Barazia gjinore: Liria për t’u bërë kush je i/e destinuar të jesh

“Çfarë të motivon të avokosh për të drejtat e njeriut?”

Kjo është ndoshta pyetja që më bëhet më shpesh. Përgjigjja ime ka qenë gjithmonë e njëjtë: besimi se çdo person meriton mundësinë për të jetuar, për të mësuar, për të udhëhequr dhe për të ëndërruar pa u kufizuar nga gjinia e tij/saj. Nëse do të kisha një shkop magjik, do të fshija stereotipet, do të sfidoja mizogjininë dhe do të sigurohesha që çdo grua dhe vajzë të mund të arrijë potencialin e saj të plotë. Por ndryshimi i vërtetë nuk vjen nga magjia (sa e lehtë do të kishte qenë!) – ai vjen nga njerëzit që refuzojnë të heshtin. Prandaj zgjedh të përdor zërin tim: për të folur për ata zëra që injorohen, veçanërisht gratë dhe vajzat nga komunitetet e margjinalizuara, zonat rurale dhe ato që fatkeqësisht jetojnë në situata dhune dhe diskriminimi. Sepse çdo herë që dikujt i thuhet të zvogëlohet, të heshtë ose të ulë ambiciet e tij, të gjithë humbasim diçka. Humbasim talent, lidership, inovacion dhe mundësinë për një botë më të barabartë.

Të rinjtë e kuptojnë këtë realitet më mirë se sa shumë u njihet kjo meritë. Kur U-Report i UNICEF Albania-s pyeti të rinjtë se çfarë i pengon vajzat të kenë akses të barabartë në mundësi, përgjigjja ishte domethënëse. Nuk ishte mungesa e talentit. Nuk ishte mungesa e ëndrrave. Nuk ishte thjesht mungesa e politikave. Pengesa më e madhe e identifikuar ishin stereotipet shoqërore, të ndjekura nga mungesa e mbështetjes nga familjet, komunitetet dhe institucionet. Mendojeni këtë për një moment. Sa vajzave u thuhet të jenë ambicioze, por jo shumë ambicioze? Të jenë të sigurta në vetvete, por jo shumë të sigurta? Të ëndërrojnë shumë, por jo aq shumë sa t’i bëjnë të tjerët të ndihen të pakëndshëm? Këto gjetje janë më shumë se statistika. Ato janë një pasqyrim i rregullave të padukshme që vazhdojnë të formësojnë jetën e njerëzve shumë përpara se ata të hyjnë në një klasë, një vend pune apo një pozicion drejtues.

Unë i kam parë këto realitete nga afër. Si studente e mjekësisë, kam dëgjuar njerëz, madje edhe profesorët e mi, të pretendojnë se gratë nuk mund të bëhen kirurge të suksesshme sepse në fund të fundit do të kenë familje për t’u kujdesur. Kam parë pacientë që u besojnë më lehtë mjekëve burra sesa mjekeve gra. Kam dëgjuar vajza të përshkruhen si “shumë ambicioze”, “shumë të hapura” ose “shumë të pavarura”, sikur vetëbesimi të ishte një mangësi dhe jo një forcë. Kam qëndruar gjithashtu në protesta kundër femicidit, duke parë përreth dhe duke pyetur veten pse turma nuk ishte më e madhe. Pse dhuna ndaj grave ende trajtohet si një çështje e grave, kur në fakt është një çështje shoqërore? Pse vazhdojmë të reagojmë ndaj tragjedive në vend që t’i parandalojmë ato? Këto përvoja më kanë mësuar se pabarazia nuk shfaqet gjithmonë me zë të lartë. Ndonjëherë ajo shfaqet si një stereotip, një supozim, një shaka ose një heshtje. Megjithatë, këto momente të vogla akumulohen, duke formësuar atë që njerëzit besojnë se mund të bëhen.

Prandaj është kaq e rëndësishme të sqarohet se çfarë do të thotë realisht barazia gjinore. Barazia gjinore nuk ka të bëjë me superioritetin e grave ndaj burrave, as nuk është një garë mes gjinive. Ajo ka të bëjë me mundësi të barabarta, të drejta të barabarta dhe liri të barabartë për të ndjekur aspiratat e secilit. Ka të bëjë me krijimin e një shoqërie ku vajzave nuk u thuhet çfarë nuk mund të bëhen dhe ku djemtë nuk janë të kufizuar nga pritshmëritë e asaj që duhet të jenë. Sepse stereotipet nuk i kufizojnë vetëm vajzat. Ato u thonë djemve se ndjeshmëria është dobësi, se emocionet duhet të fshihen dhe se forca duhet të duket gjithmonë në një mënyrë të caktuar. Ato i vendosin të gjithë brenda kutive dhe pastaj i quajnë këto kuti “normalitet”. Por çfarë do të ndodhte nëse do të ndalonim së kërkuari nga njerëzit të përshtaten me pritshmëritë dhe do të fillonim t’i inkurajonim të zhvillojnë potencialin e tyre?

Dhe këtu burrat dhe djemtë bëhen aleatë thelbësorë. Barazia gjinore nuk mund të arrihet vetëm nga gratë. Ajo kërkon baballarë që u mësojnë djemve të tyre se respekti është forcë. Kërkon vëllezër që sfidojnë seksizmin dhe e ndalojnë atë kur e shohin. Kërkon të rinj që kuptojnë se barazia nuk është diçka që u merret atyre, por diçka që sjell përfitime për të gjithë.

Inkurajues është fakti që të rinjtë tashmë po na tregojnë rrugën përpara. Në sondazhin e U-Report, shumë prej tyre identifikuan edukimin mbi barazinë dhe pjesëmarrjen më të madhe të vajzave në proceset vendimmarrëse si disa nga mënyrat më efektive për të sjellë ndryshim të qëndrueshëm. Ata e kuptojnë se ndryshimi i ligjeve është i rëndësishëm, por ndryshimi i mendësive është transformues. Në fund të fundit, nëse stereotipet mësohen, ato mund edhe të çmësohen. Nëse paragjykimet mund të trashëgohen brez pas brezi, po ashtu mund të trashëgohet edhe barazia.

Brezi im nuk dëshiron një të ardhme të përcaktuar nga stereotipet, diskriminimi apo dhuna. Ne duam një të ardhme ku talenti ka më shumë rëndësi se gjinia dhe ku çdo i ri mund të arrijë potencialin e tij të plotë. Por kjo e ardhme nuk do të vijë vetvetiu. Ajo varet nga fakti nëse jemi të gatshëm të sfidojmë ide që për shumë kohë kanë mbetur të padiskutuara. Varet nga fakti nëse zgjedhim guximin përballë rehatisë dhe veprimin përballë indiferencës.

Prandaj po ju lë me një pyetje: Çfarë lloj bote po krijojmë kur i mësojmë njerëzit se kush duhet të jenë, në vend që t’i ndihmojmë të zbulojnë se kush mund të bëhen? Barazia gjinore nuk është çështje e grave apo e burrave, është çështje njerëzore. Dhe nëse ka diçka që të rinjtë po e dëshmojnë çdo ditë, është se brezi i ardhshëm nuk po e pret ndryshimin. Ne po bëhemi vetë ndryshimi. Edhe ju mund të bëheni. Sot.