Trẻ em Việt Nam

Trong một khoảng thời gian ngắn, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn cho mọi trẻ em trên mảnh đất hình chữ S. Là quốc gia tiên phong về quyền trẻ em – nước đầu tiên ở châu Á và thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước về Quyền Trẻ em vào năm 1990 – Việt Nam đã nỗ lực không ngừng để mọi trẻ em đều khỏe mạnh, an toàn, được học tập và được trao quyền phát triển tối đa tiềm năng của mình.

Mặc dù quá trình phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng trong hơn hai thập kỷ qua đã mang lại những chuyển biến tích cực về chất lượng cuộc sống, tuy nhiên vẫn còn nhiều trẻ em trong số 28 triệu trẻ em Việt Nam đang ở phía sau trong tiến trình phát triển.

Theo thống kê, cứ 10 trẻ em Việt Nam thì có 1 em phải đối diện với nghèo đa chiều, chủ yếu là do sự khác biệt về dân tộc, giới tính, nơi sinh sống và mức độ khuyết tật. Cụ thể, trẻ em ở nông thôn có nguy cơ bị thiếu thốn về giáo dục, y tế, dinh dưỡng, nơi ở sinh hoạt, nước sạch và vệ sinh cao gấp đôi so với trẻ em ở thành thị. Thực tế khắc nghiệt này đặc biệt nghiêm trọng đối với trẻ em dân tộc thiểu số với gần 4/10 em bị ảnh hưởng.

Trong bối cảnh Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của khủng hoảng khí hậu, 3/4 người dân dễ bị tổn thương nghiêm trọng trước những tác động ngày càng dữ dội của biến đổi khí hậu, đặc biệt là người nghèo và cộng đồng miền núi xa xôi vốn thiếu nguồn lực và kiến thức để ứng phó.

Song hành cùng sự phát triển kinh tế nhanh chóng và thúc đẩy tiến bộ quốc gia thì khủng hoảng khí hậu đã, đang để lại nhiều những hệ lụy nặng nề cho môi trường sống xung quanh.

Về y tế, ngày nay tỷ lệ chết trước 5 tuổi ở trẻ em giảm đáng kể. Tỷ lệ phụ nữ tử vong trong quá trình mang thai và sinh nở cũng đang giảm mạnh.

Tuy nhiên, vẫn còn hàng nghìn trẻ tử vong do những nguyên nhân hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng chăm sóc y tế chất lượng. Nhiều trẻ khác không được chăm sóc đầy đủ cả về thể chất lẫn tinh thần để có thể lớn lên khỏe mạnh, hạnh phúc và phát huy hết tiềm năng.

Điều này dẫn đến tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi tại các hộ gia đình nông thôn gần gấp đôi so với thành thị, và thậm chí cao hơn tại các tỉnh miền núi phía Bắc và miền Trung, nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Trong khi đó, tỷ lệ tử vong mẹ tại khu vực miền núi cao gấp 5 lần mức trung bình cả nước. Thiếu thốn về dinh dưỡng và chăm sóc y tế khiến gần 1/5 trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thể thấp còi, dẫn đến những tổn hại không thể phục hồi về thể chất và nhận thức.

Những căng thẳng về sức khỏe tinh thần của trẻ em cũng ngày càng rõ nét trong bối cảnh thay đổi nhanh chóng của các chuẩn mực xã hội, cùng với sự tác động mạnh mẽ của công nghệ và nhiều áp lực khác. Hiện nay, 20% trẻ em Việt Nam trong độ tuổi 10-17 tự nhận mình đang gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần, và hơn 1/20 em từng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ tâm lý.

Mặc dù đã đạt được những bước tiến lớn về nước sạch và vệ sinh, nhiều tỉnh miền núi có đông hộ dân tộc thiểu số vẫn đang ở phía sau với mức tiếp cận thấp hơn trung bình cả nước tới 20 điểm phần trăm. Trong khi đó, tình trạng đi vệ sinh lộ thiên vẫn còn phổ biến, với gần 1/5 dân số ở một số tỉnh, dù hiện tượng này đã gần như được xóa bỏ trên phạm vi toàn quốc.

Mọi trẻ em đều có quyền được sống trong môi trường không có bạo lực, bóc lột và lạm dụng. Tuy nhiên, tại Việt Nam, gần 3/4 trẻ em vẫn phải chịu hình phạt bạo lực tại gia đình, trong khi 1/20 bé gái bị lạm dụng tình dục trước sinh nhật lần thứ 15. Lao động trẻ em vẫn phổ biến, đặc biệt trong các hộ nghèo (13%) và chiếm tới 1/4 trẻ em dân tộc người Mông.

Lao động trẻ em đã tước đi cơ hội học tập quan trọng của trẻ, góp phần làm giảm tỷ lệ hoàn thành trung học phổ thông. Trên toàn quốc chỉ hơn 40% học sinh hoàn thành trung học phổ thông, trong khi đó, chỉ 1/6 trẻ em dân tộc người Khmer và hơn một nửa trẻ em dân tộc người Mông hoàn thành bậc trung học cơ sở.

Giải quyết những thách thức đa chiều và luôn biến động này là yếu tố then chốt để đảm bảo mọi trẻ em tại Việt Nam – không phân biệt giới tính, dân tộc hay nơi sinh sống – đều được lớn lên khỏe mạnh, hạnh phúc, phát huy tối đa tiềm năng của mình và trở thành những công dân có ích cho xã hội.