Ươm mầm thay đổi: Sáng kiến thanh niên bắt nguồn từ cộng đồng

Ở tuổi 20, Lương Thị Bạch Dương, dân tộc Tày, sinh viên năm thứ ba Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, luôn mang trăn trở về cuộc sống của trẻ em ở quê nhà Nguyên Bình, Cao Bằng. Dương vẫn nhớ như in những buổi cùng anh họ lội bộ trên con đường đất đỏ trơn trượt, kiệt sức trước khi kịp đến lớp. Chính những gian nan ấy đã gieo trong lòng em khát vọng: mang đến cơ hội tiếp cận giáo dục tốt hơn cho trẻ em dân tộc thiểu số. 

Khát vọng ấy bắt đầu hình thành khi Dương tham gia UPSHIFT 2025, chương trình toàn cầu ‘sáng tạo vì xã hội’ của UNICEF. Tại Việt Nam, chương trình phối hợp cùng AIESEC, trao cơ hội cho thanh thiếu niên, đặc biệt là các bạn nữ, người dân tộc thiểu số và nhóm yếu thế, được rèn luyện kỹ năng, thu hẹp khoảng cách từ học tập đến việc làm. 

Biết đến chương trình qua nhóm sinh viên của trường, Dương đăng ký tham gia khóa tập huấn 4 ngày tại TP. Hồ Chí Minh, nơi hơn 100 bạn nữ từ nhiều vùng miền, hoàn cảnh khác nhau cùng nhau giải quyết những vấn đề thực tế tồn đọng trong xã hội. Ban đầu, em bỡ ngỡ và tự hỏi: “Mình có hợp với nơi này không?” Nhưng chính sự đa dạng và tinh thần hòa nhập của mọi người đã nhanh chóng truyền cảm hứng cho Dương. 

“Mình học được nhiều điều, không chỉ kiến thức mới mà còn là cách tôn trọng sự khác biệt và đa dạng. Mình thấy bản thân mình như được tiếp thêm sức mạnh ấy!” Dương chia sẻ. 

Ý tưởng được ươm mầm và bén rễ 

Tại khóa tập huấn, Dương cùng nhóm của mình - mang tên “Hạt mầm Hy Vọng” bắt tay vào thiết kế dự án hỗ trợ giáo dục và sinh kế cho cộng đồng Khmer khó khăn ở Sóc Trăng. Ban đầu nhóm định hướng tới vùng núi phía Bắc, nhưng kết quả nghiên cứu về điều kiện thực tế tại khóa tập huấn khiến nhóm chuyển hướng về miền Tây Nam bộ nơi cũng có bất cập về giáo dục và sinh kế. 

Ý tưởng của nhóm là tạo ra chuỗi giá trị từ chính văn hóa bản địa, bằng cách khôi phục nghề thủ công như dệt khăn rằn, vẽ tranh kính Khmer để tạo việc làm cho phụ nữ, người già, người khuyết tật, từ đó giúp trẻ em trong các gia đình này có nền tảng ổn định hơn để học tập. 

“Giáo dục muốn tốt thì phải bắt đầu từ nền tảng gia đình tốt,” Dương chia sẻ. “Mình từng thấy một bé 9 tuổi ở đây (An Thạnh Nam) chạy xe máy tự chế, bố mẹ thì đi nhậu và ăn chơi hoài. Mình đau lòng lắm.”  

Nhóm dự định sẽ kết nối với hợp tác xã địa phương, hợp tác với làng nghề và các cơ sở lưu trú trong vùng để đưa sản phẩm thủ công vào chuỗi tiêu thụ từ khách sạn, du lịch, đến xuất khẩu. Đồng thời, nhóm cũng mong muốn xây dựng một chương trình dạy nghề, truyền lại những kỹ năng đã và đang mai một cho thế hệ trẻ.  

Phát triển và hiện thực hóa ý tưởng    

Dương không giấu được sự háo hức khi bước sang Giai đoạn 2 của UPSHIFT,  nhóm bắt đầu xây dựng đề cương dự án hoàn chỉnh để bước vào vòng thuyết trình, nơi những ý tưởng được lựa chọn sẽ nhận hỗ trợ tài chính ươm mầm từ UNICEF. “Tụi mình đang kết nối với hội phụ nữ doanh nghiệp địa phương, chuẩn bị khảo sát nhu cầu người dân để chắc chắn rằng việc mình làm thực sự đúng đắn và cần thiết”, Dương chia sẻ.  

Nhưng trên hết, điều khiến Dương tự hào nhất là sự thay đổi trong chính bản thân mình.  

“Đầu năm nay, mình vẫn là một người rất rụt rè, luôn nghĩ mình không làm được gì. Đứa trẻ trong mình dường như vẫn chưa khỏe hẳn ấy. Mãi cho đến khi có một người bạn nói với mình: ‘Bạn làm được mà, sao bạn không thử?’ Và mình đã thử, và thay đổi tốt hơn rất nhiều.” 

Một hạt mầm, một niềm tin  

Với Dương, hành trình cùng UPSHIFT 2025 không chỉ là về một ý tưởng sáng tạo, mà còn là về sự trưởng thành của bản thân. “Mình không biết ý tưởng của tụi mình có nổi bật và nhận được hỗ trợ tài chính không. Nhưng chỉ riêng việc được học, được kết nối, được trải nghiệm như thế này là mình đã có lời rồi.” 

Tuy vẫn đang ở giai đoạn ươm mầm, dự án của Dương và nhóm ấp ủ một tương lai đầy hi vọng: một ngày nào đó, chính những hạt mầm hôm nay sẽ góp thành cây tươi tốt trong cánh rừng tương lai nơi trẻ em, dù ở miền núi hay vùng cồn, đều có cơ hội được học, được sống, và được ước mơ. 

UPSHIFT 2025 sẽ tiếp tục đồng hành cùng AIESEC Việt Nam, kết nối các bạn trẻ với cố vấn, cơ hội thực tập và việc làm. Hành trình của những “người trẻ kiến tạo thay đổi” mới chỉ bắt đầu. 

Hộp thông tin: UPSHIFT là chương trình toàn cầu của UNICEF về đổi mới sáng tạo vì xã hội, được thiết kế nhằm phát triển các kỹ năng của thế kỷ 21 và kiến tạo cơ hội cho thanh thiếu niên, đặc biệt là những bạn trẻ dễ bị tổn thương nhất. Với thiết kế lấy người học làm trung tâm, giáo trình UPSHIFT hướng đến việc nâng cao năng lực cho thanh thiếu niên thông qua việc trang bị các kỹ năng chuyển đổi và xây dựng nguồn lực thiết yếu, giúp các bạn nhận diện những vấn đề đang tồn tại trong cộng đồng của mình và tìm ra giải pháp cho các vấn đề đó. Với các hoạt động thực tế và hỗ trợ chuyên môn từ những cố vấn dày dặn kinh nghiệm, UPSHIFT tăng cường năng lực cho các bạn trẻ để phát triển những ý tưởng đổi mới sáng tạo nhằm giải quyết các vấn đề các bạn quan tâm, từ đó xây dựng tinh thần lãnh đạo, vì cộng đồng, vì xã hội.