Młodzież z Ukrainy na drodze do samodzielności

Gdy w lutym 2022 roku eskalowała wojna w Ukrainie, ponad 4 000 dzieci przebywających w instytucjonalnych formach opieki zostało ewakuowanych za granicę do bezpiecznych miejsc. Około 2 500 z nich umieszczono w 27 różnych lokalizacjach w Polsce, gdzie władze ukraińskie, polski rząd, władze lokalne oraz służby społeczne, wspólnie z UNICEF, ściśle współpracowały, aby zapewnić im ochronę i opiekę.

Wraz z osiąganiem pełnoletności młodzi ludzie stają przed kolejną istotną zmianą: opuszczeniem opieki instytucjonalnej i rozpoczęciem samodzielnego życia. Dla wielu oznacza to szukanie mieszkania, podjęcie pracy lub kontynuowanie nauki, zarządzanie finansami oraz po raz pierwszy samodzielne podejmowanie codziennych decyzji. W przypadku młodzieży ewakuowanej z Ukrainy wyzwania te są jeszcze większe, ponieważ wkraczają w dorosłość w nowym kraju.

Dzięki zaangażowanym partnerom w Polsce nie muszą jednak mierzyć się z tą zmianą sami: wspierają ich wyspecjalizowani pracownicy socjalni, tak zwani asystenci usamodzielnienia. Choć podobne role istnieją w polskim systemie pomocy społecznej, zagwarantowanie wsparcia asystentów usamodzielnienia dla dzieci ewakuowanych z Ukrainy było możliwe dzięki pomocy UNICEF oraz ścisłej współpracy z partnerami krajowymi.

Proces rozpoczyna się od opracowania „Indywidualnego Planu Usamodzielnienia” wspólnie z każdą młodą osobą, tak aby był on dostosowany do jej indywidualnych potrzeb.

„Plan określa główne cele oraz kroki niezbędne do ich osiągnięcia” – mówi Marcin, asystent usamodzielnienia w Słupsku. 

„Ostatecznie jednak to młoda osoba decyduje, jak widzi swoją przyszłość. Niektórzy wybierają powrót do Ukrainy lub ponowne nawiązanie kontaktu z rodziną biologiczną. Inni decydują się zostać tutaj i budować swoje życie na miejscu. Naszą rolą jest ich wspierać i dostosowywać nasze działania do ich wyborów.”

Marcin często koncentruje się na kwestiach praktycznych: pomaga młodym ludziom w poszukiwaniu mieszkania, kontaktowaniu się ze szkołami, zapisywaniu się na kursy, przygotowaniu CV czy znalezieniu pracy. 

Marcin podkreśla również znaczenie edukacji finansowej oraz praktycznych umiejętności życiowych.

„Jeśli chodzi o takie tematy jak planowanie budżetu czy rozumienie wartości pieniądza – zawsze je uwzględniam” – mówi Marcin. „Rozmawiamy o aktualnych cenach, rzeczywistych kosztach wynajmu mieszkania oraz innych codziennych wydatkach – o rzeczach, których mogą nie być świadomi.”

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie zapewnia również spersonalizowane wsparcie prawne poprzez swojego prawnika oraz kontaktuje zainteresowaną młodzież z lokalnym urzędem pracy, aby mogła kontynuować naukę lub uczestniczyć w kursach.

Kwestia mieszkania często stanowi jedno z największych wyzwań. Osoby kontynuujące naukę mogą pozostać w dotychczasowym miejscu zamieszkania do 25. roku życia. Ci, którzy jej nie kontynuują, muszą jednak samodzielnie zorganizować swoje zakwaterowanie po ukończeniu 18 lat. Czasami to pracodawcy zapewniają miejsce do zamieszkania, czasami młodzi ludzie decydują się dzielić mieszkanie ze znajomymi. W innych przypadkach asystenci usamodzielnienia pomagają w znalezieniu przystępnych cenowo opcji.

Choć praktyczne wsparcie jest kluczowe, równie ważne jest wsparcie emocjonalne.

„Przejście od systemu opieki do samodzielnego życia wiąże się z wieloma zmianami rozwojowymi i praktycznymi, które mogą być bardziej złożone dla młodych osób, które doświadczyły wojny, przymusowego przesiedlenia lub innych form traumy” – mówi Julia Durska, specjalistka ds. ochrony dzieci w Biurze UNICEF ds. Reagowania na Potrzeby Uchodźców w Polsce.

Pomimo wyzwań związanych z nowym językiem i kulturą, Andrii szybko nauczył się polskiego i zaadaptował do nowej szkoły, wykazując determinację i wewnętrzną odporność.

Po ukończeniu 18 lat podjął trudną decyzję, aby przerwać naukę i rozpocząć pracę.

Obecnie pracuje na długich zmianach w hotelowej kuchni. Choć praca jest wymagająca, Andrii jest zdeterminowany, aby wspierać finansowo swoją babcię w Ukrainie.

Jednak gotowanie nie jest jego ostatecznym marzeniem.

„Bardzo chciałbym studiować programowanie” – mówi Andrii. „Bardzo to lubię. Ale teraz mieszkam sam i pracuję 12 godzin dziennie, pięć dni w tygodniu. Przy takim grafiku nauka jest prawie niemożliwa.”

Mimo to stara się uczyć samodzielnie przynajmniej godzinę dziennie. „Czasami postępy wydają się powolne. Były momenty, kiedy naprawdę chciałem się poddać, ale tego nie zrobiłem” – dodaje.

Oprócz pracy i nauki Andrii uczęszcza również na kurs prawa jazdy. W związku ze zbliżającym się egzaminem Marcin zaproponował pomoc w ćwiczeniach. „Jeździliśmy razem, żebym lepiej poznał drogi” – wspomina Andrii. „Pan Marcin wysłał mi nawet nagranie z wideorejestratora, żebym mógł zapamiętać znaki drogowe i czuć się pewniej podczas egzaminu.”

Wsparcie Marcina ma dla Andriia duże znaczenie.

„Pomaga mi w sprawach związanych z dokumentami i innymi problemami” – mówi Andrii. „Jeśli wiem, że czegoś nie rozumiem – zasad, procedur czy formalności – od razu pytam pana Marcina.”

Na razie Andrii daje sobie pięć lat, aby sprawdzić, czy uda mu się zbudować życie w Polsce. W dłuższej perspektywie wyobraża sobie życie we własnym domu na obrzeżach miasta, blisko natury i z dala od miejskiego zgiełku.