تب دنگی: چگونه کودکان را سالم نگه داریم؟
توصیههایی به خانوادهها برای اینکه از کودکان خود در برابر بیماری تب دِنگی محافظت کنند.
تب دنگی چیست؟
تب دنگی یک بیماری با علائم اولیه شبیه آنفولانزا است که توسط پشههای آئدس (Aedes) منتقل میشود.
بیشتر افرادی که به تب دنگی مبتلا میشوند هیچ علائمی نشان نمیدهند، اما ممکن است دچار تب شده و در برخی موارد نادر به شدت مریض شده، نیازمند مراقبتهای بیمارستانی شوند و یا حتی جان خود را از دست بدهند.
چگونه به بیماری تب دنگی مبتلا میشوید؟
اگر پشه آئدس که آلوده به ویروس تب دنگی است شما را نیش بزند دچار این بیماری خواهید شد.
پشههای آئدس معمولا در طول روز فعال هستند، بالاخص حوالی طلوع آفتاب و اندکی پیش از غروب آن. بنابراین در این زمانها بیشترین احتمال گزیدگی و ابتلا به تب تب دنگی وجود دارد.
اگر در اطراف خانه، محله یا محل کار و تحصیل اشیاء و جاهایی وجود دارد که شامل آب است یا آب باران در آن جمع میشود، خطر بیشتری شما را تهدید میکند. زیرا پشه آئدس در آب تولید مثل میکند و حتی در جایی که آب خیلی کمی وجود دارد نیز میتواند تخمگذاری کند برای مثال در سطل، تایرهای استفاده شده خودرو، چالههای آب یا حتی در درب بطریها.
اگر فردی مبتلا به تب دنگی است، ویروس در هفته اول ابتلا در خون آنها خواهد بود. اگر پشهای در این زمان آنها را نیش بزند، آلوده به ویروس خواهد شد. این پشه آلوده سپس میتواند افراد دیگر را با نیش خود آلوده کند.
زنان باردار نیز ممکن است که بیماری تب دنگی را به در زمان بارداری یا نزدیک به زمان تولد به کودک خود منتقل کنند.
از کجا بدانم که فرزندم دچار تب دنگی شده است؟
فهمیدن اینکه دچار بیماری تب دنگی شدهاید مقداری سخت است زیرا بیشتر افراد مبتلا علائمی از خود نشان نمیدهند.
اگر کودکان علائم تب دنگی را نشان دهند، این علائم میتواند مانند سایر بیماریهای دوران کودکی باشد.
اکثر افراد علائمی نداشته یا علائمشان خفیف خواهد بود و در یک تا دو هفته بعدی بهتر خواهند شد. از هر چهار فرد بیمار، یک نفر علائم را نشان خواهد داد. اگر علائم را نشان دادید، این امر معمولا ۴ تا ۱۰ روز بعد از گزش پشه آلوده رخ داده و ۲ تا ۷ روز ادامه خواهد داشت.
علائم تب دنگی ممکن است عبارت باشند از:
- تب ناگهانی تا ۴۰ درجه
- سردرد شدید
- درد پشت کاسه چشمها
- درد در ماهیچهها و مفاصل
- حالت تهوع
- استفراغ
- بزرگ شدن غدد لنفاوی
- دانههای قرمز زیرپوستی
کودکان و نوزادانی که مبتلاء به تب دنگی شدهاند ممکن است بیشتر از همیشه بیتابی کنند و الگوی تغذیه و خواب آنها تغییر کند.
تب دنگی میتواند شبیه دیگر بیماریها مانند مالاریا و برخی بیماریهای دیگر باشد که توسط پشهها منتقل میشوند. از آنجایی که علائم بسیاری از افراد مبتلا خفیف و یا صفر است، اغلب بیماریشان اشتباه تشخیص داده میشود. تنها راهی که میتوانید مطمئن شوید دچار تب دنگی شدهاید از طریق تست آزمایشگاهی است.
اگر شما یا کودکان علائم تب دنگی را نشان میدهید به پزشک مراجعه کرده و مطابق توصیههای آنها عمل کنید.
بهترین راه برای درمان تب دنگی خفیف چیست؟
هیچ درمان اختصاصی برای تب دنگی وجود ندارد. اغلب درمانهای پزشکی برای تب دنگی صرفا برای مدیریت و کاهش علائم است. برای مثال: تجویز داروهایی برای درمان تب یا درد.
اغلب افراد مبتلاء به تب دنگی خفیف میتوانند با تشخیص پزشک در خانه و با استفاده از داروهای ضددرد مانند استامینوفن (پاراستامول) تحت درمان قرار بگیرند و نیازی به مداخله در حد بستری نیست. این افراد معمولا به تدریج به وضعیت نرمال بازخواهند گشت.
اگر تشخیص تب دنگی خفیف روی شما یا کودکتان گذاشته شد:
- در پشهبند استراحت کنید.
- آب و مایعات زیاد بنوشید.
- غذای مقوی بخورید.
- با تجویز پزشک، میتوانید برای کمک به کاهش درد و تب استامینوفن مصرف کنید.
- روی پوست پارچه یا اسفنج آغشته به آب سرد بگذارید تا تب را کاهش دهد.
- از داروهای ضدالتهاب غیراستروییدی مانند ایپوبروفن، ژلوفن، ادویل یا آسپرین پرهیز کنید زیرا مصرف این داروها میتواند خطر خونریزی را افزایش دهد.
- مراقب علائم جدیتر باشید و در صورت مشاهده سریعا به پزشک مراجعه کنید.
از کجا میتوانم بفهمم که فرزندم به مراقبتهای پزشکی فوری نیاز دارد؟
برخی از افراد با ابتلاء به تب دنگی به شدت بیمار میشوند. کودکان، زنان باردار و افراد کهنسال دارای مشکلات سلامتی (مانند بیماریهای کلیوی یا دیابت) با بیشترین خطر مواجه هستند.
زمانی که ابتلاء به تب دنگی به یک بیماری شدید تبدیل میشود میتواند بسیار سریع عمل کرده و منجر به پیچیدگیهایی شود که زندگی فرد را تهدید کند. بنابراین، باید به علائم در کودکان توجه کرد و اگر نیاز به کمک پزشکی بود سریعا این کار را انجام داد.
علائم شدید تب دنگی معمولا پس از پایان تب ظاهر شده و شامل موارد زیر میشود:
- درد شدید در ناحیه شکم
- استفراغ مداوم
- تنفس سریع
- خونریزی لثه یا بینی
- خستگی شدید، کمبود انرژی
- بیقراری
- خون در استفراغ یا مدفوع
- تشنگی شدید
- رنگ پریدگی و سردی پوست
- احساس ضعف و تحریک پذیری
- بیخوابی
اگر کودک شما یا هرکس دیگری که مشکوک به تب دنگی است این علائم را نشان داد، باید تحت مراقبتهای پزشکی فوری قرار بگیرد.
افرادی که بیماریشان شدید است اغلب بنا به تشخیص پزشک باید در بیمارستان بستری شوند.
همچنین دقت به علائم کمآبی بدن در کودکان مهم است. کمآبی زمانی رخ میدهد که به دلیل تب، استفراغ، اسهال و یا نخوردن مایعات کافی، بدن مایعات از دست میدهد.
علائم کمآبی در بدن کودکان عبارت است از:
- خوابآلودگی غیرمعمول، کمبود انرژی
- دهان، زبان و لبهای خشک.
- تنفس سریع.
- چشمهای گودرفته.
- گریه بدون اشک یا اشک کم.
- دست یا پای سرد و رنگ پریده.
- ادرار کمتر از مواقع عادی.
- ادرار به رنگ زرد پررنگ بوده و با بوی شدید.
اگر کودک شما یکی از این علائم بیآبی را نشان داد نیاز فوری به کمکهای پزشکی دارد.
چقدر احتمال دارد که آلودگی به تب دنگی به یک بیماری شدید منجر شود؟
درصد کمی از افرادی که به تب دنگی آلوده هستند دچار یک بیماری شدید میشوند که زندگیشان را تهدید میکند.
بیماری شدید تب دنگی فقط با یک بار گزیده شدن در فرد ایجاد نمیشود. برای اینکه به شدت با تب دنگی بیمار شود باید برای بار دوم بار توسط پشههایی که آلوده به ویروس تب دنگی هستند گزیده شود.
این بدین معناست که شما در صورتی در معرض بیماری شدید تب دنگی هستید که:
- در گذشته به بیماری تب دنگی مبتلاء شده باشید،
- به طور مداوم در معرض پشهها قرار داشته باشید.
اگرچه که ممکن است قبلا پشه آلوده به تب دنگی شما را گزیده باشد و علائم را نشان نداده باشید، با این حال باید حواستان کاملا جمع باشد تا دوباره گزیده نشوید و خطر ابتلاء کاهش یابد.
تب دنگی چقدر برای کودکان خطرناک است؟
کودکان، بالاخص نوزادان، بیش از افراد بزرگسال سالم در خطر ابتلاء به نوع شدید بیماری تب دنگی و مشکلات ناشی از آن هستند. دلیل این امر ضعیفتر بودن سیستم ایمنی بدن آنها است. بنابراین، ایمن نگه داشتن کودکان و نوزادان از گزش پشهها اهمیت ویژهای دارد.
با مداخله سریع پزشکی، بدترین تأثیرات بیماری شدید تب دنگی در کودکان میتواند مرتفع گردد.
زنان باردار نیز در معرض خطر بیشتری برای ابتلاء به بیماری شدید تب دنگی قرار دارند و ممکن است که این بیماری را در زمان بارداری یا نزدیک به تولد به نوزاد خود منتقل کنند.
وقتی مادر که آلوده به تب دنگی است باردار باشد، نوزادان ممکن است زودتر از موعد به دنیا بیایند، وزن کمی داشته باشند و دچار مشکلاتی در سلامتشان شوند شوند.
بهترین راه برای مراقبت از خانوادهام در برابر تب دنگی چیست؟
پیشگیری از گزش پشهها بهترین راه برای جلوگیری از ابتلاء به تب دنگی است.
شما میتوانید این کار را با اقداماتی برای جلوگیری از گزش پشهها (بالاخص در طول روز و نزدیک طلوع یا غروب آفتاب)، کاهش مکانهای زادوولد پشهها اطراف جایی که شما و خانوادهتان زندگی، کار یا تحصیل میکنید، انجام دهید.
همچنین باید آخرین اطلاعات را درباره وضعیت تب دنگی در مکان زندگی خودتان داشته و از دستورالعملهای مقامات بهداشتی محلی تبعیت کنید.
جلوگیری از گزش در مناطقی که در آنها وجود پشه آئدس مشاهده شده است
مراقبت بیشتر در برابر گزش پشههای خصوصا در اوج زمان فعالیت پشهها. (بیشترین احتمال گزیدگی حوالی طلوع آفتاب و بلافاصله پس از غروب آفتاب است.)
لباسهای گشاد بپوشید که دستها و پاهایتان را میپوشاند.
جوراب و کفش بپوشید تا کمترین مقدار پوستتان در معرض گزش باشد.
از اسپریها یا پمادهای دور کننده پشهها بر روی پوست استفاده کنید (دفعکنندههای بر پایه DEET بهترین تأثیر را دارند). به دستورالعملهای مندرج بر روی جعبهها توجه کنید.
دفعکنندههای پشهها را اطراف ساختمانها اسپری کنید.
- از ابزار الکتریکی دفع پشه استفاده کنید.
- در زمان خواب – بالاخص در طول روز – از پشهبند استفاده کنید.
- در صورت امکان از دستگاههای تهویه هوا استفاده کنید. اگر این دستگاهها در دسترس نبودند دربها یا پنجرهها را ببندید یا از توری استفاده کنید.
- برای دربها و پنجرهها از پرده استفاده کنید تا پشهها به داخل راه نیابند. هر نوع سوراخ در پردهها را بپوشانید.
محافظت کردن از نوزادان و کودکان در برابر گزش پشه
- توری یا پرده پشه بر روی گهواره، کالسکه یا محل بازی بچه قرار دهید تا یک مانع محافظ ایجاد کنید.
- به کودکانتان پیراهن، شلوار و جوراب بلند بپوشانید تا پوستشان کمتر در معرض گزش باشد.
- از اسپریها و پمادهای دفع کننده پشهها که برای سن کودکتان مناسب است استفاده کنید. (فقط ازمحصولات دارای مجوز وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی استفاده شود.)
کاهش مکانهای زادوولد پشهها در اطرافتان
- منزل خود را پاکیزه نگه دارید.
- هر چیزی که میتواند آب را در خود نگه دارد یا زبالهها را از اطراف خانه، محل کار یا مدرسه کودکان دور کنید. برای مثال، بطری آب، جعبههای پلاستیکی، تایر یا دیگر اشیائی که آب ممکن است داخل آنها جمع شود.
- ناودانها را باز نگه دارید تا از تجمع آب در آنها جلوگیری کنید.
- هر گونه محفظهای که در آنها آب جمع میشود مانند زیرگلدانیها یا سطلها را به طور مداوم خالی کنید، بپوشانید یا تمیز کنید.
- محفظههای آب را بپوشانید: همیشه یک پوشش محکم بر روی محفظههای دخیره آب (سطل، بشکه یا تانکر) بگذارید. از درپوشهای محکم، پرده یا تورهای فلزی که سوراخهایی کوچکتر از یک پشه بالغ دارند استفاده کنید تا از تخمگذاری پشهها درون آنها جلوگیری کنید.
- محفظههای آب را خالی کرده و بسابید تا تمیز شوند و اگر تخم پشهها در آنها وجود دارد پاک شود.
- همسایگانتان را تشویق کنید که اقدامات لازم برای حذف مکانهای زادوولد پشهها را انجام دهند و از گزش خودشان توسط پشهها جلوگیری کنند.
کمک به کودکتان برای محافظت در برابر تب دنگی
با کودکتان درباره اینکه پشهها چگونه عامل بیماری میشوند صحبت کنید، همچنین درباره اهمیت اقداماتی برای محافظت از خودشان دربرابر گزش پشهها مانند پوشیدن لباسهای محافظ و استفاده از دفع کننده پشه وقتی که بیرون خانه هستند.
کودکان از والدین و سرپرستان خود یاد میگیرند، بنابراین با عمل خود الگوی آنها باشید. با اقداماتی که برای جلوگیری از گزش پشه انجام میدهید یک الگوی خوب برای آنها باشید و چگونگی و چرایی کارهای خود را به آنها توضیح دهید.
چرا ابتلاء به تب دنگی در سطح جهانی روند افزایشی دارد؟
در سال جاری، متخصصان ارتباط مستقیم و هشدارآمیزی بین افزایش ابتلاء به تب دنگی و گرمایش جهانی یافتهاند.
تب دنگی در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری یافت میشود. آبوهوای گرمتر به گسترش سریعتر پشهها و ویروس تب دنگی کمک میکند. همچین بارندگیهای شدید و طولانی موسمی فرصت بیشتری برای زادوولد پشهها فراهم میکند.
«هیأت بینالمللی تغییرات اقلیمی»، سازمان اصلی جهانی در حوزه علوم اقلیمی، اعلام کرده است که به دلیل تغییرات اقلیمی، بیماری تب دنگی حتی در مناطق مرتفع نیز شیوع یافته است.
افزایش فضاهای شهری و مشکلات آب و فاضلاب ناشی از آن و نیز جابجایی فزاینده کالاها و افراد جزو دیگر عوامل افزایش موارد ابتلاء هستند.
