DSÖ, UNICEF: Dünya genelinde her dört kişiden bir hâlâ güvenli içme suyuna erişemiyor

NEW YORK/CENEVRE, 26 Ağustos 2025 – Son on yılda kaydedilen ilerlemelere rağmen, dünya genelinde milyarlarca insan hâlâ temel su, sanitasyon ve hijyen hizmetlerine erişemezken, bu durum onları hastalık riskine ve daha derin sosyal dışlanmaya maruz bırakıyor. 

DSÖ ve UNICEF tarafından 2025 Dünya Su Haftası kapsamında yayımlanan “2000-2024 Döneminde Hanehalkı İçme Suyu ve Sanitasyonda İlerleme: Eşitsizliklere Özel Odak” başlıklı yeni rapor, bazı ilerlemeler kaydedilmiş olsa da önemli eksikliklerin devam ettiğini ortaya koyuyor. Düşük gelirli ülkelerde, kırılgan koşullarda ve kırsal topluluklarda yaşayanlar ile çocuklar, etnik azınlıklar ve yerli halklar en büyük eşitsizliklerle karşı karşıya kalıyor.

Raporda öne çıkan 10 temel bulgu ise şöyle sıralanıyor:

• 2015 yılından bu yana kaydedilen ilerlemelere rağmen, dünya genelinde her dört kişiden biri, başka bir ifadeyle 2,1 milyar insan, güvenli şekilde yönetilen içme suyuna* hâlâ erişemiyor ve bu insanların 106 milyonu doğrudan arıtılmamış yüzey sularını kullanıyor.
• Hâlen 3,4 milyar insanın güvenli şekilde yönetilen sanitasyona erişimi bulunmuyor ve bu insanların 354 milyonu tuvalet ihtiyacını açık alanda karşılamaya devam ediyor.
• Dünya genelinde 1,7 milyar insan hâlâ evlerinde temel hijyen hizmetlerinden yoksun olup, bunların 611 milyonunun hiçbir hijyen olanağına erişimi bulunmuyor.
• En az gelişmiş ülkelerde yaşayan insanların diğer ülkelerde yaşayanlara göre temel içme suyu ve sanitasyon hizmetlerinden yoksun olma olasılığı iki kattan, temel hijyen olanaklarından yoksun olma olasılığı ise üç kattan fazla.
• Kırılgan koşullarda** güvenli şekilde yönetilen içme suyuna erişim oranı, diğer ülkelere göre 38 yüzde puanı daha az olup, bu durum keskin eşitsizlikleri gözler önüne seriyor.
• Kırsal alanlarda yaşayan insanlara yönelik ilerlemeler kaydedilmiş olmakla birlikte, kentsel alanlara kıyasla geride kalmaya devam ediyorlar. 2015 ila 2025 yılları arasında kırsal alanlarda güvenli şekilde yönetilen içme suyuna erişim oranı yüzde 50’den yüzde 60’a, temel hijyen olanaklarına erişim oranı ise yüzde 52’den yüzde 71’e yükseldi. Buna karşılık, aynı dönemde kentsel alanlardaki içme suyu ve hijyen olanakları erişimi durağan seyretti.
• 70 ülkeden elde edilen veriler, kadın ve ergen kız çocuklarının büyük bölümünün menstrüel malzemelere ve özel bir değiştirme alanına sahip olduğunu, ancak çoğunun ihtiyaç duyduğu sıklıkla değiştirebilecek yeterlilikte malzemeye sahip olmadığını gösteriyor.
• 15 ila 19 yaş aralığındaki ergen kız çocuklarının adet döneminde okul, iş ve sosyal etkinlik gibi faaliyetlere katılma olasılığı, yetişkin kadınlara kıyasla daha düşük seyrediyor.
• Verilerin mevcut olduğu ülkelerin çoğunda, su temini esas olarak kadın ve kız çocuklarının sorumluluğunda olup, Sahraaltı Afrika, Orta ve Güney Asya’daki pek çok ülkede su temin etmek için günde 30 dakikadan daha fazla zaman harcanıyor.
• Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri döneminin son beş yılına yaklaşırken, tuvalet ihtiyacının açık alanda karşılanmasının sonlandırılması ile herkes için temel su, sanitasyon ve hijyen hizmetlerine erişimin dahil olduğu 2030 hedeflerine ulaşmak için daha hızlı ilerleme gerekiyor. Bu alanda güvenli şekilde yönetilen hizmetlerin herkese erişimi ise giderek ulaşılması güç hale geliyor. 

Dünya Sağlık Örgütü Çevre, İklim Değişikliği ve Sağlık Direktörü (vekaleten) Dr. Ruediger Krech, “Su, sanitasyon ve hijyen ayrıcalık değil, temel insan haklarıdır. Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri’ne ulaşma taahhüdümüzü yerine getirmek istiyorsak, eylemlerimizi özellikle en dezavantajlı topluluklar için hızlandırmamız gerekiyor,” dedi. 

UNICEF WASH Direktörü Cecilia Scharp, “Çocuklar güvenli su, sanitasyon ve hijyene erişemediğinde, sağlıkları, eğitimleri ve gelecekleri tehlikeye girer. Bu eşitsizlikler, su temininden sorumlu olan ve adet döneminde ekstra zorluklarla karşılaşan kız çocukları için daha keskin. Şu anki ilerleme hızıyla, her çocuğa güvenli su ve sanitasyon sağlama vaadini yerine getirmek giderek zorlaşıyor. Bu da en çok ihtiyacı olanlara ulaşmak için daha hızlı ve cesur adımlar atmamız gerektiğini bize hatırlatıyor,” dedi.

# # # # # 

Editörler için notlar:

*‘Güvenli şekilde yönetilen içme suyu ve sanitasyon hizmetleri’ (JMP tanımı): Tesis içinde bulunan, kirlenmeden arındırılmış ve ihtiyaç duyulduğunda erişilebilen içme suyu ile atıkların güvenli bir şekilde işlendiği ve bertaraf edildiği hijyenik tuvaletler.

**Kırılgan koşullar: OECD’ye göre kırılganlık, risklere maruz kalma ile devletin, sistemin ve/veya toplulukların bu riskleri yönetme, karşı koyma veya azaltma kapasitesinin yetersizliğinin bir aradalığıdır. Bu durum; ekonomik, çevresel, insani, siyasi, güvenlik ve toplumsal olmak üzere altı boyutta ve farklı yoğunluk seviyelerinde ortaya çıkabilir.