Raportim etik mbi fëmijët

Parimet bazë për një raportim etik mbi fëmijët

Child labour
UNICEF/ALB/2018/Fatos Baxhakau

Parimet bazë për një raportim etik mbi fëmijët

Raportimi mbi fëmijët dhe të rinjtë ka sfidat e tij të veçanta. Në disa raste akti i raportimit mbi fëmijët i vendos ata ose fëmijët e tjerë në rrezik për ndëshkim ose stigmatizim.
UNICEF i ka zhvilluar këto parime për t’i ardhur në ndihmë gazetarëve kur ata raportojnë për çështjet që prekin fëmijët. Parimet janë ofruar si udhëzime që UNICEF beson se do e ndihmojnë median për t’i trajtuar çështjet e fëmijëve në mënyrë të ndjeshme dhe të përshtatshme për moshën. Udhëzimet nënkuptojnë mbështetjen e qëllimeve të mira të reporterëve etikë: t’i shërbejnë interesit publik pa cënuar të drejtat e fëmijëve.
Përqendrimi tradicional te imazhet e kundërta të fëmijëve – tërheqës kundrejt i paushqyer; i, e lumtur kundrejt i, e trishtuar; pozitiv kundrejt negativ; zgjidhje kundrejt problem; e njëjta ngjyrë kundrejt bardhezi – duhet të zgjerohet për dy arsye madhore: për t’i trajtuar më mirë specifikat e çështjeve të ndërlikuara dhe për të ndryshuar përshkrimin e imazhit të fëmijëve për fushën e gjerë ku shumica e fëmijëve aktualisht jetojnë.
Në këtë mënyrë imazhet mund të jenë origjinale edhe informuese.
Së pari, interesat më të larta të fëmijës – e drejta e fëmijëve për dinjitet, respekt, mbrojtje dhe pjesëmarrje janë kriteret bazë që përcaktojnë se cilët imazhe duhet të përdoren dhe se si duhet të përdoren.
Një udhëzues i dobishëm në procesin e krijimit të imazheve të përshtatshme është pyetja: Nëse ai/ajo do të ishte fëmija im, si do të doja unë që ai/ajo të portretizohej? Duke bërë këtë pyetje, eliminohet prirja për t’i trajtuar subjektet fëmijë në fotografi si objekte të përdorura për përkrahje të përkohshme ose për nevoja rritje fondesh. Fëmijët janë qenie njerëzore që janë në kujdesin tonë dhe meritojnë që të përfaqësohen me drejtësi.


Parimet
1. Dinjiteti dhe të drejtat e çdo fëmije duhen respektuar në çdo rrethanë.
2. Gjatë intervistës dhe raportimit mbi fëmijët, një vëmendje e veçantë i duhet kushtuar çdo të drejte të fëmijëve për privatësinë dhe konfidencialitetin, për të dëgjuar mendimet e tyre, për të marrë pjesë në vendimet që i prekin ata, dhe të mbrohen nga lëndimi dhe ndëshkimi, duke përfshirë mundësinë e lëndimit dhe ndëshkimit.
3. Interesat më të larta të çdo fëmije duhen mbrojtur me çdo kusht, duke përfshirë edhe përkrahjen për çështjet e fëmijëve dhe promovimin e të drejtave të tyre.
4. Kur përpiqemi që të përcaktojmë interesat më të larta të fëmijëve, të drejtës së fëmijëve që pikëpamjet e tyre të merren parasysh duhet t’i jepet një rëndësi e veçantë në përputhje me moshën dhe pjekurinë e tyre.
5. Personave që janë më afër situatës së fëmijëve dhe më të aftë për ta vlerësuar atë, u duhet marrë mendimi rreth shtrirjes politike, sociale dhe kulturore të reportazheve.
6. Mos e publikoni një histori ose imazh që mund ta rrezikojë fëmijën, të afërmit ose shokët e tij, madje edhe kur identitetet janë ndryshuar, fshehur ose nuk janë përdorur.


Udhëzime për intervistimin e fëmijëve
1. Mos lëndoni asnjë fëmijë; shmangni pyetjet, qëndrimet ose komentet që janë gjykuese, që nuk marrin parasysh vlerat kulturore që e rrezikojnë fëmijën ose e ekspozojnë atë ndaj poshtërimit, ose që ringjallin dhimbjen dhe brengën e fëmijës nga ngjarje traumatike.
2. Mos i diskriminoni fëmijët që zgjidhni për të intervistuar për shkak të gjinisë, racës, moshës, fesë, statusit, formimit arsimor ose aftësive fizike.
3. Mos aktroni: Mos ju kërkoni fëmijëve që të tregojnë një histori, ose të ndëmarrin një veprim që nuk është pjesë e historisë së tyre.
4. Sigurohuni se fëmija ose kujdestari e dinë se po flasin me një reporter. Shpjegojuni qëllimin e intervistës dhe përdorimin e saj.
5. Merrni leje nga fëmija ose kujdestari ose kujdestarja e tij/saj për të gjitha intervistat, video regjistrimet dhe kur është e mundur, edhe për fotografi që përdoren në dokumentarë. Leja duhet marrë në rrethana që garantojnë se fëmija ose kujdestari/kujdestarja në asnjë mënyrë nuk janë detyruar dhe se ata e kuptojnë që janë pjesë e një historie që do të transmetohet në atë shtet ose në mbarë botën. Zakonisht, kjo garantohet vetëm kur leja merret në gjuhën e fëmijës dhe nëse vendimi merret në konsultim me një të rritur te i cili, ose e cila fëmija ka shumë besim.
6. Tregoni kujdes për faktin se ku dhe se si do të intervistohet fëmija. Kufizoni numrin e intervistuesve dhe të fotografëve. Përpiquni të jeni të sigurt se fëmijët ndihen rehat dhe janë të gatshëm për të treguar historitë e tyre pa ndonjë trysni të jashtme, duke përfshirë edhe intervistuesin. Në film, video ose intervistat radiofonike merrni parasysh se cila zgjedhje për sfondin vizual ose audio do të mund të ishte e përshtatshme për fëmijën dhe jetën apo historinë e tij ose saj. Sigurohuni se fëmija nuk do të ndihet i kërcënuar, ose i ndikuar në mënyrë të pafavorshme, nëse shfaqni shtëpinë, komunitetin ose të dhëna të përgjithshme për vendndodhjen e tij/saj.


Mbrojtja e fëmijëve të abuzuar seksualisht
Nevoja për të mbrojtur identitetin vizual të fëmijëve të abuzuar seksualisht kuptohet më lehtë sesa kur krahasohet me llojet e tjera të abuzimit. Sidoqoftë, shumë media përgjithësisht akoma vazhdojnë t’i zbulojnë fytyrat dhe emrat e fëmijëve të abuzuar seksualisht. Shpesh herë ndodh që asnjërit prej tyre nuk i ka vajtur ndërmend t'i mbrojnë këta fëmijë. Ose shpesh herë punonjësit e medias nuk e pranojnë faktin që ata realisht po i shfrytëzojnë këta fëmijë.
Megjithatë, shumica e njerëzve i marrin në konsideratë këto supozime. Një pyetje e rëndësishme që mbështet këtë diskutim është: ”Nëse fëmija juaj do të ishte abuzuar seksualisht, a do ta lejonit që identiteti i tij/saj të zbulohej gjatë këtij informacioni?" Publikimi i identiteteve të viktimave të abuzuar seksualisht ekspozon vuajtje të brendshme, shpesh thellim të ndjenjës së pafuqisë dhe poshtërimit të shkaktuara nga abuzimi i vërtetë. Në shumë komunitete nëpër botë, një gjë e tillë rezulton edhe te viktimat e stigmatizuara dhe mund të rrisë rrezikun për dhunime të ardhshme.
Megjithatë denoncimi efektiv i shfrytëzimit seksual kërkon një dokumentim i cili e mbështet faktin e ndodhur. Tashmë dihet gjithashtu se tabutë kulturore kundër reklamimit të abuzimit seksual rrisin nivelin e riskut për viktimat e mundshme dhe nuk i mbështesin kur ndodh një gjë e tillë. Fotografët profesionistë që respektojnë ndjeshmërinë e kësaj çështjeje, dhe që sigurojnë besimin e fëmijëve dhe garantojnë privatësinë tyre, kanë dhënë kontributin e tyre në përmirësimin e procesit të fotografimit të fëmijëve të shfrytëzuar seksualisht duke mbrojtur emrat dhe identitetet e tyre vizualë.
Shpesh herë fëmijët marrin pjesë në aktin e mbrojtjes: duke u kthyer me kurriz nga kamera ose duke mbuluar fytyrat. Rezultati, i cili nuk është aspak banal ose i paqartë, priret të theksojë nevojën për mbrojtje dhe gjithashtu mbrojtjen e dinjitetit të tyre. Përdorimi i shiritave të zinj te sytë, ose fshehja e fytyrës së fëmijës nuk rekomandohen pasi këto teknika priren t’i “kriminalizojnë” ose depersonalizojnë subjektet.


Shënim për gazetarët/foto reporterët: Mbrojtja e identitetit në situata me rrezikshmëri të lartë

Pjesëmarrja juaj ne nje vizitë mediatike, të organizuar nga UNICEF, është e rëndësishme për ne dhe na ndihmon që ta tërheqim sa më shumë vëmendjen e botës lidhur me situatën e vështirë me të cilën po përballen shumë fëmijë dhe gra në mbarë botën.

Shumë prej fëmijëve ose grave që ju vereni gjate punes me UNICEF, nëse identifikohen me emra ose në fotografi, do të përballen me rrezikun ndaj masave ndëshkimore ose të refuzimit nga komuniteti. Kjo është veçanërisht e vërtetë për fëmijët që shoqërohen me grupe ushtarake ose vajza/gra që janë viktima të dhunës ose shfrytëzimit seksual ose të tjera forma me bazë gjinore. Për më tepër, nëse fëmijët dyshohen se mund të kenë marrë pjesë ose në ushtrimin e dhunës, ose nëse kanë qenë vetë ata pjesë e dhunës, ata mund të përballen me dhunë të mëtejshme. Vajzat dhe gratë që dyshohen si viktima të krimeve seksuale ose të formave të tjera me bazë gjinore vuajnë dhunë të mëtejshme ose përjashtim të përhershëm nga komunitetet e tyre. Gjithashtu, fëmijët dhe gratë që identifikohen me HIV+ ose që janë akuzuar apo dënuar për krime, mund të bëhen subjekt i stigmatizimit të mëtejshëm ose masave të tjera ndëshkimore.

Ne,  profesionistë të medias kërkojmë bashkëpunimin dhe miratimin tuaj për të aplikuar standardet globale për të mbrojtur të gjithë fëmijët dhe gratë nga masa të tilla ndëshkimore. Konventat e Kombeve të Bashkuara për të drejtat e fëmijëve dhe grave përbëjnë bazat ligjore që mbështesin pozicionin tonë për mbrojtjen e fëmijëve dhe grave. Ligjet kombëtare dhe vendore në shumë shtete gjithashtu i përkrahin këto të drejta.

Prandaj, ne ju kërkojmë që ju të bini dakord mbi kushtet e mëposhtme kur shkruani artikuj ose përdorni fotografi të fëmijëve/grave gjatë kësaj vizite mediatike:

  • Për të qenë të çliruar nga të bërit e një gjëje të tillë përdorni emra falsë, ose mos përdorni emra dhe mbroni identitetin vizual të fëmijëve/grave në imazhe që i identifikojnë ata si ushtarë të mëparshëm/aktualë, viktima ose autorë të krimeve të dhunës seksuale, trafikimit, HIV+, ose të akuzuar apo të dënuar për krime.
  • Mos i lidhni fëmijët/gratë në imazhe me një histori specifike që i identifikon ata si subjekte ose autorë të krimit të dhunës seksuale, trafikimit, fëmijë ushtarë të mëparshëm/aktualë, të akuzuar/dënuar për krime, ose HIV+.