Bezpieczna przestrzeń do leczenia ran: praca psycholożki w ośrodku dla uchodźców we Wrocławiu
Od wolontariuszki do doradczyni - Oksana pomaga dzieciom i dorosłym dotkniętym traumą odnaleźć w Polsce poczucie bezpieczeństwa i nadzieję.
- English
- Polish
51-letnia Oksana Gorna ma ponad dziesięcioletnie doświadczenie w poradnictwie psychologicznym. W Ukrainie pracowała jako psycholożka szkolna, wspierając uczniów, rodziców i nauczycieli. Oksana specjalizuje się w terapii zabawą, pierwszej pomocy psychologicznej oraz wsparcia w żałobie. Pracowała taże z osobami doświadczającymi przemocy, w tym w szkołach oraz pomagała osobom osobom z doświadczeniem traumy w sytuacjach kryzysowych. Posiada również kompetencje w zakresie terapii zabawą w pracy z dziećmi.
W 2019 roku Oksana wraz z rodziną przeprowadziła się do Wrocławia, w południowo-zachodniej Polsce. Pochodzi z obwodu chmielnickiego w zachodniej Ukrainie, a jej polskie korzenie miały istotny wpływ na decyzję o relokacji.
Wspominając koniec zimy i początek wiosny 2022 roku, kiedy wojna w Ukrainie uległa eskalacji, Oksana opowiada, że ona i jej mąż początkowo zaangażowali się w wolontariat na dworcu kolejowym. W lutym 2022 roku Oksana zauważyła, że działająca we Wrocławiu Fundacja Kalejdoskop Kultur poszukuje psychologów mówiących po ukraińsku, aby wspierać uchodźców. Zdecydowała się dołączyć - najpierw jako wolontariuszka, a następnie jako stała członkini zespołu.
Wraz ze wzrostem liczby osób przybywających z Ukrainy do Wrocławia miasto uruchomiło kilka ośrodków zbiorowego zakwaterowania dla najbardziej potrzebujących grup. Jednym z nich był Przystanek Grochowa, który później został objęty wsparciem UNICEF we współpracy z Miastem Wrocław. Pomoc koncentrowała się na wzmacnianiu odporności psychicznej, ułatwianiu dostępu do usług, zapewnianiu wsparcia z zakresu zdrowia psychicznego i pomocy psychologicznej, zapobieganiu przemocy wobec dzieci oraz wspieraniu integracji społecznej.
Rola Oksany stała się kluczowa. Pracowała ona z osobami w kryzysie, w szczególności z tymi, które doświadczają skutków traumy wojennej i zespołu stresu pourazowego (PTSD). Wspiera zarówno dorosłych, jak i dzieci, którzy doświadczyli straty. Początkowo ona i jej współpracownicy spotykali uchodźców na dworcach kolejowych oraz w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania.
W Przystanku Grochowa, Oksana pełniła dyżury, wspierając mieszkańców ośrodka. Budynek, który wcześniej funkcjonował jako szkoła, przez kilka lat pozostawał nieużytkowany. W ciągu zaledwie dziesięciu dni od uruchomienia w nim ośrodka zbiorowego zakwaterowania, obiekt został wyremontowany - w sali gimnastycznej i salach lekcyjnych ustawiono łóżka, urządzono wspólne przestrzenie do spożywania posiłków, prysznice oraz pralnię. Gdy ośrodek był gotowy, zaczął przyjmować uchodźców przybywających do Wrocławia, którzy nie mieli gdzie się zatrzymać.
Oksana podkreśla zaangażowanie personelu ośrodka, który - podobnie jak ona - zaczynał jako wolontariusze: „To byli ludzie o wielkich sercach. Dali mieszkańcom poczucie wewnętrznego spokoju. Oczywiście uchodźcy uciekali z kraju w poszukiwaniu bezpieczeństwa, ale szukali też spokoju ducha. Można być guru psychologii, przeczytać wiele książek, ale jeśli nie ma się dobrego, spokojnego serca, niewiele da się osiągnąć.” Oprócz personelu w utrzymaniu wspólnych przestrzeni pomagali także studenci-wolontariusze.
Oksana myśli o osobach, którym udzielała wsparcia - od dziecka urodzonego w Kijowie 24 lutego 2022 roku po starszego mężczyznę, urodzonego w 1944 roku. „Na początku był sam, później dołączył do niego wnuk, który zmaga się z problemami ze zdrowiem psychicznym. Po przyjeździe do Polski wnuk od razu trafił pod opiekę psychiatryczną, a dziś to dziadek się nim opiekuje,” wyjaśnia Oksana.
„Potrzeby w zakresie wsparcia psychologicznego bardzo się różniły,” mówi. „Dla jednych byłam jak córka, dla innych jak matka, przyjaciółka albo osoba, która mówiła współpracownikom: ‘Jesteś zmęczony? Musisz wziąć dzień wolny i odpocząć’. Prowadziłam też psychoedukację, tłumacząc, dlaczego pewne rzeczy się dzieją.”
Oksana podkreśla, że podczas pracy w ośrodku nie prowadziła terapii, lecz udzielała poradnictwa: „Nie prowadziliśmy terapii, ponieważ nie było na to ani czasu, ani przestrzeni. Terapia jest głębsza. Kiedy ktoś jest zraniony i nadal w stanie traumy, bez zasobów, nie można zaczynać terapii. Najpierw trzeba go wesprzeć, aby miał siłę na terapię, wtedy proces może się rozpocząć. Było to poradnictwo behawioralne - wyjaśnialiśmy, dlaczego coś się dzieje i jak można sobie z tym lepiej radzić”.
Z czasem, gdy mieszkańcy zostawali dłużej, czasami pojawiały się konflikty. Rola Oksany często polegała na pomaganiu w ich rozwiązywaniu, czasami poprzez spotkania grupowe przy herbacie, aby stworzyć mniej formalną atmosferę.
Jako psycholog dziecięcy, Oksana zwraca szczególną uwagę na dzieci. „Dla dzieci w takiej sytuacji, zwrócenie na nie uwagi jest bardzo ważne. Matki również były w stanie, w którym ich mechanizmy ochronne koncentrowały się na sobie. To jak w samolocie - najpierw maska tlenowa dla siebie, a potem dla dziecka. Dlatego gromadziłam matki i mówiłam im: „Rozumiem, jak to trudne, ale poświęćcie dzieciom dziesięć minut; potrzebują kontaktu wzrokowego”. Dzieci nie do końca rozumieją sytuację dziejącą się na świecie. Ale gdy matka jest blisko i je przytula, dziecko czuje się bezpieczniej,” tłumaczy. Wskazówki Oksany pomagały zarówno dzieciom, jak i dorosłym odzyskać poczucie normalności i bezpieczeństwa w obliczu traumy.
Patrząc wstecz na swoją pracę w Przystanku Grochowa, Oksana rozważa trudności i satysfakcje płynące ze współpracy z dorosłymi i dziećmi w sytuacjach skrajnego stresu. Jej praca wymagała nie tylko profesjonalnej wiedzy, lecz także empatii, cierpliwości i elastyczności w dostosowywaniu się do różnych potrzeb mieszkańców - od natychmiastowego wsparcia po przybyciu, po długoterminowe wsparcie dla tych, którzy pozostawali tam miesiącami lub nawet latami.
Przystanek Grochowa działał do końca października 2025 roku. Obecnie jest zamknięty, a mieszkańcy zostali przeniesieni do innych ośrodków.
Na pytanie, jak radzi sobie z emocjonalnym obciążeniem wynikającym z tak wymagającej pracy, pogłębianym przez trwającą wojnę w Ukrainie, Oksana odpowiada: „Wspiera mnie moja wiara, pewność siebie i moja rodzina. Nie wiem, jak skuteczna byłabym sama. Ale z rodziną, dziećmi, przytuleniami, kwiatami od męża - wszystko to pomaga mi zrobić przerwę od pracy i wrócić do życia prywatnego.”
Dzięki swojej empatii i profesjonalnej wiedzy, Oksana pomogła wielu osobom radzić sobie z niepewnością i traumą wynikającą z przesiedlenia, zapewniając stabilność w momencie, gdy była ona najbardziej potrzebna.
***
Ośrodki Zbiorowego Zakwaterowania, początkowo utworzone jako tymczasowe miejsca pobytu na początku kryzysu uchodźczego, obecnie goszczą prawie 16 000 osób w całej Polsce, z czego szacunkowo 30 procent stanowią dzieci. Największe skupiska ośrodków i ich mieszkańców znajdują się w województwach dolnośląskim, małopolskim i mazowieckim. W odpowiedzi na tę sytuację, UNICEF realizuje program mający na celu wzmocnienie ochrony, dobrostanu i integracji społecznej dzieci uchodźczych z Ukrainy oraz ich opiekunów mieszkających w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania we wszystkich trzech regionach. W województwie dolnośląskim program realizowany jest we współpracy z miastem Wrocław oraz na poziomie regionalnym poprzez konsorcjum organizacji pozarządowych, w tym Stowarzyszenia Nomada, Fundacji Kalejdoskop Kultur oraz Fundacji Ukraina. Program zapewnia kompleksowe wsparcie skoncentrowane na ochronie dzieci, dobrostanie psychospołecznym oraz włączeniu w lokalne systemy edukacji, opieki zdrowotnej, pomocy społecznej i rynku pracy, jednocześnie wspierając rodziny w przejściu do stabilnego, samodzielnego życia oraz wzmacniając lokalne systemy ochrony dzieci i integracji społecznej.
Ta ważna praca na rzecz dzieci uchodźczych i ich opiekunów z Ukrainy w Polsce jest możliwa dzięki hojnemu wsparciu Biura ds. Ludności, Uchodźców i Migracji Departamentu Stanu USA (PRM oraz rządu Republiki Korei.
