نگهبانان جوان آب: چگونه دانش‌آموزان در بیرجند در راه حفظ آب پیشگام می شوند.

هنگامیکه من و همکارم در صبحی سرد در ماه بهمن، از تهران به بیرجند رسیدیم، گروهی از کارشناسان شرکت آب و فاضلاب مشتاقانه به استقبال ما آمدند تا ما را برای حضور در مراسم رویداد ویژه "جشن آب" همراهی کنند. این برنامه ابتکاری که توسط یونیسف حمایت شده، بر اساس برنامه‌های آموزشی درباره حفاظت از آب است که به طور مشترک توسط وزارت نیرو و وزارت آموزش و پرورش از دیرباز اجرا می شود. وقتی از مناظر و طبیعت خشک بیرجند عبور می‌کردیم، دلیل اجرای رویداد جشن آب و تلاش برای برنامه های حفظ و پاسداشت آب اهمیت اش را نمایان می کرد: هر قطره ی آب در این شهر اهمیت دارد. در ماشین، کارشناسان شرکت آب و فاضلاب توضیح دادند که نوسازی تأسیسات قدیمی آب و فاضلاب و افزایش آگاهی درباره استفاده مسئولانه از آب از اولویت‌های اصلی این اداره است. به همین دلیل یونیسف از طریق برنامه‌های آب و بهداشت و ارتباطات برای توسعه، نه تنها به نوسازی شیرهای آب، آبخوری‌ها و تأسیسات بهداشتی در مدارس پرداخته، بلکه یک کمپین آموزشی به نام "آب برای همه، همه برای آب" را نیز راه‌اندازی کرده است. این پویش برای ۷۰۰ دانش‌آموز در سه مدرسه ابتدایی طراحی شده بود و مشارکت آنها را به عنوان شرکت‌کنندگان فعال در برنامه های آگاهی بخشی برای حفاظت از آب از راه ابتکار "نگاهبان آب"، جلب نمود. 

جشن آگاهی از آب

با ورود به مدرسه سندروس، به یک سالن جشن پرانرژی و پرشور و شوق وارد شدیم. بیش از ۳۴۰ دانش‌آموز ایرانی و افغانستانی، همگی با کلاه‌های رنگارنگی که با نمادهای قطره آب تزئین شده بودند، بروشورهای آموزشی درباره استفاده مسئولانه از آب در دست داشتند. در اطراف سالن، آثار هنری دانش‌آموزان دیوارها را پوشانده بود و بیانگر خلاقیت‌های آنها در درک اهمیت ارزش آب بود. یک موسیقی شاد با موضوع آب در پس‌زمینه پخش می‌شد و فضای رویداد را پرانرژی کرده بود. جشن شامل فعالیت‌های متنوعی بود، دانش‌آموزان داستان‌های سنتی وقدیمی را درباره حفاظت از آب به اشتراک گذاشتند، شخصیت‌های نمایشی پیامدهای هدررفت آب را توضیح دادند و دانش آموزان برنده مسابقه نقاشی با موضوع آب، اعلام شدند. این رویداد و جشن با یک دعوت و فراخوان ترغیب کننده از سوی مسئولان مدرسه برای جلب مشارکت دانش‌آموزان به عنوان عوامل تغییر برای آگاهی بخشی در خانواده‌ها و جامعه محلی شان به پایان رسید.

پس از شرکت در رویداد جشن آب، از تأسیسات آب و فاضلاب نوسازی شده با حمایت یونیسف بازدید کردیم، از جمله آبخوری‌های نوسازی شده مدرسه، شیرهای آب ارتقاء یافته و تجهیزات سرویس‌های بهداشتی تعمیر شده. تماشای کودکانی که از این تغییرات مطلوب هیجان‌زده بودند، دلگرم‌کننده بود. احمد، دانش‌آموز کلاس سوم، اشاره کرد: "نوسازی شیرها و تأسیسات آب، تفاوت بزرگی در مدرسه ایجاد کرده است. حالا دیگر شیرهای آب نشت نمی‌کنند!" پویا، یک دانش‌آموز دیگر، ادامه داد: "بعضی از ما نگران هدررفت آب از شیرهای قدیمی بودیم." صحبت های کودکان، تأثیر حمایت یونیسف را برای ما روشن کرد، نه تنها در بهبود زیرساخت‌ها بلکه در پرورش حس مسئولیت‌پذیری در میان دانش‌آموزان برای پاسداشت آب. 

دانش‌آموزان به عنوان سفیران آب

ابتکار برنامه "نگاهبان آب" قصد دارد تا دانش‌آموزان را به عنوان افراد فعال در حوزه حفاظت از آب ترغیب و تشویق کند. دانش آموزان با شرکت در جلسات آموزشی با کارشناسان آب و فاضلابو یادگیری محتوای آموزشی، یاد می‌گیرند که چگونه برای استفاده صحیح و مسئولانه از آب، هم در مدرسه و هم در خانه، صحبت کنند و افراد را به این امر تشویق نمایند. در طی این روایداد، مسئولان مدرسه و مقامات دولتی با شناخت و آگاهی از ظرفیت های این برنامه ابتکاری، تعهد خود را به گسترش آن ابراز کردند. آقای آسمانی، مدیر مدرسه، بیان کرد: "دانش‌آموزان بهترین سفیران برای حفظ آب هستند. مشارکت آنها نه تنها رفتارشان را شکل می‌دهد بلکه بر خانواده‌ها و جوامعشان نیز تأثیر می‌گذارد."

نگاهی به آینده: پویش دانش‌آموزی برای مصرف بهینه و حفظ آب؛ مراسم اختتامیه جشن آب

یونیسف در نظر دارد با همکاری وزارت نیرو و شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، برنامه ابتکاری "نگاهبان آب" را در سال 1404 در مدارس بیشتری حمایت  کرده  و گسترش دهد و شبکه‌ای از داوطلبان دانش‌آموز ایجاد کند که در جلسات آموزشی شرکت آب و فاضلاب و فعالیت های مربوط به مصرف بهینه آب شرکت می کنند و به آن متعهد هستند. مراسم اختتامیه پویش "آب برای همه، همه برای آب" که قرار بود در میان ۵۰۰۰ دانش‌آموز در مدارس ابتدایی استان آگاهی بخشی نماید، در اوایل ماه بهمن، با حضور مقامات عالی از وزارت نیرو و نمایندگان یونیسف و اداره آب و فاضلاب کشور ، نماینده مجلس در خراسان جنوبی و فرماندار شهر و مهم‌تر از همه ۴۰۰ دانش‌آموز پسر و دختر در شهر نهبندان استان خراسان جنوبی برگزار شد. این مراسم فرصتی بود تا نقش حیاتی کودکان در تلاش‌های مهم ملی در حوزه مصرف بهینه آب، اهمیت آموزش، فرهنگ سازی و آگاهی‌بخشی درباره آب در جوامع توسط دانش‌آموزان، ارتباط مدارس با اداره آب و فاضلاب کشور و درخواست برای گسترش این پویش موفق به سایر استان‌ها را برجسته کند.

هم زمان با جشن اختتامیه، نمایشگاهی از آثار هنری و نقاشی‌های دانش‌آموزان با موضوع پیشگیری از هدررفت آب، بخشی چشم‌نواز از این رویداد بود که به خوبی برنامه‌ریزی و به همراه موسیقی، بازی و نمایش، پرسش و پاسخ تعاملی مسئولان با دانش‌آموزان، راهنمایی‌ها و توصیه های عملی برای رفتارهای مناسب که منجر به صرفه‌جویی در آب در خانه و مدرسه می‌شود و بسیاری فعالیت‌های جذاب دیگر به اجرا گذاشته شد. دانش‌آموزان با مشارکت فعال در مراسم شرکت کرده و با یکدیگر به تبادل نظر و بازی می‌پرداختند. این رویداد با جلسه برنامه‌ریزی بین یونیسف و شرکت آب و فاضلاب در مورد چگونگی پیشبرد این ابتکار و درگیر کردن بخش‌ها و سازمان های دیگر ادامه یافت. این نخستین بار است که مشارکت یونیسف در برنامه های آگاهی‌بخشی برای مصرف بهینه آب در میان دانش‌آموزان در مدارس رخ می دهد. با پایان یافتن بازدید ما از بیرجند، و مشاهده شوق و شور دانش آموزان در جشن آب، عمیقاً متقاعد شدم که سرمایه‌گذاری بر روی دانش آموزان و جوانان به عنوان نگاهبانان آب می‌تواند تغییرات پایدار برای حفاظت از آب ایجاد کند. باحمایت و فرصت سازی ‌های مناسب، دانش‌آموزان می‌توانند نیروی محرکه ی آینده ای پایدارتر برای منابع آبی ایران باشند.