Suv, sanitariya va gigiyena
Suv, sanitariya va gigiyena
O‘zbekistonda so‘nggi yillarda suv ta’minoti va kanalizatsiya xizmatlaridan foydalanish sezilarli darajada yaxshilandi. 2021-2022 yillarda o‘tkazilgan Multiindikator klaster kuzatuvi (MICS) ma’lumotlariga ko‘ra, uy xo‘jaliklarining 96,8 foizi yaxshilangan ichimlik suvi manbalaridan foydalanadi, bu esa mamlakat fuqarolarini toza va xavfsiz ichimlik suvi bilan ta’minlash borasidagi majburiyatini aks ettiradi. Biroq, muammolar saqlanib qolmoqda: uy xo‘jaliklari a’zolarining 25,9 foizi hali ham uylarida ichimlik suvi yo‘q, 17,9 foizi esa uylarida, hovlilarida yoki uchastkalarida qo‘l yuvish vositalariga ega emas.
Sanitariya holati ham ijobiy tendensiyalarni ko‘rsatmoqda: uy xo‘jaliklarining 93,6 foizi yaxshilangan sanitariya vositalaridan foydalanadi. Ushbu taraqqiyotga qaramay, qolgan 6,4% aholining salmoqli qismini tashkil etadi, bu hali ham tegishli sanitariya sharoitlariga ega emas va bu kam xizmat ko‘rsatilmagan aholiga kirishni ta’minlash uchun doimiy sa’y-harakatlarning muhimligini ta’kidlaydi.
Ta’lim muassasalaridagi vaziyat shahar va qishloq o‘rtasidagi nomutanosiblikni ko‘rsatmoqda. Shahar maktablarining 88 foizi asosiy suv xizmatlariga ega bo‘lsa, qishloq maktablarining atigi 65 foizi suv ta’minoti xizmatlaridan mahrum bo‘lib, muhim qismini (19%) qoldiradi. Xuddi shunday, sanitariya holati bo‘yicha shahar maktablarining 86 foizida asosiy sanitariya xizmatlari mavjud bo‘lsa, qishloq joylarda bu ko‘rsatkich 63 foizni tashkil etadi.
“Sog‘liqni saqlash muassasalarida suv ta’minoti, sanitariya va gigiyenani baholash” (2020) ma’lumotlariga ko‘ra, o‘rtacha hisobda ularning 57 foizi asosiy suv xizmatlarini ko‘rsatadi, birlamchi bo‘g‘im muassasalarining 26 foizi asosiy sanitariya xizmatlarini ko‘rsatadi, 50 foizi cheklangan xizmatlarni ko‘rsatadi, 24 foizida esa sanitariya xizmatlarini ko‘rsatmaydi.
Birlamchi tibbiyot muassasalarining jami 62 foizi qo‘l gigiyenasi bo‘yicha asosiy xizmatlar ko‘rsatadi. Uchdan biri (36%) cheklangan xizmatlar ko‘rsatgan, oz qismi (2,3%) qo‘l gigiyenasi xizmatlarini ko‘rsatmagan.
UNICEF Orol dengizi ekologik ofatidan eng ko‘p zarar ko‘rgan Qoraqalpog‘iston Respublikasida yaxshiladi 500 000 dan ortiq aholi va
27 000 maktab o‘quvchilarini qamrab olgan holda 25 maktab va 36 sog‘liqni saqlash muassasalarida suv, sanitariya va gigiyena (SSG) xizmatlarini yaxshiladi. Bundan tashqari, UNICEF 1000 dan ortiq tibbiyot xodimlari, 1500 maktab o‘qituvchilari va 5000 dan ortiq maktab o‘quvchilarining sog‘liqni saqlash va ta’lim muassasalarida SSG bo‘yicha salohiyatini oshirdi.
UNICEF milliy darajada SSG sohasida bilim, munosabat, amaliyot va normalarni o‘rganish bo‘yicha tadqiqot o‘tkazdi, shuningdek, SSG bo‘yicha ijtimoiy va xulq-atvorni o‘zgartirish strategiyasini ishlab chiqdi. UNICEF maktablarda iqlimga chidamli SSG yo‘riqnomasini hamda SSG ob’ektlarining barqarorligini ta’minlash uchun jamiyatlarda inshootlaridan foydalanish va texnik xizmat ko‘rsatish, rejalashtirish va byudjetlashtirish mavzularida keng qamrovli o‘quv qo‘llanmalarini ishlab chiqdi.
O‘zbekiston hukumati sog‘liqni saqlash muassasalari va maktablarda SSG xizmatlarini yaxshilash bo‘yicha “Toza qo‘llar” davlat dasturini qabul qildi.
UNICEF O‘zbekiston hukumatini barcha darajalarda, jumladan jamiyat, sog‘liqni saqlash va ta’lim sohalarida SSG borasidagi sa’y-harakatlarni kengaytirishda qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha sodiq hamkor bo‘lib qoladi. Tajriba va ilg‘or amaliyotlar asosida UNICEF O‘zbekiston hukumatini “Toza qo‘llar” davlat dasturini amalga oshirishda qo‘llab-quvvatlaydi, dalillardan asoslangan qarorlar qabul qilinishini rag‘batlantirish maqsadida SSG ko‘rsatkichlarini mavjud milliy ma’lumotlar tizimlariga integratsiyalash bo‘yicha texnik yordam ko‘rsatadi, shuningdek, iqlimga chidamli SSG standartlarini ishlab chiqadi va joriy qiladi.