Συχνές ερωτήσεις σχετικά με τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Τι είναι η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού;

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού είναι μια διεθνής συνθήκη που αναγνωρίζει τα δικαιώματα των παιδιών, τα οποία ορίζονται ως άτομα ηλικίας έως 18 ετών. Η Σύμβαση θεσπίζει στο διεθνές δίκαιο ότι τα συμβαλλόμενα κράτη πρέπει να διασφαλίζουν ότι όλα τα παιδιά – χωρίς καμία μορφή διάκρισης – επωφελούνται από ειδικά μέτρα προστασίας και βοήθεια, έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες όπως η εκπαίδευση και η υγειονομική περίθαλψη, μπορούν να αναπτύξουν την προσωπικότητα, τις ικανότητες και τα ταλέντα τους στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους, μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου θα είναι ευτυχισμένα και θα μεγαλώνουν με αγάπη και κατανόηση και ενημερώνονται και συμμετέχουν στην επίτευξη των δικαιωμάτων τους με προσιτό και ενεργό τρόπο.

Πώς αποφασίστηκε το περιεχόμενο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού;

Τα πρότυπα της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού διαπραγματεύτηκαν κυβερνήσεις, μη κυβερνητικές οργανώσεις, υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δικηγόροι, ειδικοί στον τομέα της υγείας, κοινωνικοί λειτουργοί, εκπαιδευτικοί, εμπειρογνώμονες στην ανάπτυξη του παιδιού και θρησκευτικοί ηγέτες από όλο τον κόσμο, σε μια περίοδο 10 ετών. Το αποτέλεσμα είναι ένα έγγραφο συναίνεσης που λαμβάνει υπόψη τη σημασία της παράδοσης και των πολιτιστικών αξιών για την προστασία και την αρμονική ανάπτυξη του παιδιού. Αντικατοπτρίζει τα κύρια νομικά συστήματα του κόσμου και αναγνωρίζει τις ειδικές ανάγκες των αναπτυσσόμενων χωρών.

Πώς η Σύμβαση προστατεύει τα δικαιώματα των παιδιών;

Η Σύμβαση ορίζει ως «παιδί» κάθε πρόσωπο ηλικίας κάτω των 18 ετών, εκτός εάν οι σχετικές νομοθεσίες αναγνωρίζουν μικρότερη ηλικία ενηλικίωσης. Σε ορισμένα θέματα, τα κράτη είναι υποχρεωμένα να ορίζουν ελάχιστες ηλικίες, όπως η ηλικία πρόσβασης στην απασχόληση και η ολοκλήρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Σε άλλες περιπτώσεις, όμως, η Σύμβαση απαγορεύει κατηγορηματικά την ισόβια κάθειρξη χωρίς δυνατότητα αποφυλάκισης ή την επιβολή της θανατικής ποινής σε άτομα ηλικίας κάτω των 18 ετών.

Πώς ορίζει το Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού το παιδί;
Η Σύμβαση ορίζει ως «παιδί» κάθε πρόσωπο ηλικίας κάτω των 18 ετών, εκτός εάν οι σχετικές νομοθεσίες αναγνωρίζουν μικρότερη ηλικία ενηλικίωσης. Σε ορισμένα θέματα, τα κράτη είναι υποχρεωμένα να ορίζουν ελάχιστες ηλικίες, όπως η ηλικία πρόσβασης στην απασχόληση και η ολοκλήρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Σε άλλες περιπτώσεις, όμως, η Σύμβαση απαγορεύει κατηγορηματικά την ισόβια κάθειρξη χωρίς δυνατότητα αποφυλάκισης ή την επιβολή της θανατικής ποινής σε άτομα κάτω των 18 ετών.

Ποιοι είναι οι κατευθυντήριες αρχές της Σύμβασης;

Οι κατευθυντήριες αρχές της Σύμβασης είναι: η μη διάκριση, το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού ως πρωταρχική μέριμνα σε όλες τις ενέργειες που αφορούν τα παιδιά, το εγγενές δικαίωμα του παιδιού στη ζωή και η υποχρέωση των κρατών μερών να εξασφαλίζουν στο μέγιστο δυνατό βαθμό την επιβίωση και την ανάπτυξη του παιδιού, καθώς και το δικαίωμα του να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του σε όλα τα θέματα που το αφορούν, με τις απόψεις αυτές να λαμβάνονται δεόντως υπόψη.

Ποια είναι η αντίληψη για το παιδί στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού;

Η Σύμβαση παρέχει ένα σύνολο καθολικών προτύπων που πρέπει να τηρούνται από όλες τις χώρες. Αντικατοπτρίζει μια νέα αντίληψη για το παιδί. Τα παιδιά δεν είναι ιδιοκτησία των γονιών τους ούτε αβοήθητα αντικείμενα φιλανθρωπίας. Είναι ανθρώπινα όντα και υποκείμενα των δικών τους δικαιωμάτων. Η Σύμβαση προσφέρει μια αντίληψη για το παιδί ως άτομο και μέλος μιας οικογένειας και μιας κοινότητας, με δικαιώματα και ευθύνες.

Τι καθιστά την Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού ξεχωριστή;

Η Σύμβαση:

• Είναι η πιο ευρέως επικυρωμένη συνθήκη για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία – ισχύει σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου, παρέχοντας έτσι ένα κοινό ηθικό και νομικό πλαίσιο για την υλοποίηση των δικαιωμάτων των παιδιών.
• Ήταν η πρώτη φορά που αναλήφθηκε επίσημη δέσμευση για την εξασφάλιση της υλοποίησης των δικαιωμάτων των παιδιών και την παρακολούθηση της προόδου όσον αφορά την κατάσταση των παιδιών.
• Δείχνει ότι τα δικαιώματα των παιδιών δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται ως επιλογή, ως θέμα ευνοϊκής μεταχείρισης ή καλοσύνης προς τα παιδιά ή ως έκφραση φιλανθρωπίας. Τα δικαιώματα των παιδιών δημιουργούν υποχρεώσεις και ευθύνες που όλοι πρέπει να τιμούμε και να σεβόμαστε.
• Έχει αναγνωριστεί από μη κρατικούς φορείς.
• Αποτελεί σημείο αναφοράς για πολλούς οργανισμούς που εργάζονται με και για τα παιδιά, συμπεριλαμβανομένων των ΜΚΟ και των φορέων του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών.
• Επιβεβαιώνει ότι όλα τα δικαιώματα είναι εξίσου σημαντικά και απαραίτητα για την πλήρη ανάπτυξη ενός παιδιού και ότι κάθε παιδί είναι σημαντικό.
• Επιβεβαιώνει την έννοια της ευθύνης του κράτους για την υλοποίηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τις αξίες της διαφάνειας και του δημόσιου ελέγχου που συνδέονται με αυτήν.
• Προωθεί ένα διεθνές σύστημα αλληλεγγύης που αποσκοπεί στην υλοποίηση των δικαιωμάτων των παιδιών. Οι χώρες δωρητές καλούνται να παρέχουν βοήθεια σε τομείς όπου έχουν εντοπιστεί ιδιαίτερες ανάγκες. Οι χώρες αποδέκτες καλούνται να κατευθύνουν την εξωτερική αναπτυξιακή βοήθεια προς τον ίδιο σκοπό.
• Υπογραμμίζει τον ρόλο της κοινωνίας, των κοινοτήτων και των οικογενειών.

Πόσες χώρες έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού;

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού είναι η συνθήκη για τα ανθρώπινα δικαιώματα που επικυρώθηκε ταχύτερα στην ιστορία. Περισσότερες χώρες έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση από οποιαδήποτε άλλη συνθήκη για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία – 196 χώρες έχουν γίνει συμβαλλόμενα μέρη της Σύμβασης από τον Οκτώβριο του 2015. Μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής δεν έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση. Με την υπογραφή της Σύμβασης, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δηλώσει την πρόθεσή τους να την επικυρώσουν, αλλά δεν το έχουν κάνει ακόμη.

Πώς παρακολουθεί και υποστηρίζει η διεθνής κοινότητα την πρόοδο στην εφαρμογή της Σύμβασης;

Η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού, ένα εκλεγμένο σώμα ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων που παρακολουθεί την εφαρμογή της Σύμβασης, απαιτεί από τις κυβερνήσεις που έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση να υποβάλλουν τακτικές εκθέσεις σχετικά με την κατάσταση των δικαιωμάτων των παιδιών στις χώρες τους. Η Επιτροπή εξετάζει αυτές τις εκθέσεις και διατυπώνει συστάσεις προς τα κράτη. Όπου είναι απαραίτητο, η Επιτροπή ζητά διεθνή βοήθεια από άλλες κυβερνήσεις και τεχνική βοήθεια από οργανισμούς όπως η UNICEF.

Ποια μέτρα ενθαρρύνουν η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού και η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού να λάβουν οι κυβερνήσεις;

Μέσω των ανασκοπήσεων των εκθέσεων των χωρών, η Επιτροπή προτρέπει όλα τα επίπεδα της κυβέρνησης να χρησιμοποιούν τη Σύμβαση ως οδηγό για τη χάραξη και την εφαρμογή πολιτικών, συμπεριλαμβανομένων των εξής: να διαθέτουν εθνικό σχέδιο για τα παιδιά, να παρακολουθούν το ποσοστό του προϋπολογισμού που δαπανάται για τα παιδιά, να διενεργούν τακτικές αξιολογήσεις επιπτώσεων σε όλα τα υπουργεία χρησιμοποιώντας αξιόπιστα στοιχεία για τη ζωή των παιδιών και να διαθέτουν ανεξάρτητο διαμεσολαβητή για τα παιδιά.

Σε ποιους τομείς η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού έχει αποδειχθεί πιο αποτελεσματική;

Στα 30 χρόνια που έχουν περάσει από την υιοθέτηση της Σύμβασης, η ζωή εκατομμυρίων παιδιών έχει βελτιωθεί χάρη στην προοδευτική υλοποίηση των δικαιωμάτων και την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που κατοχυρώνονται στη Σύμβαση και στα τρία Προαιρετικά Πρωτόκολλά της.

Η Σύμβαση έχει εμπνεύσει αλλαγές σε όλα τα μέρη του κόσμου, μεταξύ των οποίων:

• Ενσωμάτωση των αρχών των δικαιωμάτων του παιδιού στη νομοθεσία.
• Δημιουργία διατμηματικών και διεπιστημονικών φορέων για την αντιμετώπιση θεμάτων που αφορούν τα δικαιώματα του παιδιού.
• Ανάπτυξη εθνικών προγραμμάτων για τα παιδιά.
• Προώθηση θεσμών συνηγόρου του παιδιού ή επιτρόπων για τα δικαιώματα του παιδιού.
• Την αναδιάρθρωση των πόρων του εθνικού προϋπολογισμού για την υλοποίηση των δικαιωμάτων των παιδιών.
• Παρεμβάσεις που στοχεύουν στην επιβίωση και την ανάπτυξη των παιδιών.
• Την αντιμετώπιση των διακρίσεων και άλλων εμποδίων στην υλοποίηση των δικαιωμάτων των παιδιών, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων μεταξύ των παιδιών.
• Τη δημιουργία ευκαιριών για τα παιδιά να εκφράζουν τις απόψεις τους και να γίνονται ακουστά.
• Την επέκταση των συνεργασιών για τα παιδιά.
• Την αξιολόγηση του αντίκτυπου των μέτρων στα παιδιά.

Πώς χρησιμοποιεί η UNICEF τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού;

Η UNICEF είναι ο οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών που έχει ως αποστολή την προστασία των δικαιωμάτων κάθε παιδιού, παντού, ειδικά των πιο ευάλωτων. Όπως αναφέρεται στη Δήλωση Αποστολής μας, «Η UNICEF έχει λάβει εντολή από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών να προασπίζει τα δικαιώματα των παιδιών, να βοηθά στην κάλυψη των βασικών αναγκών τους και να διευρύνει τις ευκαιρίες τους ώστε να αξιοποιήσουν πλήρως τις δυνατότητές τους. Η UNICEF καθοδηγείται από τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού και προσπαθεί να καθιερώσει τα δικαιώματα των παιδιών ως διαχρονικές ηθικές αρχές και διεθνή πρότυπα συμπεριφοράς απέναντι στα παιδιά».

Η UNICEF είναι ο μόνος οργανισμός που αναφέρεται συγκεκριμένα στη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού ως πηγή εξειδικευμένης βοήθειας και συμβουλών. Η Σύμβαση παρέχει στην UNICEF καθοδήγηση ως προς τους τομείς που πρέπει να αξιολογηθούν και να αντιμετωπιστούν και αποτελεί ένα εργαλείο για τη μέτρηση της προόδου που έχει επιτευχθεί σε αυτούς τους τομείς. Εκτός από τη διατήρηση της εστίασης στην επιβίωση και την ανάπτυξη των παιδιών, η UNICEF πρέπει να λαμβάνει υπόψη την κατάσταση όλων των παιδιών, να αναλύει το οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον, να αναπτύσσει συνεργασίες για την ενίσχυση της ανταπόκρισης (συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής των ίδιων των παιδιών), να υποστηρίζει παρεμβάσεις με βάση τη μη διάκριση και να ενεργεί προς το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.