Integracja edukacyjna dzieci-uchodźców w polskiej szkole. Gdzie jesteśmy po wprowadzeniu obowiązku szkolnego?

Ponad 200 tys. dzieci i młodzieży z Ukrainy uczy się w polskich szkołach - 152 tys. to chłopcy i dziewczęta, którzy uciekli przed wojną w Ukrainie oraz 51 tys. dzieci-migrantów przybyłych do Polski przed lutym 2022 roku. Uczennice i uczniowie z Ukrainy stanowią 4% dzieci w polskich szkołach, choć w niektórych miejscach ich obecność jest prawie dwukrotnie większa, np. we Wrocławiu, gdzie stanowią 7,8% populacji uczniów.

Przedstawiamy najważniejsze ustalenia z badań i analiz prowadzonych przez Centrum Edukacji Obywatelskiej i Biuro UNICEF ds. Reagowania na Potrzeby Uchodźców w Polsce.

Wprowadzenie we wrześniu 2024 obowiązku szkolnego dla dzieci w wieku szkolnym spowodowało wzrost liczby uczennic i uczniów w polskich szkołach o ponad 18 tys. (stan na październik 2024 r.). Wzrost liczby uczniów jest większy w szkołach średnich (ponad 11 tys. nowych uczniów) niż w szkołach podstawowych (niecałe 7 tys. nowych uczniów). Jest to wzrost znacznie mniejszy niż ten prognozowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) oraz instytucje edukacyjne i organizacje pozarządowe.

Porównanie danych Systemu Informacji Oświatowej (SIO) i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), choć obarczone ograniczeniami wynikającymi z odmiennych metod zbierania danych przez obie instytucje, pokazuje, że liczba uczniów, na których pobierane jest świadczenie 800+ jest prawie równa liczbie dzieci w polskich szkołach. Można więc założyć, że już teraz większość dzieci z Ukraińskich rodzin, na które pobierane jest 800+ już uczą się w polskiej szkole, mimo, że powiązanie wypłat tego świadczenia z obecnością w polskiej szkole w praktyce zacznie obowiązywać w czerwcu 2025 r.

Jednocześnie, w bazie PESEL UKR nadal znajduje się około 309 tys. dzieci i młodzieży w wieku szkolnym. Różne zbiory danych uniemożliwiają jednoznaczne określenie, ile dzieci-uchodźców z Ukrainy mieszkających w Polsce nie realizuje obowiązku szkolnego.

Rosnący trend zapisów dzieci do szkół to dobra wiadomość dla polskiego społeczeństwa i analizy jasno pokazują, że integracja edukacyjna uczniów z Ukrainy w polskich szkołach, mimo zwiększonych wydatków na oświatę, przynosi szereg długofalowych korzyści ekonomicznych i społecznych. Obejmuje to zwiększoną produktywność siły roboczej, zmniejszenie obciążenia systemu opieki społecznej oraz zwiększone wpływy podatkowe, jak również potencjalnie wpływa na zmniejszenie ujemnego przyrostu naturalnego Polski.

Doświadczenia innych krajów europejskich i związane z nimi badania wskazują, że inwestowanie w edukację dzieci-migrantów i uchodźców prowadzi do znaczących korzyści długoterminowych, które przewyższają koszty takich inicjatyw, przynosząc korzyści zarówno jednostkom, jak i społeczeństwom przyjmującym, pod warunkiem skutecznego wdrażania polityk integracyjnych.

Dzięki danym z SIO i ZUS wiemy również, że:

• Obecność uczennic i uczniów z Ukrainy w polskim systemie edukacji jest powszechna - uczą się w 58% polskich szkół (prawie 12,5 tys. placówek).
• W październiku 2024 roku wypłacono około 5000 więcej świadczeń 800+ dzieciom i młodzieży w wieku szkolnym z Ukrainy niż w kwietniu 2024 roku. Jednak ze względu na znaczny spadek liczby świadczeń dla dzieci poniżej wieku szkolnego, łączna liczba świadczeń dla osób poniżej 18. roku życia zmniejszyła się o około 4000.
• Młodzież z Ukrainy mieszkająca w Polsce, częściej wybiera kształcenie zawodowe - około 70 proc. uczniów-uchodźców z Ukrainy pobierających naukę w szkołach średnich uczy się w technikach lub szkołach branżowych (15 pkt. proc. więcej niż w przypadku pozostałych uczniów).
• Liczba uczniów-uchodźców korzystających z zajęć z języka polskiego jako drugiego języka w szkołach ponadpodstawowych spadła z 60% w kwietniu 2024 r. do 42% w październiku 2024 r. Dalsze analizy są konieczne, aby zrozumieć przyczyny tego spadku.

***

Pełny tekst raportu można znaleźć tutaj: Refugee students from Ukraine in Polish schools. | UNICEF Europe and Central Asia