Homiladorlik paytida emlash: nimalar tavsiya etiladi

Chaqaloqni o‘z vaqtida emlash uni hayot uchun xavfli, ammo oldini olish mumkin bo‘lgan kasalliklardan himoya qilishning eng samarali usulidir. Biroq, chaqaloqlar (va ularning onalari) maksimal xavfsizligini ta’minlash uchun emlash faqat tug‘ilgandan keyin emas, balki undan oldin ham amalga oshirilishi kerak.

Nima uchun ba’zi emlashlarni homiladorlik paytida yoki undan oldin qilish tavsiya etiladi?

Birinchidan, ular homilani emlash orqali oldini olish mumkin bo‘lgan va tug‘ma nuqsonlar, nevrologik kasalliklar va hatto homila tushishi yoki o‘lik tug‘ilishga olib kelishi mumkin bo‘lgan kasalliklardan himoya qiladi.

Ikkinchidan, immun tizimiga vaksinaga to‘liq immun javobni shakllantirish uchun vaqt kerak bo‘ladi. Bu shuni anglatadiki, yangi tug‘ilgan chaqaloq tug‘ilganda emlangan bo‘lsa ham, bir necha hafta davomida u hali zaif bo‘ladi. Agar ona homiladorlik paytida emlansa, uning tanasida vaksinaga javoban ishlab chiqarilgan antitanalar homilaga o‘tadi. Bu esa onaning homiladorlik paytida emlanishi chaqalog‘ini tug‘ilishi bilanoq yuqumli kasalliklardan himoya qilishini anglatadi.

Uchinchidan, homiladorlik davrida emlash onaning o‘zini ham himoya qiladi. Homiladorlik organizmga (va immun tizimiga) salbiy ta’sir ko‘rsatgani sababli, homilador ayollar jiddiy asoratlarga va hatto o‘limga olib kelishi mumkin bo‘lgan ba’zi infeksiyalarning nojo‘ya ta’siriga ko‘proq moyil bo‘ladilar.

Xo‘sh, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti homiladorlik paytida yoki undan oldin qanday vaksinalarni qo‘llashni tavsiya etadi va nima uchun? Ular ona va bola himoyasini qanday ta’minlaydi?

Nima uchun homiladorlikdan oldin qizamiq, tepki va qizilchaga qarshi emlash tavsiya etiladi?

Qizamiq erta tug‘ish xavfini ham, kam vaznli bolalar tug‘ilishini ham oshiradi. Bu ikkala omil ham bolaning rivojlanishiga uzoq muddatli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Homilador ayollarda qizamiqning yana bir keng tarqalgan asorati pnevmoniya bo‘lib, u bilan homilador ayollarning taxminan 18 foizi kasallanadi. Ko‘pgina mamlakatlarda homiladorlik davridagi pnevmoniya infeksiyalardan o‘limning eng keng tarqalgan sabablaridan biridir.

Tepki o‘lik tug‘ilish ehtimolini oshiradi. Qizilcha homila tushishi yoki o‘lik tug‘ilish xavfini oshiradi. Bundan tashqari, u tug‘ma nuqsonlarga, shu jumladan karlik va yurak anomaliyalariga olib kelishi mumkin. Ayniqsa, homiladorlikning birinchi trimestrida qizilcha bilan kasallanishda ushbu nojo‘ya ta’sirlarning rivojlanish ehtimoli yuqori: tug‘ma nuqsonlar onalari homiladorlikning 12-16 haftalarida qizilcha bilan kasallangan barcha bolalarning taxminan yarmida kuzatiladi. Biroq, tug‘ma nuqsonlar homiladorlikning har qanday davrida qizilcha yuqishi natijasida rivojlanishi mumkin.

Qizamiq, tepki va qizilcha kasalliklari belgilarsiz o‘tishi mumkin, ya’ni homilador ayol bu kasallik bilan og‘riganini bilmasligi mumkin.

Aksariyat odamlar bolaligida KPKga qarshi emlanadi. Odatda bu umrbod immunitetni ta’minlaydi. Bu shuni anglatadiki, agar siz homilador bo‘lishni rejalashtirgan bo‘lsangiz va bolaligingizda allaqachon KPKga qarshi emlangan bo‘lsangiz, takroriy emlash sizga kerak bo‘lmaydi.

Biroq, agar siz KPKga qarshi emlanmagan bo‘lsangiz va homilador bo‘lishni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz, qizamiq, tepki yoki qizilcha bilan kasallanish homilador ona va homila uchun juda xavfli bo‘lishi mumkinligini hisobga olgan holda, shifokoringiz bilan maslahatlashishingiz kerak.

KPK vaksinasi tarkibida tirik virusning zaiflashtirilgan versiyasi mavjudligi sababli, ayollarga homiladorlik davrida uni qo‘llash tavsiya etilmaydi.

Qizamiq va KPK vaksinasi haqida batafsil ma’lumotni saytimizda o‘qing.

Homiladorlik davrida AKDS vaksinasi bilan emlanish nima uchun tavsiya etiladi?

Ko‘kyo‘tal, ba’zan "100 kunlik yo‘tal" deb ataladigan darajada cho‘zilib ketishi mumkin bo‘lgan kasallik, chaqaloqlar uchun ayniqsa xavflidir. Ko‘kyo‘tal yuqqan emlanmagan har 20 nafar chaqaloqdan taxminan bir nafarida o‘limga olib kelishi mumkin bo‘lgan asoratlar paydo bo‘ladi. Hatto hozirgi kunda ham ko‘kyo‘tal har yili besh yoshgacha bo‘lgan 150 mingdan ortiq bolaning hayotiga zomin bo‘lmoqda. (Ko‘kyo‘tal va uning oldini olish usullari haqida batafsil ma’lumot).

Qoqsholni atrof-muhitda keng tarqalgan bakteriyalar keltirib chiqaradi. Qoqshol organizmga kirganda, masalan, kesilgan joy orqali, jiddiy asoratlarni keltirib chiqarishi, hatto o‘limga ham olib kelishi mumkin. Qoqshol, masalan, kindik orqali yuqqan chaqaloqlarning har o‘ntasidan bittasi vafot etadi. Tirik qolganlarda esa miya falaji kabi uzoq muddatli nevrologik kasalliklar rivojlanishi mumkin.

Difteriya - nafas yo‘llarining og‘ir infeksiyasidir. Difteriya bilan kasallangan har o‘ninchi odam vafot etadi, ammo homilador ayollar uchun bu xavf ancha yuqori: u 50 foizgacha yetishi mumkin. Difteriya bilan og‘rib, tirik qolgan homilador ayollarning taxminan har uchtasidan bittasi bola tushishi yoki o‘lik tug‘ilishi natijasida farzandidan ayriladi.

1940-yillardan boshlab bolalarni bir vaqtning o‘zida qoqshol, difteriya va ko‘kyo‘taldan himoya qiladigan xavfsiz va samarali vaksina mavjud. 1980-yillardan beri ushbu vaksinaning yangi varianti qo‘llanilmoqda. Bolalar uchun mo‘ljallangan vaksina turi DTaP, kattalar uchun esa TDaP deb ataladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti DTaP vaksinasining birinchi dozasini olti haftalik, ikkinchi dozasini 10-14 haftalik va uchinchi dozasini 14-18 haftalik bolalarga berishni tavsiya etadi. To‘rtinchi doza 15-18 oylikda, beshinchi doza esa to‘rt yoshda beriladi.

Biroq, chaqaloqlar hali emlanmaganligi sababli, hayotlarining dastlabki oylarida ko‘kyo‘tal, qoqshol va difteriyaga qarshi himoyasiz bo‘ladilar. Immunitet tizimi ushbu kasalliklarga qarshi to‘liq immunitetni shakllantirish uchun bir necha doza talab qilgani uchun, emlashning dastlabki bosqichlarida emlangan chaqaloqlar ham zaifroq bo‘ladi.

Aynan shu sababli Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti homilador ayollarga TDaP vaksinasi bilan qo‘shimcha emlanishni tavsiya etadi. Homiladorlik davrida emlash tug‘ilish va vaksinaning birinchi dozasini olish oralig‘ida bolani ko‘kyo‘taldan 90 foiz himoya qiladi. Bundan tashqari, u bolani qoqshol va difteriyadan ham himoyalaydi.

Homiladorlik paytida AKDS bilan emlash homila uchun xavf tug‘dirishi haqida hech qanday ma’lumot yo‘q.

Ba’zi hollarda homiladorlik davrida RSVga qarshi emlash nima uchun tavsiya etiladi?

Respirator-sinsitial virus yoki RSV butun dunyoda chaqaloqlarning kasalxonaga yotqizilishi va o‘limining asosiy sabablaridan biridir. Yevropada bir yoshgacha bo‘lgan har 55 boladan bittasi RSV bilan kasalxonaga yotqiziladi. Jahon miqyosida olti oygacha bo‘lgan har 30 boladan birining o‘limiga sabab bo‘ladi.

Endilikda olti oygacha bo‘lgan bolalar uchun RSVga qarshi emlash imkoniyati mavjud. Bolalar emlanadigan mamlakatlarda bu odatda tug‘ilish paytida amalga oshiriladi.

Homiladorlikning uchinchi trimestrida ayollarni RSVga qarshi emlash muqobil variant hisoblanadi. Homila onaning antitanachalarini qabul qilgani sababli, bunday emlash bolalarga RSV yuqishining oldini olishda ham yuqori samaradorlikka ega ekanligi isbotlangan.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti mumkin bo‘lgan ikkita yondashuvdan birini qo‘llashni tavsiya qiladi: homiladorlik paytida RSVga qarshi emlash yoki chaqaloqlarni tug‘ilganda emlash. Hududingizda amal qiladigan tavsiyalar haqida bilish uchun davolovchi shifokoringiz bilan maslahatlashing.

Homiladorlik davrida grippga qarshi emlanish nima uchun tavsiya etiladi?

Gripp bilan kasallanish har doim noxush, ammo homilador ayol va uning homilasi uchun bu ayniqsa xavflidir. Homilador ayollarda homilador bo‘lmagan ayollarga qaraganda yurak-qon tomir va nafas olish tizimlarida og‘ir asoratlar rivojlanish xavfi, shuningdek, kasalxonaga yotqizilish va hatto grippdan vafot etish xavfi yuqoriroq.

Bundan tashqari, homiladorlik paytida gripp yuqishi rivojlanayotgan homila uchun xavf tug‘dirishi mumkin. Gripp tufayli yuzaga keladigan asoratlar kam vaznli, shuningdek, tug‘ma nuqsonlar, jumladan yurak va asab naychasi anomaliyalari bilan tug‘ilishga olib kelishi mumkin. Shu bilan birga, shizofreniya kabi nevrologik kasalliklar rivojlanish xavfi ham ortadi.

Shu sababli Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti gripp mavsumida homilador bo‘lgan ayollarga faolsizlantirilgan gripp vaksinasi bilan emlanishni tavsiya qiladi. Ushbu turdagi vaksina homiladorlikda 50 yildan ortiq vaqt davomida qo‘llanib kelinmoqda. Uning homila uchun xavf tug‘dirishi haqida hech qanday ma’lumot yo‘q va faolsizlantirilgan vaksinada tirik virus ishlatilmagani sababli, u sizga ham, homilangizga ham grippni "yuqtirishi" mumkin emas.