کودکان تحت مراقبت جایگزین

انسجام خانواده می‌تواند به دلایل مختلفی از آوارگی  گرفته تا طیفی از چالش‌ها مانند فقر، سوءمصرف مواد، خشونت خانگی و بی‌توجهی والدین از بین برود. در مواردی که بازپیوند کودک با اعضای خانواده امکان‌پذیر نباشد، باید مراقبت‌های جایگزین باکیفیت ارائه شود.

در سال ۲۰۲۲، بیش از ۲۶هزار کودک فاقد سرپرست مؤثر در ایران تحت مراقبت جایگزین قرار گرفتند که برخی از دلایل رایج این امر طلاق والدین کودک و درگیری والدین با فعالیت‌های مرتبط با مواد مخدر و/یا جرائم بود. از میان کودکانی که تحت مراقبت جایگزین قرار گرفتند، ۷۰ درصد (۱۷هزارو ۶۵۵نفر) از مراقبت‌های خانواده‌محور/خویشاوندی بهره‌مند گردیدند، و ۸هزارو۳۲۸ کودک دیگر در ۶۳۷ مرکز مراقبت از کودکان اسکان داده شدند.

استانداردهای چهانی توصیه می‌کند که نگهداری از کودکان در مراکز کاهش یافته و به‌جای آن مدل‌های مراقبت خانواده‌محور ترویج گردد. این مدل‌های جایگزین بومی باید دربرگیرنده خدمات توانمندسازی خانواده، محیط‌های مراقبت جایگزین و خدمات اجتماعی باکیفیت باشد. در همه موارد، مراقبان باید رویکردی کل‌نگر به سلامت، تغذیه و رشد جسمی و ذهنی کودک  و ارائه مراقبت‌های بعد از خروج  و ادغام مجدد در جامعه اتخاذ کنند.

هدف حمایت یونیسف از دولت ایران، کمک به تقویت سیاست‌ها، سیستم‌ها و برنامه‌های ملی حمایت از کودک است تا اطمینان حاصل شود که یکپارچگی خانواده از طریق برنامه‌های توانمندسازی تقویت شده و کودکان تحت مراقبت‌های جایگزین می‌توانند در محیطی حمایتی و دلسوزانه، فرصت تحقق توانایی خود را به دست آوردند.  

پایش و پاسخگویی

یونیسف با پایبندی به اصول پاسخگویی، از طریق ارزیابی سیستماتیک و پایش محرومیت‌های کودکان از حقوقشان، محیط عملیاتی، مشارکت‌ها و پیشرفت در راستای نتایج موردنظر، طرح برنامه‌های خود و تطبیق آنها با شرایط را غنی‌تر می‌کند. اجرای «رویکرد هماهنگ به نقل‌وانتقالات نقدی» (HACT) با ترکیب ارزیابی‌های خرد و کلان، بررسی‌های موردی، ممیزی و بازدیدهای برنامه‌ای، رعایت مقررات مالی و برنامه‌ای را تضمین می‌کند. یونیسف با استفاده از پلتفرم‌ها و ابزارهای پیچیده و یکپارچه سازمانی، پایش مستمری بر اجرای برنامه خود دارد و به ارزیابی کیفیت و پوشش برنامه، شناسایی خطرات و چالش‌ها، برجسته‌سازی شیوه‌های کاری برتر و درس‌آموخته‌ها، تقویت مشارکت و تعامل ذینفعان و اجرای پایش اقلام ارائه‌شده به کاربر نهایی می‌پردازد. علاوه بر این، یونیسف به برنامه هزینه ارزیابی خود که دربرگیرنده ارزیابی‌های خارجی پروژه‌ها، مشارکت‌ها و/یا راهبردهایی با هدف اصلی افزایش تناسب، کارایی، اثربخشی، تأثیر و پایداری برنامه‌هاست پایبند می‌ماند.