Sự trở lại của các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc-xin đe dọa trẻ em ở Đông Á và Thái Bình Dương

Ha Noi/Manila/Bangkok/Geneva, ngày 28 tháng 5 năm 2025 – Tại khu vực Đông Á và Thái Bình Dương, các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc-xin đang quay trở lại một cách nguy hiểm, trong đó sởi là bệnh đang bùng phát mạnh nhất. Trong những tháng đầu năm 2025, các quốc gia như Campuchia, Mông Cổ, Philippines và Việt Nam ghi nhận sự gia tăng đáng kể các ca mắc sởi so với cùng kỳ năm ngoái, cho thấy còn quá nhiều trẻ em đang bỏ lỡ những liều vắc-xin cứu sinh.

Sởi là một trong những bệnh truyền nhiễm nhất trên thế giới, có thể gây bệnh nặng và tử vong, đặc biệt ở trẻ em. Từ đầu năm 2025, Việt Nam đã ghi nhận 81.691 ca nghi mắc sởi tại 63 tỉnh, thành phố. Tính đến ngày 21 tháng 5, Mông Cổ đã xác nhận 2.682 ca mắc sởi. Campuchia báo cáo 2.150 ca mắc sởi từ tháng 1 đến tháng 4 năm 2025. Philippines ghi nhận 2.068 ca mắc từ ngày 1 tháng 1 đến ngày 10 tháng 5 năm 2025. Số ca mắc sởi trong toàn khu vực hiện đang ở mức cao nhất kể từ năm 2020, theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

“Sự gia tăng đáng báo động của các ca mắc sởi là một hồi chuông cảnh tỉnh,” Tiến sĩ Saia Ma’u Piukala, Giám đốc Khu vực Tây Thái Bình Dương của WHO cho biết. “Điều này cho thấy còn rất nhiều trẻ em bị bỏ lại phía sau – những trẻ chưa được tiêm mũi vắc-xin nào, sống tại các cộng đồng khó tiếp cận, bị bỏ sót trong tiêm chủng định kỳ và các chiến dịch vắc-xin. Điều này càng nhấn mạnh tầm quan trọng sống còn của việc đảm bảo mọi trẻ em đều được tiêm chủng để bảo vệ sức khỏe của chính các em và cả cộng đồng.”

Trong khi đó, đợt bùng phát bệnh bại liệt tại Papua New Guinea đã khiến quốc gia này phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp về y tế công cộng. Nguy cơ lây lan trong nước vẫn rất cao và có thể ảnh hưởng ra ngoài biên giới. Dù Papua New Guinea được công nhận không còn bệnh bại liệt từ 25 năm trước, nhưng tỷ lệ tiêm chủng định kỳ vẫn thấp khiến nhiều trẻ em dễ bị tổn thương.

Các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc-xin vẫn là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe trẻ em. Sởi có thể gây ra biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, tổn thương não và tàn tật suốt đời. Bại liệt có thể dẫn đến liệt vĩnh viễn. Những trẻ nhỏ tuổi nhất, đặc biệt là trẻ sống trong nghèo đói, vùng xung đột, khu vực xa xôi hoặc không được tiếp cận với chăm sóc y tế cơ bản, là những em có nguy cơ cao nhất và ít có khả năng hồi phục nhất.

“Chúng ta không chỉ đang chứng kiến sự gia tăng bệnh tật, mà còn là dấu hiệu cho thấy hệ thống bảo vệ trẻ em đang bị suy yếu,” bà June Kunugi, Giám đốc khu vực Đông Á và Thái Bình Dương của UNICEF phát biểu. “Sởi và bại liệt là những bệnh truyền nhiễm cực kỳ cao, và chính trẻ em đang phải trả giá cho những khoảng trống trong bao phủ tiêm chủng, việc chăm sóc bị trì hoãn, và thông tin sai lệch. Không trẻ em nào nên phải chịu đựng hay mất mạng vì những căn bệnh mà chúng ta hoàn toàn có thể phòng ngừa.”

Sự bùng phát trở lại của các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc-xin tại Đông Á và Thái Bình Dương phản ánh những thất bại mang tính hệ thống. Hệ thống tiêm chủng suy yếu do đại dịch COVID-19 vẫn đang thiếu nguồn lực. Tại Khu vực Tây Thái Bình Dương của WHO, ước tính có 3,2 triệu trẻ em chưa được tiêm bất kỳ mũi vắc-xin nào trong giai đoạn 2020–2023. Nhiều trẻ khác vẫn chưa được tiêm đầy đủ, ngay cả tại những quốc gia từng có hệ thống tiêm chủng mạnh cũng đang phải đối mặt với các khoảng trống miễn dịch. Những trở ngại này đã khiến hàng triệu trẻ em dễ bị tổn thương trước các bệnh lẽ ra đã được kiểm soát hoặc loại trừ. Ngoài ra, sự gia tăng tâm lý ngại tiêm chủng – bị thúc đẩy bởi thông tin sai lệch, giả mạo và sự thiếu tin tưởng – đang làm xói mòn niềm tin của các gia đình trong việc bảo vệ con em mình.

“Chúng tôi rất lo ngại trước số ca mắc sởi gia tăng tại khu vực,” bà Nadia Lasri, Giám đốc quốc gia cấp cao và Điều phối viên khu vực Tây Thái Bình Dương của Gavi, Liên minh Vắc-xin, cho biết. “Gavi đang tích cực hỗ trợ các nỗ lực ứng phó, bao gồm tài trợ các chiến dịch tiêm chủng khẩn cấp, tăng cường hệ thống giám sát, và hỗ trợ kỹ thuật cho các chương trình tiêm chủng quốc gia. Chúng tôi đang hợp tác với các đối tác để củng cố hệ thống tiêm chủng định kỳ và đảm bảo không trẻ em nào, kể cả ở vùng xa hay khu vực biên giới, bị bỏ lại phía sau. Sự gia tăng các ca bệnh càng cho thấy sự cấp thiết của một phản ứng phối hợp ở cấp khu vực nhằm ngăn chặn lây truyền và bảo vệ hàng triệu trẻ em.”

Gavi, Liên minh Vắc-xin hợp tác với chính phủ các quốc gia để đồng tài trợ cho tiêm chủng định kỳ và phòng ngừa, đồng thời hỗ trợ tăng cường hệ thống y tế cũng như các hoạt động ứng phó – bao gồm cả sởi – tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình thấp. Gavi hướng đến hỗ trợ các quốc gia xây dựng hệ thống tiêm chủng tự chủ và mới đây đã công bố hợp tác với Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á (AIIB) nhằm huy động ít nhất 1 tỷ USD tài trợ bền vững cho tiêm chủng tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình thấp, bao gồm cả ở khu vực Tây Thái Bình Dương, đến năm 2030. Gavi hiện đang kêu gọi tài trợ ít nhất 9 tỷ USD từ các nhà tài trợ cho giai đoạn 2026–2030.

Cái giá của việc không hành động là rất lớn: các đợt bùng phát bệnh đòi hỏi các chiến dịch khẩn cấp và ứng phó chuyên sâu – điều này tốn kém hơn rất nhiều so với việc duy trì hệ thống tiêm chủng định kỳ hiệu quả và đáng tin cậy.

Các công cụ để chấm dứt những bệnh này đã sẵn có: vắc-xin an toàn, hiệu quả và giá thành hợp lý; hệ thống cảnh báo sớm; và đội ngũ nhân viên y tế được đào tạo tốt và tận tâm. UNICEF và WHO kêu gọi chuyển từ ứng phó khủng hoảng sang phòng ngừa chủ động. Cụ thể:

• Tiếp cận mọi trẻ em với tiêm chủng định kỳ và các chiến dịch tiêm vét để lấp đầy khoảng trống miễn dịch.
• Theo dõi nguy cơ và ứng phó sớm với hệ thống giám sát vững mạnh, năng lực xét nghiệm và phản ứng nhanh với các đợt bùng phát.
• Cải thiện chẩn đoán và chăm sóc với quy trình điều trị rõ ràng và kiểm soát lây nhiễm trong cơ sở y tế.
• Xây dựng niềm tin cộng đồng bằng cách lắng nghe, giải đáp lo ngại và chống lại thông tin sai lệch.
• Chia sẻ thông tin kịp thời giữa các quốc gia để đi trước dịch bệnh.
• Đảm bảo các chương trình tiêm chủng được cấp đủ và bền vững về tài chính.

Điều quan trọng nhất là những nỗ lực này phụ thuộc vào cam kết chính trị và tài chính lâu dài.

“Việc cắt giảm tài trợ toàn cầu sẽ chỉ khiến nhiều sinh mạng bị đe dọa hơn,” bà Kunugi cảnh báo. “Việc duy trì tài trợ – cả trong nước và quốc tế – là điều thiết yếu để bảo vệ trẻ em và ngăn chặn sự trở lại của những căn bệnh lẽ ra đã là dĩ vãng.”

Thông tin dành cho báo chí:

Tải tư liệu hình ảnh đa phương tiện tại liên kết này.

Thông tin liên hệ báo chí:

• Moumita Dastidar, Chuyên gia Truyền thông, T: +66 97 310 3779, [email protected]
• Nhóm Truyền thông WHO Khu vực Tây Thái Bình Dương, Tel: +63 2 8528 9991, [email protected]
• Eunice Kilonzo-Muraya, Gavi, Tel: +41 76 424 85 03, [email protected]
• Meg Sharafudeen, Gavi, Tel: +41 79 711 55 54, [email protected]