zgjerimi i masave të mbrojtjes sociale, prindërimit dhe programeve të kontaktit është thelbësor për mbështetjen e familjeve rome dhe egjiptiane dhe reduktimin e presioneve financiare që kontribuojnë në martesat e hershme.

Gjithashtu nevojiten mbrojtje më të forta ligjore. Pavarësisht rekomandimeve të OKB-së dhe përpjekjeve nga Klubi i Grave të Parlamentit Kombëtar të Malit të Zi, vendi ende nuk e ka rritur moshën minimale ligjore për martesë në 18 vjeç. Përafrimi i ligjeve kombëtare me standardet ndërkombëtare të të drejtave të fëmijëve është thelbësor për mbrojtjen e të gjithë fëmijëve nga martesat e hershme dhe të detyruara.