Nga trajnimi praktik në biznesin e tyre: Programerët e rinj themeluan kompaninë e tyre

“Të besosh në vetvete është e rëndësishme, por nuk mjafton për suksesin e biznesit. Të duhet mbështetje konkrete nga sektori i biznesit — dikush që të motivon dhe të udhëzon gjatë rrugës. Ne e morëm këtë përmes programit Prilike”, thotë Aleksa Čović, duke përshkruar përvojën që e ndihmoi atë dhe Marko Šćepanović të themelojnë kompaninë e tyre të TI-së.

Programi Prilike, i zbatuar nga UNICEF Mali i Zi me mbështetje financiare nga TUI Care Foundation, u mundëson të rinjve të marrin trajnim praktik në mjedise reale të punës, të marrin këshillim për karrierën dhe të lidhen me punëdhënës. Qëllimi i këtij programi është t’ua lehtësojë të rinjve kalimin në tregun e punës dhe t’i inkurajojë të ndërtojnë të ardhmen e tyre profesionale në mënyrë të pavarur.

“Doja të shihja se si është realisht puna në një kompani, si duken projektet reale dhe si funksionon tregu,” thotë 21-vjeçari Aleksa, duke shpjeguar motivimin e tij për të aplikuar për Prilike.

Për dhjetë ditë, gjatë sesioneve ditore prej tre orësh, Aleksa dhe Marko e përfunduan trajnimin praktik me mbështetjen e mentorëve. Ata u njohën me një ekip programerësh dhe panë nga afër se si duket puna në një kompani të TI-së. Bazuar në interesat e tyre, mentorët i udhëzuan përmes detyrave dhe ushtrimeve të ndryshme. Trajnimi përfundoi me një projekt në grup, i cili, sipas Aleksës, e ndihmoi të kuptonte se ai tashmë i kishte njohuritë dhe aftësitë e nevojshme për të pasur sukses në tregun e punës.

Marko mori vesh për Prilike nga profesori i tij i shkollës së mesme. E tërhoqi mundësia për arsimim shtesë dhe përvojë praktike në fushën që e intereson — programimin për web. Gjatë programit, përmes mentorimit, ai i përvetësoi si konceptet bazë ashtu edhe ato të avancuara të programimit.

“Dija praktike është gjëja më e rëndësishme. Erdhi mundësia e duhur — dhe ne e shfrytëzuam. Aftësitë që fituam përmes Prilike na ndihmuan të hyjmë me vetëbesim në botën e biznesit të TI. Jo vetëm për shkak të asaj që mësuam, por edhe për shkak të mbështetjes dhe motivimit që morëm nga njerëz që e panë potencialin tonë,” tha Marko.

Sot, Aleksa dhe Marko udhëheqin një kompani të TI që zhvillon zgjidhje digjitale inovative për tregun vendor dhe ndërkombëtar. Kompania e tyre bashkëpunon me Universitetin e Malit të Zi dhe Ministrinë e Arsimit, Shkencës dhe Inovacionit në projekte të transformimit digjital.

Këshillimi i karrierës për vendime më të sigurta

Përveç trajnimit praktik, programi Prilike përfshin edhe këshillim për karrierën – shpeshherë mundësia e parë që të rinjtë të diskutojnë dilemat e tyre me profesionistë. Mentorja e karrierës, Bojana Perović, shpjegon se ky proces i ndihmon të rinjtë të ndërtojnë vetëbesim dhe ndjenjën e sigurisë.

“Të rinjtë shpesh mendojnë se nuk janë gati. Por gatishmëria nuk është destinacion – është vendim. Ne i ndihmojmë të mësojnë si të mendojnë për veten dhe rrugëtimin e tyre profesional, në vend që t’u japim përgjigje të gatshme. Kur të mësojnë si të mendojnë, bëhet shumë më e lehtë të gjejnë rrugën e karrierës që u përshtatet më së miri,” thotë ajo.

Bojana shton se Prilike ofron një hapësirë ku të rinjtë mund të bëjnë pyetje, të eksperimentojnë dhe të mësojnë nga përvojat e të tjerëve.

“Shembulli i Aleksës dhe Markos dëshmon se një ide, me mbështetjen e duhur, mund të bëhet realitet. Ne jemi krenarë për ta. Jam e sigurt që të rinjtë e shohin suksesin e tyre si një leje për të provuar, për të guxuar, për të krijuar karrierën që e kanë imagjinuar për veten. Suksesi i tyre i motivon të tjerët dhe tregon se gjithçka është e mundur,” theksoi ajo.

Sipas të dhënave të Bankës Botërore, rreth 26% e të rinjve në Mal të Zi janë të papunë, dhe deri në 45% e të diplomuarve të universiteteve raportojnë se kualifikimet e tyre nuk përputhen me kërkesat e tregut të punës.

Pjesa e atyre që nuk janë as në shkollë, as të punësuar, as në trajnim (kategoria NEET) është rreth 18%, thuajse dyfish mesatares së BE-së. Këto sfida trajtohen gjithashtu në Strategjinë e re të Reformës në Arsimin 2025–2035, e cila fokusohet në mësimin bazuar në punë dhe zhvillimin e aftësive të shekullit XXI.

UNICEF thekson vazhdimisht rëndësinë e trajnimit praktik dhe këshillimit për karrierën si mjete kyçe për fuqizimin e të rinjve dhe lehtësimin e përfshirjes së tyre në tregun e punës. Që nga nisja e programit TUI Academy – Prilike në vitin 2023, mbi 1,900 të rinj kanë marrë mbështetje. Mbi 200 kompani, organizata të shoqërisë civile dhe 12 shkolla nga Mali i Zi janë përfshirë në ofrimin e trajnimeve, mentorimit dhe këshillimit. Qindra të rinj kanë përfituar nga këshillimi individual dhe ai në grup për karrierën, duke fituar përvoja që i ndihmojnë të fillojnë rrugëtimin e tyre profesional.