پیشگیری از سوء‌رفتار با کودکان، از جمله در شرایط بحران

یونیسف ۵۰ سال در ایران برای ارتقاء حقوق کودکان حمایت‌یابی کرده و با دولت ایران برای تقویت سیستم‌های حمایت از کودکان همکاری می‌کند.

students at school
UNICEF Iran/Sayyari

مسائل

حقوق کودکان در ایران آمیخته‌ای از قوانین شریعت، قوانین ملی و کنوانسیون‌های بین‌المللی از جمله کنوانسیون حقوق کودک است. یونیسف از تدوین سیاست‌های تقویت مراقبت از کودک در برابر هر گونه خشونت حمایت می‌کند که شامل خشونت عاطفی، جسمی، جنسی و غفلت می‌شود و نیز سایر اشکال نوظهور آسیب و سوءاستفاده که ممکن است در خانه، جامعه محلی، مدرسه یا فضای مجازی رخ دهد. برخی از اشکال بدرفتاری مانند تنبیه بدنی از نظر اجتماعی پذیرفته شده و در عمل استفاده می‌شود.

ثابت شده است که خشونت علیه کودکان سلامت روحی و جسمی کودک را مختل می‌کند، بر عملکرد تحصیلی آنها تأثیر منفی می‌گذارد و نحوه تعامل آنها با جامعه را تغییر می‌دهد. در این حوزه، کودکان دارای معلولیت، کودکان در شرایط کار و خیابان و کودکان تحت مراقبت‌های جایگزین در معرض خطر جدی قرار دارند.

قوانین داخلی تنبیه بدنی کودکان توسط والدین و قیم قانونی آنها را به دیده اغماض می‌نگرد. با این حال «به استناد این حق نمی‌توانند طفل خود را خارج از حدود تأدیب تنبیه نمایند» (ماده ۱۱۷۹ قانون مدنی ایران). استفاده از هر نوع تنبیه بدنی طبق ماده ۸۱ آیین‌نامه اجرایی مدارس (۱۳۹۰) در مدارس ایران ممنوع است. چالش‌هایی که در ایران مانع از پیشگیری، مداخله و گزارش موارد مرتبط با خشونت علیه کودکان می‌شود عبارت است  از کمبود داده، ضعف در هماهنگی و سازوکار‌های ارجاع، کمبود خدمات پیشگیری و مشارکت اجتماعی، رواج هنجارها و انگ‌های اجتماعی بسترساز این خشونت‌ها و نبود گفتمان سازنده در این حوزه. 

اقدامات یونیسف

یونیسف با دولت ایران برای تقویت ظرفیت‌های ملی در زمینه پیشگیری، تشخیص زودهنگام و مداخله برای پیشگیری از کودک آزاری با رویکردی جامع شامل همه ابعاد سلامت، قانونی، اجتماعی و تغییر رفتاری، همکاری می‌کند. حمایت یونیسف در این حوزه شامل موارد زیر است:

  • تقویت ظرفیت نیروی کار در حوزه سلامت و خدمات اجتماعی برای ارائه خدمات باکیفیت به‌منظور پیشگیری موثر، تشخیص زودهنگام و مداخله که شامل خدمات حمایتی خانواده/کودک، آموزش مهارت‌های فرزندپروری و مشاوره است.
  • تقویت مشارکت اجتماعی و ترویج هنجارها و ارزش‌های سالم از جمله با تمرکز بر جوامع دیجیتالی نوظهور.

    همکاران برنامه

    همکاران یونیسف در اجرای این برنامه عبارتند از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت دادگستری و سازمان بهزیستی کشور. 

نتایج

یونیسف با اقدامات زیر، از برنامه‌های پیشگیری از کودک‌آزاری حمایت می‌کند:  تقویت مشارکت جامعه محلی در پیشگیری از کودک‌آزاری (مانند مقابله با هنجارها و انگ‌های فرهنگی حول خشونت در خانه‌ها، مدارس و سایر محیط‌ها)، افزایش آگاهی کودکان درباره کودک‌آزاری، به‌ویژه سوءاستفاده و استثمار در فضای مجازی (و ارتقا آگاهی کودکان در راستای  محافظت از خود)، و افزایش کیفیت و دسترسی به خدمات مرتبط برای خانواده‌های در معرض خشونت. این اقدامات کمک می‌کند به جامعه‌ای دست یابیم که در آن کودکان مجبور به تحمل هیچ‌گونه خشونتی نباشند. 

پایش و پاسخگویی

یونیسف با پایبندی به اصول پاسخگویی، از طریق ارزیابی سیستماتیک و پایش محرومیت‌های کودکان از حقوقشان، محیط عملیاتی، مشارکت‌ها و پیشرفت در راستای نتایج موردنظر، طرح برنامه‌های خود و تطبیق آنها با شرایط را غنی‌تر می‌کند. اجرای «رویکرد هماهنگ به نقل‌وانتقالات نقدی» (HACT) با ترکیب ارزیابی‌های خرد و کلان، بررسی‌های موردی، ممیزی و بازدیدهای برنامه‌ای، رعایت مقررات مالی و برنامه‌ای را تضمین می‌کند. یونیسف با استفاده از پلتفرم‌ها و ابزارهای پیچیده و یکپارچه سازمانی، پایش مستمری بر اجرای برنامه خود دارد و به ارزیابی کیفیت و پوشش برنامه، شناسایی خطرات و چالش‌ها، برجسته‌سازی شیوه‌های کاری برتر و درس‌آموخته‌ها، تقویت مشارکت و تعامل ذینفعان و اجرای پایش اقلام ارائه‌شده به کاربر نهایی می‌پردازد. علاوه بر این، یونیسف به برنامه هزینه ارزیابی خود که دربرگیرنده ارزیابی‌های خارجی پروژه‌ها، مشارکت‌ها و/یا راهبردهایی با هدف اصلی افزایش تناسب، کارایی، اثربخشی، تأثیر و پایداری برنامه‌هاست پایبند می‌ماند.