„Oni są nadzieją dla społeczności”
Tworzenie ścieżek edukacyjnych dla romskich dzieci uciekających przed wojną w Ukrainie
- English
- Українська
- Polish
W 2022 roku, po eskalacji wojny w Ukrainie, Lidiia Shulha przyjechała do Polski z obwodu żytomierskiego wraz z mężem. Wolontariusze szybko skierowali małżeństwo do ośrodka zbiorowego zakwaterowania dla uchodźców w miejscowości Soczewka w województwie mazowieckim.
Jako nauczycielka z wieloletnim doświadczeniem, Lidiia chciała odwdzięczyć się za pomoc, którą otrzymała w tym trudnym czasie. Dzięki wsparciu dyrektora ośrodka zaczęła organizować zajęcia dla dzieci uchodźczych mieszkających w ośrodku, z których większość to dzieci romskie. Obecnie w ośrodku mieszka około 78 dzieci w wieku od 1 do 17 lat.
Jej klasa składa się z dzieci w wieku od 6 do 10 lat. „Dzieci są zdolne, energiczne, otwarte. Nie boją się popełniać błędów. To mi się podoba” – mówi Lidiia. Jednak początki nie były łatwe. „Niektóre dzieci nigdy wcześniej nie chodziły do szkoły i nie miały świadomości, jak wygląda nauka w placówce edukacyjnej.”
Z czasem Lidiia rozszerzyła swoją działalność poza zajęcia przedszkolne, zakładając kółka artystyczne dla starszych dzieci. Pracuje także z inną grupą dzieci, które tej jesieni rozpoczęły naukę w Soczewce, pomagając im w odrabianiu lekcji. W każdą sobotę dołącza do niej inna nauczycielka, mówiąca po polsku.
Katarzyna Tomsia, inna nauczycielka w ośrodku, pracuje z romskimi dziećmi z Ukrainy w oddziale przygotowawczym. Dzieci kontynuują później naukę w Soczewce lub w pobliskiej miejscowości Nowy Duninów.
„Jednym z wyzwań jest to, że dzieci są w różnym wieku – od 7 do 14 lat – co utrudnia prowadzenie zajęć” – mówi. „Muszę planować dwa rodzaje aktywności, aby zaangażować zarówno młodsze, jak i starsze dzieci.”
Na początku Katarzynie trudno było zaangażować dzieci i znaleźć wspólny język, jednak z czasem udało jej się zbudować z uczniami zaufanie.
Od 2023 roku ośrodek otrzymuje wsparcie od polskiej Fundacji W Stronę Dialogu, organizacji działającej na rzecz społeczności romskich w Polsce. Fundacja, w partnerstwie z UNICEF, zapewnia pomoc, przeciwdziała nierównościom i wzmacnia społeczności, aby mogły podejmować działania, dzięki czemu dzieci uchodźcze mogą kontynuować naukę w Polsce.
Noemi Łakatosz, specjalistka ds. edukacji i kultury, odwiedzająca ośrodek od 2025 roku żeby prowadzić zajęcia artystyczne, podkreśla twórczy wpływ lekcji Lidiii.
„Widać, jak kreatywnie pani Lidiia podchodzi do tych zajęć” – mówi. W rezultacie, jak dodaje, uczniowie „nie odliczają czasu do przerwy. Tutaj widzę, że dzieci odliczają czas do rozpoczęcia lekcji. Stoją przed salą i czekają aż będą mogli wejść do środka.”
Sabina Tkacz, kierowniczka projektu w Fundacji W Stronę Dialogu, podkreśla, że pani Lidiia stanowi rdzeń działań Fundacji w Soczewce, prowadząc klasę przygotowawczą już od trzech lat:
„Ponadto w tym miejscu organizowaliśmy wcześniej lekcje języka polskiego, warsztaty hobbystyczne, szkolenia dotyczące dobrostanu psychicznego oraz zajęcia z arteterapii. Psychologowie regularnie odwiedzają ośrodek, prowadząc zajęcia grupowe oraz oferując spotkania diagnostyczne, obserwacyjne i konsultacyjne, w tym indywidualne rozmowy z dziećmi i ich rodzicami. Choć te formy wsparcia są bardzo cenione, nie są dostępne na co dzień – w przeciwieństwie do stałej obecności pani Lidii w ośrodku.”
Kolejnym kluczowym elementem działań fundacji są warsztaty edukacyjne dla rodziców i pracowników szkół, realizowane również we współpracy z UNICEF. Warsztaty odbywały się m.in. w szkołach w Nowym Duninowie i w Soczewce, i wzięło w nich udział około 90% kadry pedagogicznej. Zajęcia skupiają się na omawianiu codziennych wyzwań i sytuacji, z jakimi mierzą się społeczności romskie.
„Wspólnie opracowujemy model działania, określając, jak możemy ich wspierać, czego potrzebuje szkoła i jak reagować w określonych sytuacjach” – mówi Sabina Tkacz. „Wielu członków społeczności [romskiej] pochodzi z regionów, w których ubóstwo utrzymuje się od pokoleń, i gdzie z powodu wykluczenia i marginalizacji dostęp do podstawowych usług był ograniczony. Przystosowanie się do życia w zupełnie innym środowisku może więc stanowić ogromne wyzwanie. Ważne jest, aby uwzględniać te okoliczności.”
Fundacja ściśle współpracuje również z rodzicami, informując ich m.in. o organizacji roku szkolnego i zasadach funkcjonowania systemu edukacji.
„W dowolnym miejscu na świecie, gdy grupa jest całkowicie wykluczona i ma ograniczony dostęp do podstawowych usług społecznych, wyzwania, przed którymi stoi, wynikają raczej z okoliczności społecznych, a nie cech kulturowych” – mówi Sabina.
„Jeżeli dziecko ma trudności ze zrozumieniem, jak zachowywać się w klasie, nie jest to odzwierciedleniem jego kultury. Jest to konsekwencja ograniczonych możliwości i zasobów w rodzinie, gdzie na przykład wcześniejsze pokolenia – takie jak matka czy babcia – nie miały dostępu do edukacji.”
Noemi podsumowuje podkreślając potencjał dzieci:
„Chodzi więc nie tylko o ścisłe przygotowanie szkolne, ale także o umiejętności życiowe, które z pewnością wykorzystają w przyszłości. Te dzieci są nadzieją dla społeczności.”
Jak mówi Milena Harizanova, Szefowa Działu Ochrony Dzieci w Biurze UNICEF ds. Reagowania na Potrzeby Uchodźców w Polsce:
„Dzieci romskie mają takie same prawo do jakościowej edukacji, bezpieczeństwa i możliwości rozwoju, jak każde inne dziecko. Jednak często napotykają większe bariery, zarówno w sytuacji przesiedlenia, jak i w kraju pochodzenia. UNICEF wspiera romskich uchodźców, ponieważ włączenie nie może być selektywne. Każde dziecko musi być objęte wsparciem, zwłaszcza te, które są najbardziej narażone na pozostanie w tyle.”
Tegoroczny temat Międzynarodowego Dnia Dziecka, „Mój Dzień. Moje Prawa”, podkreśla prawo każdego dziecka do nauki, zabawy oraz rozwoju w bezpieczeństwie i godności. W Soczewce wizja ta realizuje się dzięki partnerstwu UNICEF i Fundacji W Stronę Dialogu, które zapewnia dzieciom uchodźczym dostęp do edukacji, zajęć kreatywnych oraz wsparcia psychospołecznego w bezpiecznym i włączającym środowisku.
Historie takie jak ta pokazują, jak prawo dzieci – do nauki, ochrony oraz możliwości doskonalenia swoich umiejętności i talentów – są realizowane w praktyce, pomagając im dobrze się rozwijać, pomimo wyzwań związanych z przesiedleniem.
Od marca 2022 roku Biuro UNICEF ds. Reagowania na Potrzeby Uchodźców w Polsce wspiera dzieci i rodziny uciekające przed wojną w Ukrainie. W ścisłej współpracy z instytucjami rządowymi, samorządami i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego UNICEF działa na rzecz równego dostępu do edukacji, ochrony, opieki zdrowotnej i usług społecznych dla wszystkich dzieci uchodźczych i ich rodzin w Polsce. Szczególna uwaga zwrócona jest na najbardziej wrażliwe grupy, w tym rodziny mieszkające w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania oraz członków społeczności romskiej. W tych ośrodkach UNICEF realizuje skoordynowane działania ukierunkowane na udzielanie pomocy dostosowanej do indywidualnej sytuacji danej rodziny, zapewnia wsparcie w zakresie zdrowia psychicznego i psychospołecznego, wsparcie edukacyjne, pomoc prawną oraz działania mające na celu przeciwdziałanie przemocy wobec dzieci i przemocy ze względu na płeć.
Romscy uchodźcy z Ukrainy są szczególnie narażeni na wykluczenie społeczne i napotykają liczne bariery w dostępie do wsparcia, ograniczające dostęp do mieszkalnictwa, zatrudnienia, opieki zdrowotnej i edukacji. Większość romskich uchodźców to kobiety i dzieci, które należą do najbardziej wrażliwych grup i są narażone na zwiększone ryzyko, w tym nadużycia i wykorzystywanie.
Aby zapewnić, że nikt nie jest pominięty, romscy uchodźcy potrzebują kompleksowego wsparcia, w tym dostępu do edukacji, usług w zakresie zdrowia psychicznego i psychospołecznego oraz możliwości integracji w polskim społeczeństwie. Uwzględniając specyficzne wyzwania, przed jakimi stają romskie kobiety i dzieci, Biuro UNICEF ds. Reagowania na Potrzeby Uchodźców w Polsce wspiera ukierunkowane działania, aby odpowiadać na ich potrzeby i promować włączenie.
Ta ważna praca na rzecz dzieci uchodźczych i ich opiekunów z Ukrainy w Polsce jest możliwa dzięki hojnemu wsparciu Biura ds. Ludności, Uchodźców i Migracji Departamentu Stanu USA (PRM) oraz Rządu Republiki Korei.
